Đầu tư... từ đâu?
Ngót năm mươi tỉ đô la FDI đang "xếp hàng" chờ vào
Việt Nam. Đó có lẽ là con số ấn tượng dễ thấy nhất cho thành quả của gần một
năm hội nhập-vào WTO. Nhưng, cũng tựa như một căn nhà vừa được mở rộng cửa chào
đón khách bốn phương, rất cần biết nó đang được chuẩn bị những gì, có dọn dẹp vệ
sinh, khơi thông lối ngõ, thay đổi cung cách phục vụ... để đảm bảo có tất cả
đúng như lời hứa của chủ và những hy vọng của khách. Nếu không thì những nhà đầu
tư cũng sẽ như đại đa số du khách, háo hức, đến, rồi "một đi không trở lại".
Với "ngôi nhà" này, có rất nhiều việc để chuẩn bị, từ chống tham
nhũng, cải cách hành chính, tiếp tục hoàn chỉnh hệ thống luật pháp... cho đến
những việc dài hơi hơn là cải cách giáo dục, bảo vệ môi trường. Tựu trung trong
mọi biện pháp đều phải từ một vấn đề gốc rễ, đó là sự tham gia của người dân,
là lợi ích dân sinh, chứ hoàn toàn không thể là chuyện riêng của nhà nước, cho
nhà nước. Nếu thiếu những điều đó thì thành quả đạt được chắc chắn chỉ là trước
mắt, nặng về hình thức, mà tiềm ẩn những thất bại lớn khó cứu vãn.
1. Thách thức
Tai nạn giao thông cướp đi một nghìn nhân mạng và hàng nghìn
phế nhân mỗi tháng, cùng với nó là tình trạng ách tắc giao thông đô thị, qua
bao nhiêu đợt "ra quân", bao biện pháp tình thế tạm bợ hòng cứu vãn vẫn không chịu thuyên giảm [1] .
Nạn ô nhiễm, tàn phá môi trường, vệ sinh thực phẩm kém ảnh hưởng
sức khỏe người dân và ngấm ngầm hủy hoại giống nòi vẫn tiếp tục gia tăng. Đợt
lũ lụt dài và gây tổn thất chưa từng có vừa qua là một trong những lời cảnh báo
của thiên nhiên.
Chính sách đất đai bất hợp lý tạo ra cơ hội và nguồn thu lớn
nhất cho tham nhũng, gây vẩn đục môi trường đầu tư, kinh doanh, trong khi những
cố gắng chống tham nhũng vẫn có vẻ dậm chân tại chỗ, với rất nhiều hiện tượng,
trong đó tình trạng khiếu kiện ngày một gia tăng là minh chứng rõ nhất và cũng
gây hậu quả lớn và phức tạp nhất.
Tình trạng quản lý lỏng lẻo trong quy hoạch đô thị và xây dựng
làm cho hệ thống giao thông, hạ tầng cơ sở phục vụ đầu tư vẫn trì trệ, vừa là hậu
quả của tệ tham nhũng, của thói vô trách nhiệm, nhưng cũng vừa là hệ quả của
tình trạng yếu kém trong hệ thống pháp luật. Hàng ngàn vạn căn nhà xây trái
phép, đất bị lấn chiếm phải hoặc không thể bị đập bỏ, thu hồi. Vụ PMU18 cho tới
thảm họa cầu Cần Thơ gần đây cũng chỉ là những bề nổi dễ thấy.
Tay nghề yếu, thu nhập thấp, đời sống khổ cực của công nhân
trong nhiều nhà máy, khu công nghiệp cùng hàng trăm vụ đình công mỗi năm mà tuyệt
đại đa số là không đúng pháp luật, nhưng cũng lại hầu như không có tiếng nói bảo
vệ của tổ chức công đoàn là câu trả lời cho những cứu cánh từ sức hấp dẫn về
giá nhân công rẻ cho đầu tư, từ cố gắng dựa vào hội, công đoàn "nhà nước"
và hệ thống luật liên quan như Luật Lao động, Luật về Hội, Luật Đình công... vừa
thiếu vừa bất hợp lý không thể tồn tại lâu được nữa.
