XXXXSứ mạng là sứ mạng gì? - Thư gửi anh Nhật Tiến

Sứ mạng là sứ mạng gì?
Thư gửi anh Nhật Tiến

Thân gửi anh Nhật Tiến,
Tại Hà Nội lúc này là 13 giờ 5 phút ngày 16 tháng 1 năm 2007.
Sáng nay, 10 giờ, tôi vừa moi thư của anh từ chiếc Samtron 76DF ra thì, đúng lúc, một lô 5 thằng bạn văn chương rỗi hơi ập đến tán láo. Thế là lũ chúng tôi vừa nhậu xịn đế vừa cử một thằng có giọng tốt nhất (25 năm trước vốn là diễn viên kịch nói) đọc to thư của anh cho cả tụi nghe. Ðọc đi đọc lại 4 lần liền.
Phải nói rằng lá thư của anh đã làm cho bữa nhậu của tụi này mất vui, vì... Vì sao?
Thú thật là cho đến lúc này, sau khi đã “tống cổ” mấy con sâu rượu về rồi với lý do, để tao còn phúc đáp lại ông anh nhà văn quý mến bên Mỹ, đến lúc này đây, tôi cũng chẳng hiểu tại sao cả.
Tại sao hả anh?
Bỗng dưng tôi chỉ thấy lòng mình nặng trĩu. Chán quá. Phí cả máy xị đế làng Vân. Tự dưng tôi chợt nghĩ đến mấy cục cứt chó khô (xin lỗi anh và talawas). Rồi tôi lại nhớ tới bộ phim hoạt hình nhăng nhít tối qua đến xem ở nhà một cô ca sĩ kiêm nhà thơ 8X. Hai con sư tử lông lá bẩn thỉu, gớm ghiếc cấu xé nhau chí tử để tranh cướp cái xác con dê đã thối rữa. Ðằng sau hai con sư tử, lau nhau (hay là tranh nhau?) hai bầy sâu bọ ùa theo, nhảy nhót, chửi rủa, hò hét inh ỏi, rồi cũng say máu lao vào nhau hỗn chiến. Bỗng nhiên hai con sư tử không đánh nhau nữa, lại còn bắt tay nhau hỉ hả rồi, cùng ngồi phệt xuống tì tì chén chú chén anh mời nhau măng-giê bố-cu xác con dê thối rữa. Máy chuyển cảnh. Hai bầy sâu bọ râu tóc lông cánh tả tơi chưng hửng. Một con, hình như là một con gián hôi, lân la bò tới sau đít hai ông kễnh, chắc là cũng định xin ông anh tí phần. Nhưng hai ông sư tử mải ăn (hay là tham ăn quá) chẳng thèm để ý mà một ông lại vô tình còn bốc nhầm chú gián tội nghiệp ngu xuẩn lên, tý nữa thì bỏ tọt vào mồm.
Nhà văn Nhật Tiến quý mến,
Có một giờ phút nào anh nghĩ tới thân phận thằng văn nghệ chúng ta oai phong lẫm liệt sư tử không?
A! Còn mấy cục cứt chó khô (lại phải xin lỗi anh và talawas lần nữa). Năm 1985, cụ Tào Mạt viết vở chèo có vai thằng hề nổi tiếng. Tôi bảo cụ: “Bố là chúa xỏ xiên, dám cả gan ví văn nghệ là thằng hề”. Cụ Tào Mạt trợn mắt: “Chắc gì đã được là thằng hề. Là mấy cục cứt chó khô!”. Và cụ kể: Năm 1966 ông Thi được cử sang một nước bạn (thật ra là một nước đàn anh) để thông báo, cũng là xin ý kiến sẽ tổ chức một hội nghị quốc tế ở Hà Nội, mời trí thức, văn nghệ sĩ nổi tiếng ở các nước sang dự để phản đối Mỹ ném bom miền Bắc Việt Nam. Sau khi nghe Nguyễn Đình Thi hùng hồn trình bầy (ông Thi vốn nổi tiếng hùng biện), người nghe mặt lạnh tanh, hạ một câu: “Về bảo nhau vót chông mà đánh Mỹ. Mấy cái thằng trí thức, văn nghệ sĩ thì là cái quái gì. Mấy cục cứt chó khô.”
