Vài điều nói thêm về tên báo Trăm hoaXXXX

Vài điều nói thêm về
tên báo Trăm hoa

Mới đây, anh Đặng Tiến từ Pháp, qua điện thoại và thư điện tử, đã đề nghị tôi xem lại điều tôi viết trong bài “Nguyễn Bính và tuần báo Trăm hoa” (talawas 30/12/2005), nhất là chỗ viết rằng tên gọi Trăm hoa là đặt theo tinh thần "trăm hoa đua nở" đang là khẩu hiệu đương thời ở Trung Quốc, tinh thần này được nói rõ ở lời mở đầu của toà soạn (số 1, ra ngày 2/9/1955).
Điều có vẻ “có vấn đề” là sự chênh lệch về thời gian lịch sử thực tế. Theo Đặng Tiến, “phong trào ‘trăm hoa đua nở’ được Mao Trạch Đông tung ra tháng 5/1956, do diễn văn của Lục Định Nhất phổ biến; đám sinh viên của Trần Đức Thảo dịch đăng trên tập san Đại học Sư phạm, Hà Nội, khoảng tháng 6 hoặc 7/1956”. Ý anh muốn hỏi hẳn là: Thế thì một tờ báo ở Việt Nam ngay từ tháng 9/1955 làm sao đã có thể hành động theo tinh thần ấy được?
Trước khi tôi đi thư viện mượn đọc lại sưu tập Trăm hoa, anh bạn Vương Trí Nhàn tìm hộ một vài mục từ trong các sách chỉ dẫn của Trung Quốc; ngoài những thông tin tương tự do Đặng Tiến cung cấp, ở đây còn biết thêm một điều: tinh thần và lời văn “bách hoa tề phóng, bách gia tranh minh” đã có ở Trung Hoa cổ đại.
Dù sao cũng phải trở lại thực tế báo chí Việt Nam.
Ta hãy đọc toàn bài mở đầu ở trang 1 số 1 Trăm hoa ra ngày 2/9/1955:
TRĂM HOA ĐUA NỞ
Tuần báo tiểu thuyết ra mắt các bạn hôm nay mang tên là TRĂM HOA. Không phải chúng tôi cố ý chọn một cái tên cho thật văn vẻ. Sự thật là khi có ý định xuất bản tuần báo tiểu thuyết này, chúng tôi có nghĩ đến đường lối văn nghệ của nước bạn Trung Hoa: Văn nghệ của một dân tộc phải như một cái vườn hoa, trong đó trăm thứ hoa phải cùng đua nở. Một thứ hoa dẫu đẹp chưa đủ làm thành một vườn hoa. Trăm thức hoa góp hương sắc lại vườn hoa mới thật phong phú.
Giai đoạn cận đại của lịch sử nước ta đã làm nảy nở trăm hoa. Hoa cách mạng hàm tiếu từ bao năm trong lòng dân tộc, bỗng nở tung ra vào mùa thu 45. Kháng chiến trường kỳ đã vun bón cho hoa Việt Nam nở trong thực tế chiến đấu của cả dân tộc quyết đem xương máu để gìn giữ Tổ quốc. Hoa lao động nở trong tiếng búa người công nhân vang trong các xí nghiệp, tưng bừng khí thế phấn khởi xây dựng của hàng ngũ tiền phong.
Và ngát hương trong mồ hôi người nông dân lao động Việt Nam đã từng vững tay cầm súng để giữ nước, đương vững tay cầm cày để sản xuất và kiến thiết. Trên đồng ruộng Việt Nam vừa reo vui trở lại với nông dân, trước giai cấp địa chủ tàn ác đương gục xuống mãi mãi, hoa thổ cải rực rỡ nở muôn màu. Hoà bình lập lại, hoa nở trên đầu súng của người lính Việt Nam vừa chiến thắng ở Điện Biên và khoe tươi trên đôi cánh trắng muốt của chim hoà bình. Và trong tâm hồn mọi người Việt Nam hiện nay, hàng triệu bông hoa đấu tranh cho thống nhất đương ngát hương thơm từ Nam đến Bắc.
Vốn mới của dân tộc đương khai hoa. Vốn cũ của dân tộc cũng không kém hương sắc. Hoa cũ nở chen bên hoa mới, trăm hoa của ta cùng phô hương sắc với trăm hoa vườn bạn trong cả khu vườn hoa xã hội và dân chủ nhân dân. Chúng ta cùng góp công vào vun bón cho hoa của ta mãi mãi ngát hương thơm. Những thứ tà hoa đế quốc đương còn gượng gạo mọc lên gieo rắc hương độc đó đây trên mặt đất nhất định phải rụi tàn.
Muôn dòng đều chảy xô về một hướng, trăm hoa cùng đua nở khoe tươi. Hôm nay TRĂM HOA ra đời, xin gửi các bạn lời chào thân ái.
TRĂM HOA
Như ta thấy thì hẳn là ở Hà Nội vào năm 1955, những người cầm bút bình thường (không phải quan chức Đảng hay Nhà nước) như chủ nhiệm báo tư nhân Trăm hoa là Nguyễn Mạnh Phác cũng biết tin tức ở văn nghệ Trung Quốc đang có chủ trương trăm hoa đua nở, vậy thì hẳn phong trào đó ở chính Trung Hoa lục địa hẳn đã có từ trước thời điểm bài nói của Lục Định Nhất công bố chủ trương của lãnh tụ Mao Trạch Đông. Điều này xin để các chuyên gia Trung Quốc học xác nhận.
Lời mở đầu Trăm hoa nói trên cho thấy câu viết của tôi trong bài “Nguyễn Bính và tuần báo Trăm hoa” là miêu tả đúng ý hướng mà nhà báo Trúc Đương Nguyễn Mạnh Phác gửi vào tên gọi Trăm hoa ngay từ giữa năm 1955 (mặc dù bài viết trên của tôi chủ yếu nói về tờ Trăm hoa do Nguyễn Bính tục bản).

15/3/2007

Lại Nguyên Ân

Theo http://www.talawas.org/