Đó là điểm qua vài nét điển hình nhất để tạm hình dung hình ảnh
được tạo ra trong con mắt nhà đầu tư đã, hay sắp, đặt hy vọng sinh lời vào những
đồng đô-la của mình sẽ ra sao. Có thể ta cảm thấy bất lực nếu như phải một lúc
đối mặt với từng đó vấn nạn, từng đó thời gian mà mọi sự dường như có chiều hướng
xấu thêm. Chưa kể đến việc hầu như mọi quyết định, chính sách đưa ra đều có hai
mặt của nó. Như việc quy định đội mũ bảo hiểm, nếu thực hiện được chắc chắn sẽ
giảm bớt thương tật trong tai nạn giao thông, nhưng bởi gấp gáp thi hành mà thiếu
những giải pháp từng bước, đồng bộ nên độ khả thi chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng;
doanh nghiệp mũ bảo hiểm trong nước thì mất cơ hội, ngược lại doanh nghiệp nước
ngoài lại vớ bẫm, thậm chí gây nhiễu loạn thị trường, hạ thấp tính nghiêm minh
của pháp luật bằng sản phẩm kém chất lượng. Hay việc khuyến khích những khoản đầu
tư chóng sinh lời như lắp ráp xe máy, ô tô giá rẻ nếu không được cân nhắc đến vấn
đề môi trường, tai nạn, ùn tắc giao thông đang là vấn đề vô phương cứu vãn nhiều
năm nay, cao hơn là chiến lược công hiệp hoá hiện đại hoá đất nước (chứ không
phải để thành một đại công trường gia công cho nước ngoài) thì cũng sẽ gây phản
tác dụng.
2. Lối thoát
Song không phải không có lối thoát, cũng không phải chỉ có nhà nước mới có khả
năng và trách nhiệm để điều chỉnh mọi chính sách sao cho hợp lý. "Lối
thoát" đó chính là ở DÂN. Vì đã quá rõ những trì trệ nêu trên là hậu quả của
năng lực, phẩm chất kém từ bộ máy điều hành các cấp, nhưng lại tránh né sự kiểm
soát của công luận, ắt sẽ trầm trọng thêm. Người dân phải được tham gia tích cực,
chủ động hơn vào mọi chính sách quan trọng của nhà nước. "Dân biết, dân
bàn, dân kiểm tra" không thể chỉ là khẩu hiệu tuyên truyền, mà muốn được
như vậy, trước hết phải tạo ra được môi trường pháp lý lành mạnh để người dân
có được quyền lợi, trách nhiệm thực sự trong vai trò làm chủ của mình như Hiến
pháp đã khẳng định. Đơn cử:
Luật Trưng cầu dân ý [2] là để lấy ý kiến
nhân dân về những quyết định quan trọng của nhà nước. Không biết được dân có đồng
tình hay không mà cứ làm thì sẽ gây nhiều hậu quả (chỉ thông qua báo chí, hay
qua "triển lãm" lấy ý kiến dân chưa thể đầy đủ, khách quan và có sức
mạnh, cả sự tôn trọng. Việc lấy ý kiến xây Tòa nhà Quốc hội là một ví dụ).
Luật Biểu tình có rất nhiều ý nghĩa. Ngay lúc này, nó có thể
là một công cụ hữu hiệu đấu tranh với vấn nạn tham nhũng mà nhà nước đang rất
lúng túng đối phó. Xưa từng có bao cuộc biểu tình, tuần hành chống ngoại xâm,
sao nay dân ta không được làm như vậy với lũ nội xâm? Hay như tình trạng khiếu
kiện về đất đai kéo dài gần đây, thực chất là người nông dân kéo lên thành phố
biểu tình. Đó chính là "thước đo" cho chính sách, luật pháp,... Nếu như
có luật để điều chỉnh cho những hành vi này thì sẽ dễ dàng hơn trong việc giải
quyết, xử lý mâu thuẫn, kể cả mâu thuẫn trong chính sách cán bộ khiến khó xử lý
những cấp thẩm quyền tham nhũng, vô trách nhiệm, nay cần dựa vào sự đánh giá
qua thái độ của dân.
Ngoài những hoạt động có tính cá nhân đơn lẻ, người dân còn cần
và có thể quy tụ trong những đoàn thể quần chúng dưới nhiều hình thức đa dạng,
đó là những tổ chức hội, và rất cần có Luật cho nó. Thông qua những tổ chức
này, mọi người dân, các tầng lớp doanh nhân, trí thức... có điều kiện nói lên
tiếng nói của mình, đòi được bảo vệ quyền lợi cho mình, đóng góp ý kiến thiết
thực, có trọng lượng cho mọi chính sách, pháp luật của nhà nước.
Thêm nữa, một khi những mâu thuẫn về quyền lợi trong nhân dân
không được giải quyết thỏa đáng, sinh ra khiếu kiện chính là gánh nặng đè thêm
lên bộ máy hành chính nhà nước, trong khi trách nhiệm giải quyết những việc làm
sai trái của họ lại không thể là chính họ, mà phải là hệ thống toà án. Thế
nhưng, bằng thực trạng toà lệ thuộc vào cấp ủy, cấp hành chính, thiếu khách
quan như hiện nay, mà ví dụ điển hình nhất là vụ án đất đai Đồ Sơn-Hải Phòng,
đã không thể gánh vác được nhiệm vụ ngày càng nặng nề này, cần phải được cải tổ
(trước hết bằng thành lập toà án khu vực). Nên việc sửa đổi Hiến pháp để rồi mới
sửa được và cũng là tạo áp lực để sửa căn bản các Luật tổ chức Quốc hội, Chính
phủ, Tòa án, Viện kiểm sát v.v.. là vô cùng quan trọng.