Trong thư anh có viết: “Vì tiếng nói của người cầm bút dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, thời đại nào, bao giờ cũng là tiếng nói của lương tâm dân tộc”. Thưa anh Nhật Tiến, anh cho phép thằng nhà văn hạng 3 này được nói thẳng: Buổi sáng, khi đọc mấy chữ này, bọn chúng tôi đều trợn mắt nhìn nhau và thằng nào cũng lăm le phen này về nhà bàn với vợ, quyết tống cổ mấy thằng con lười học suốt ngày chúi mũi vào chơi games – phen này phải quyết tống cổ mấy thằng nhóc lười như hủi, phấn đấu nay mai trở thành lương tâm của dân tộc, tấm gương phản chiếu của thời đại, đặng vinh danh dòng họ. Thưa anh, mấy cái cụm từ “lương tâm thời đại”, “lương tâm dân tộc”... (và còn một lô một lốc những cụm từ chói lọi nữa mà tôi cam đoan anh chưa bao giờ được nghe), lũ chúng tôi đã bị nhồi nhét quá nhiều rồi. Ngấy quá rồi. Anh đã phải ăn vã liền một lúc một tấn chả quế bao giờ chưa ạ? Ðọc thư của anh, bọn tôi bảo nhau: Ðúng là anh nhiều tuổi rồi. Người già hay xúc động. Xúc động và ngây thơ và cả tin. Tôi bỗng nhớ tới ông Thi. Mấy năm cuối đời tôi hay lếu láo trêu ông, bịa đặt chuyện gì ông Thi cũng tròn mắt: Thế à? Thật thế cơ à? Ôi tâm hồn của những người cao tuổi. Các anh giống nhau quá. Mơ mộng quá. Chẳng trách ở trong nước bây giờ cũng còn có mấy ông cụ nhà văn cổ lai hi rồi mà chẳng chịu ngồi một chỗ, quay mặt vào tường cố mà viết văn đi để cho con cháu, sao lại cứ rừng rực lao ra đường đòi giương cờ thủ lĩnh đánh đu với thiên hạ đi làm cách mạng văn nghệ. Cách mạng văn nghệ là cái con gì hả anh? Nó có đuôi không?
Lại nói tới sứ mạng nhà văn. Tôi vẫn nhớ như in, hồi tôi còn bé ở Hải Phòng, một lần cụ nhà văn Nguyễn Tuân đến chơi với ông Thi. Hai soái văn chương ngồi nói chuyện. Chẳng nhớ ông Thi nói sứ mạng nhà văn những gì những gì..., cuối cùng cụ nhà văn Nguyễn Tuân tru lên: Toa chất lên lưng cái thằng nhà văn chừng ấy sứ mạng không sợ gẫy mẹ mất lưng của nó à? (Lại phải xin lỗi anh và talawas một lần nữa. Lịch sự. Mệt quá.) Sau này lớn lên, tôi hỏi ông Thi những sứ mạng ấy là những sứ mạng gì thì ông Thi nhún vai, xoè hai tay ra (rất Tây)... và không nói. Anh bảo thế có chán không. Có mỗi một thằng con nối dõi văn chương mà lại giấu nhẹm, không truyền bảo bối cho.
Anh Nhật Tiến quý mến,
Tôi không biết các anh ở bên ấy văn chương chữ nghĩa vui vẻ nhộn nhịp thế nào, chứ cái chợ văn chương thơ phú ở trong nước bây giờ hỗn loạn tung bừng như cái chợ trời. (Mà ở chợ trời thì gần như 100% là của dỏm). Nhà nhà làm thơ. Người người viết văn, trùng trùng, điệp điệp. Thú thật là sao người Việt Nam ta bây giờ lại thích thú, thèm khát làm lương tâm của thời đại đến như thế? Ôi nhân dân thật là vĩ đại. Người là ai? Cách đây hai tháng, một buổi tối ở Viện Goethe tại Hà Nội, tôi đã rống lên như thế mấy lần, thế mà cái đám đông ngồi ngay dưới kia, trước mặt tôi, cứ im thin thít. Mấy hôm trước có thằng bạn hoạ sĩ rủ tôi đi dự một cuộc triển lãm cực kì hiện đại, hoành tráng của rất nhiều hoạ sĩ. Thấy tôi cứ trợn mắt lên nhìn, thằng bạn hoạ sĩ nhún vai. Nhìn nữa đi. Nhìn kĩ vào. Ðây là tác phẩm của nhiều hoạ sĩ chứ không phải chỉ là của một hoạ sĩ vẽ đâu đấy nhé. Anh Tiến quý mến, nếu bây giờ chúng ta tổ chức một triển lãm trưng bầy cùng lúc cả ngàn vạn tác phẩm thơ văn của trùng điệp các ông các bà nhà thơ, nhà văn ở trong nước thì, tôi cam đoan anh sẽ có một cảm giác rất... ói và... buồn.