Còn rất nhiều những ví dụ để minh chứng cho việc cấp thiết phải
có các bộ luật liên quan trực tiếp tới đời sống dân sinh, cũng là sự hỗ trợ mạnh
mẽ cho một môi trường đầu tư lành mạnh, bền vững lâu dài.
3. Trở ngại
Thế nhưng dường như đã có những "tiếng kèn ngập ngừng" khó lý giải, đặc
biệt "tiếng kèn" này lại nhắm vào đúng cái chính sách mà Đảng, nhà nước
Việt Nam thường nêu cao, đó là "lấy dân làm gốc".
Cuối nhiệm kỳ Quốc hội khóa XI, dự Luật về Hội đáng lẽ đã được
đem ra bàn thảo, thông qua sau hơn chục lần chỉnh sửa, thế nhưng đã bị đình
hoãn mà người dân không hay biết vì sao.
Mới đây, Chính phủ lại tiếp tục đề nghị Quốc hội lui thời hạn thông qua dự luật
này cùng dự luật Dân tộc [3] .
Dự Luật Biểu tình, dự luật Giám sát của nhân dân do Mặt trận
Tổ quốc đề nghị cũng vừa bị Uỷ ban Pháp luật bác bỏ mà không rõ lý do [4] .
Dự Luật Trưng cầu dân ý cũng chịu chung số phận.
Nếu như không có sự trì hoãn trong cả thời gian dài đến kỳ lạ
việc trình dự thảo Luật Thuế sử dụng đất [5] (mặc dù đã có Nghị
quyết Trung ương 7 đặt nhiệm vụ rất rõ) thì chắc chắn sẽ giảm rất nhiều tình trạng
chiếm dụng, đầu cơ đất đai, là thứ đã góp phần đáng kể gây nên cảnh bất công,
nông dân mất đất để rồi sinh khiếu kiện, đẩy giá đất, nhà cho thuê lên cao đến
phi lý cản trở nhiều các nhà đầu tư, chưa nói tới những mất mát tài sản quốc
gia vô cùng lớn, cùng bao nhiêu hệ luỵ khác. Vấn đề rất hiển nhiên về thuế sử dụng
đất này cũng đã từng được chuyên gia nước ngoài dày công nghiên cứu và cảnh báo [6] , những ý kiến rất
có trọng lượng và trách nhiệm trong nước kiên trì đề nghị, vậy mà không rõ vì
lý do gì vẫn tiếp tục bị trì hoãn [7] / [8] .
Lớn nhất là Hiến pháp, cũng đã có quyết định của Ủy ban Thường
vụ Quốc hội là không sửa trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa 12 này [9] mà lý do đưa ra
cũng thật khó thuyết phục. Đó là phải chờ tới 4 năm nữa để Đại hội đảng CSVN
khoá XI sửa Cương lĩnh. Lý do này gây ra một nghịch lý, là trước những thay đổi
nhanh chóng khủng khiếp từng ngày trên thế giới mà Việt Nam vừa mới bước vào hội
nhập, cùng bao nhiêu khó khăn thách thức ghê gớm trong đời sống nhân dân cả nước,
vậy mà tất cả phải đợi chờ. Không lẽ Đảng CSVN không có được một bước đột phá để
khỏi tự mình trở thành lực cản không thể vượt qua cho công cuộc đổi mới mà
chính mình đang lãnh đạo? (Ví như có Đại hội bất thường để sửa Cương lĩnh chẳng
hạn, nếu như thực sự đúng là "phải sửa"). Trong khi đó vẫn có rất nhiều
ý kiến mạnh mẽ của các chuyên gia, các vị từng là lãnh đạo các bộ Tư pháp [10] , Tài nguyên Môi
trường, hay đương nhiệm đứng đầu Mặt trận Tổ quốc, Hội Luật gia, các Ủy ban của
Quốc hội đề nghị phải sớm có, phải sửa đổi hệ thống Hiến pháp và những bộ luật
này.