Anh viết: "Ngoại trừ ai giả cứ giả, mỗi người cầm bút chân chính cứ việc sáng tạo theo lương tâm và nguồn cảm hứng của chính mình. Vả lại tôi vẫn luôn luôn tin tưởng rằng thời gian luôn luôn là cái máy sàng lọc tỉnh táo, tinh vi và hữu hiệu nhất. Sẽ không có một thứ hàng giả nào có thể tồn tại mãi mãi với thời gian."
Tôi vốn là một kỹ sư cầu đường, sau năm 1976 giải ngũ về, ốm đau quá nên đành quay sang làm cái nghề viết văn. Thú thật, tôi chỉ là một thằng nhà văn tay ngang văng mạng, học hành văn chương lỗ mỗ. Tôi nói thật đấy chứ không phải giả vờ khiêm tốn nhưng thực chất lại rất kiêu ngạo (kiêu ngạo ngầm kiểu Tầu) như ông Nguyễn Ðình Thi đâu. (Ông ấy giỏi như thế, tài như thế thì, công bằng, ông ấy có quyền kiêu ngạo.) Ðọc xong mấy dòng chữ trên của anh, tôi mất hết cả hứng thú định trao đổi với anh về một nền văn học giả. Thì ra ở đâu mà chẳng có của giả, của thật. Bàn làm gì. Vớ vẩn, ôm rơm rặm bụng có phải không anh, trong khi chính mình có khi cũng đang làm của giả mà không biết. Tôi bỗng rùng mình. Tại sao văn học nó chập chờn, quái quỷ như vậy? Cái hình thật tươi đẹp của nó ở đâu và cái bóng giả dối gớm ghiếc của nó cứ rình mò giăng bẫy ta, nó ở đâu, thưa anh?
Anh nói rằng cuộc trao đổi lan man của chúng ta cũng có cái gì không phải vô ích. Và anh hy vọng... Nhưng tôi nghĩ khác đấy anh ạ. Tôi thấy dân tộc mình mấy chục năm nay đã quen là hễ cứ ngồi lại với nhau thì lập tức ông nói gà, bà nói vịt, ấy là chưa kể còn có cái tật quái dị là chưa nói thì đã gầm gừ nhe răng ra rồi. Mấy hôm nay cũng đã có kẻ nhe răng gầm gừ với tôi rồi anh ạ. Tôi có bảo họ: Khốn nạn, tôi và một ông anh nhà văn lạ hoắc đang mò mẫm ngô ngọng mời nhau trệu trạo ăn vã mấy miếng cơm nhạt văn nghệ. Ðã đâu vào đâu mà các vị nhảy xổ tới trút cả thúng dồi chó chính trị vu cáo hèn hạ thiu thối lên mâm bát của chúng tôi thế! Anh có thích măng-giê cơm nắm chấm với thứ dồi chó đặc sản đó không, thứ dồi chó chính trị tởm lợm đó? Tôi thì không.
Trước khi dừng bút, tôi muốn gửi tới anh một lời cám ơn tự đáy lòng. Qua cuộc trao đổi này, tôi đã học thêm bài học về sự lịch lãm, khiêm nhường, nín nhịn và nhất là cái đẳng cấp văn hoá tối thiểu phải có khi nói chuyện với một nhà văn, nhất là khi người đó cầm bút trước mình và lại là người nhiều tuổi.
Một mùa hè nào đấy, hay là hè 2008 đi, hẹn gặp anh ở đất nước Thuỵ Sĩ hiền lành. Có thể cao hứng lên, tôi hỗn láo thắp một nén nhang mở di cảo của Nguyễn Đình Thi ra đọc trộm vài đoạn trong chương Nhân văn-Giai phẩm và văn nghệ đổi mới cho anh nghe. Không hiểu nghe xong anh sẽ gật gù... ừ, cũng có ích cho những ai còn thích quan tâm tới hai cái đống rác này. Nhưng cũng có thể anh chỉ nhún vai (rất Tây) và... không nói gì.
Trân trọng kính chào.

18/1/2007

Nguyễn Ðình Chính

Theo http://www.talawas.org/