4. Căn nguyên
Bấy nhiêu liệu đã đủ để nói rằng vẫn còn đó những lối tư duy cũ kỹ, e ngại việc
phát huy dân chủ, sớm hoàn thiện một Nhà nước pháp quyền sẽ khó cho công việc
"quản lý" của các cấp hành chính, cấp ủy Đảng. Kể cả hy vọng vẫn còn
có thể duy trì những bước đi quanh quẩn, với cứu cánh bằng hoạt động tuyên truyền,
động viên là có thể "giải toả" được những vướng mắc, bức xúc trong dân
chúng, vận động được đầu tư trong ngoài nước. Hay bằng "giáo dục, thuyết
phục", hô hào rồi thử nghiệm bằng vài giải pháp tạm bợ để "cải
cách" là sẽ nâng cao được đạo đức, ý thức trách nhiệm của cán bộ đảng viên
mà không cần phải có những Tòa Hành chính, Kinh tế, Dân sự khu vực công minh
hơn buộc những "công bộc" này phải đối mặt trước những việc làm sai
trái tổn hại quyền lợi của dân. Thậm chí có thể có cả những lo lắng quá mức khi
có những ý kiến động tới "vùng cấm" là Điều 4 Hiến pháp [11] ? Bỏ nó "là
tự sát" [12] , vậy có thể sửa
cho phù hợp với tình hình thực tế trước những đòi hỏi cấp bách của cuộc sống được
chăng, và có công khai bàn bạc được không? Chẳng phải năm 1992 chính Quốc hội
khóa IX đã sửa Điều 4 Hiến pháp 1980 đó sao? Bởi vì nếu không được quy định
trong Hiến pháp thì việc "luật hóa" tổ chức, hoạt động và sự lãnh đạo
của Đảng ngày càng trở nên cấp thiết cũng sẽ khó có thể thực hiện, và đương
nhiên mối quan hệ, lòng tin của dân với Đảng CSVN sẽ không những không được cải
thiện mà còn xấu thêm.
Nhưng, gắn liền và lẩn khuất sau những e ngại đó không thể không có những toan
tính cá nhân, cục bộ liên quan tới trách nhiệm, đến quyền lợi vật chất, tinh thần
của nhiều người. Gọi đó là trò "tham ô chính sách" hết sức tinh vi
(tác động để đưa ra những điều khoản trong hệ thống luật hòng tạo kẽ hở cho
tham nhũng, hoặc cản trở những điều khoản, dự luật nào có thể giúp tăng hiệu
năng kiểm soát của xã hội) - mà lâu nay chưa bị vạch mặt, đang là một mối nguy
rất lớn hủy hoạt uy tín, sức mạnh của Đảng CSVN, đến vận mệnh của cả Dân tộc.
Làm sao để nhận diện rõ những khoảng tranh tối tranh sáng đó? Không cách gì hơn
là bằng việc mở rộng quyền tự do ngôn luận, báo chí, công khai hoá tất cả những
vấn đề trọng đại của quốc kế dân sinh để cùng bàn bạc dân chủ - từ trong Đảng
ra tới toàn xã hội.
Có vậy thì mới hy vọng mọi sự đầu tư, dù là từ trong hay ngoài nước, bằng tiền
của, hay công sức, trí tuệ, tinh thần,... tất thảy sẽ thực sự được bắt đầu và
trên hết từ lợi ích, sự đồng thuận của DÂN.
Chú thích:
[1] “Số người chết vì tai nạn giao thông tăng”, báo Quân đội Nhân dân,
ngày 6-6-2007
[2] “Cần xây dựng Luật
Trưng cầu dân ý”, Tuổi trẻ, ngày 12-10-2007
[3] “Ủy ban Pháp luật kiến
nghị sửa đổi Hiến pháp và xây dựng cơ chế bảo hiến”, Đại Đoàn kết, ngày
28-9-2007
[4] Bài đã dẫn
[5] “Quản lý đất đai ‘chồng’
&’trống’", Đặng Hùng Võ, Nhà Quản lý, số 52-tháng 10-2007
[6] “Đưa giá đất Việt Nam giảm xuống
bằng 0”, Tuổi trẻ Cuối tuần, ngày 18-3-2007
[7] Tin vắn, Tuổi trẻ
Cuối tuần, ngày 22-8-2007
[8] “Muốn kéo giá bất động
sản xuống: Ngoài thuế, không có cách nào khác”, Đặng Hùng Võ, Thanh niên ngày
18-10-2007
[9] “Quốc hội khóa XII sẽ
không xem xét sửa Hiến pháp”, VietNamNet, ngày 11-10-2007
[10] “Tinh thần Hiến
pháp”, Nguyễn Đình Lộc, Huy Đức, Sài Gòn Tiếp thị, ngày 19-9-2007
[11] “Đã đến lúc sửa Hiến
pháp?” Nguyễn Đình Lộc, Khiết Hưng, Tuổi trẻ Cuối tuần ngày 8-10-2007
[12] Chủ tịch nước Nguyễn
Minh Triết, nói chuyện với cán bộ chiến sĩ Tổng cục Chính trị Quân đội NDVN,
VTV1, ngày 27-8-2007.
27/10/2007Nguyễn Hữu VinhTheo http://www.talawas.org/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét