Chúng ta đã quá thờ ơ.jpg)
.jpg)
Gần đây, các phương tiện thông tin đại chúng trong nước dồn dập
đưa tin về vụ bán độ bóng đá tại SEA Games 23. Đây là một điều đáng buồn cho
bóng đá Việt Nam nói riêng và của đất nước Việt Nam nói chung. Xin được miễn
bàn đến những hành động sai trái của các cầu thủ trẻ mà chỉ bàn đến một lời nhận
định về số tiền bán độ của các cầu thủ: "Rất rẻ" [1] .
Lời nhận định đó phản ánh điều gì trong xã hội chúng ta ngày nay? Dựa vào đâu
mà các phóng viên đưa ra lời nhận định trên? Trong tương quan với các vụ tiêu cực
khác xuất hiện hàng ngày trên mặt báo thì rõ ràng những số tiền 30 triệu đồng một
cầu thủ, 130 triệu đồng một vụ không là gì so với những vụ tiêu cực trong xây dựng
cơ bản, dầu khí, thương mại, hải quan,…
Nhưng…
Rẻ mà không rẻ
Hoàn toàn không rẻ một chút nào, trên mảnh đất Việt Nam nơi mà mỗi người dân chỉ
có thu nhập khoảng 550 đôla/năm. Số tiền 30 triệu đồng đó là thu nhập của ngót
4 năm trời lao động, chắc cũng không kém 10 năm dành dụm, gom góp. Đây chỉ là
thu nhập trung bình, còn đối với hơn 50 triệu nông dân trên những mảnh đất, mảnh
vườn trải dọc đất nước, họ sẽ phải mất vài chục năm, thậm chí với một phần lớn
trong số họ đến cuối đời cũng sẽ không bao giờ có được 30 triệu đồng trong tay.
Vậy thì vì sao một số tiền lớn như vậy lại bị coi là rẻ? Đơn giản là vì cũng
trên mảnh đất này, đứng cạnh những con người nghèo khó này, lại có một số người
sẵn sàng giang tay cướp đi hàng chục, hàng trăm, hàng ngàn, thậm chí hàng vạn
năm lao động của những đồng bào mình. (Xin nói thẳng là ăn cướp, bởi tham
nhũng, lãng phí, tiêu cực,… thì thực chất cũng là biến tiền ngân sách, tiền thuế
của dân, tiền của đồng bào thành tiền của mình). Nói cách khác, họ đã "phá
giá" tham nhũng, khiến cho chiếc phong bì 23 triệu từ…
Không rẻ mà rẻ
Thậm chí phải nói là quá rẻ, bởi hiện nay một vụ tham nhũng cỡ 130 triệu ở Việt
Nam chắc sẽ chẳng có mấy báo buồn đăng. Tối thiểu cũng phải được tính bằng tiền
tỷ (khoảng 110 năm lao động), còn nếu muốn thu hút được độc giả thì phải cỡ một
triệu đôla (gần 2000 năm lao động).
Chính vì thế mà phóng viên Hồng Ngọc của VietNamNet đã thốt lên một cách rất
chân thật: "1,6 triệu đồng hay 1,6 triệu USD đây mà bị phơi ra trước báo
chí về tội nhận hối lộ?". [2] Bài báo này chứa đựng những nhận định rất
dũng cảm trong môi trường báo chí Việt Nam hiện nay, có lẽ do một phút xuất thần
nào đó mà nó đã vượt qua vòng kiểm duyệt để đến với bạn đọc trong… vài giờ. Bởi
ngay sau đó nó đã được xoá đi một cách gọn ghẽ (xin chép lại đường link dù nó
không còn hoạt động, bản copy cũng được đính kèm bên dưới).
Tham nhũng đã trở nên quá phổ biến, quá trầm trọng trong mọi lĩnh vực của Việt
Nam, đến nỗi ngay cả người dân cũng cảm thấy bàng quan như không có chuyện gì.
Những vụ dầu khí vài triệu đôla, vụ sân vận động Mỹ Đình mười mấy triệu, cũng
không làm quá nhiều người bất bình (hoặc nếu có thì chỉ trong ít phút).
Chúng ta đã quá thờ ơ khi thấy hàng ngàn, hàng vạn năm lao động của đồng bào
mình bị cướp, chúng ta đã coi những chuyện đó là chuyện "thường ngày ở huyện",
là "rẻ". Nguy hiểm hơn, những chuyện "quá phổ biến" đó lại
tác động lên nhận thức của một phần đông dân chúng, trong đó bao gồm cả chính
những người bị cướp, bị bóc lột, một suy nghĩ…
Làm giàu bằng mọi giá
Quyến, Vượng trước đây cũng là những số phận như thế. Lớn lên từ mảnh đất miền
Trung cằn cỗi, khắc khổ, trong suy nghĩ của các em cũng như các bạn cùng trang
lứa luôn luôn chỉ đau đáu một nỗi niềm: làm sao thoát nghèo. Người Hà Nội, Sài
Gòn hẳn đã quen hình ảnh của dân Nghệ An, Hà Tĩnh, Thái Bình về tính chịu khó,
chắt chiu, kiên gan, bền chí,…
Nếu cả nước vẫn nghèo như 20 năm trước thì chả mấy ai có suy nghĩ như vậy, bởi
thoát ra cái nghèo là đứng trên tất cả đồng bào mình rồi. Nhưng giờ đây, khi những
phân tầng xã hội đã hiện rõ, con nông dân thì số phận sẽ khác xa con một vụ
phó, một bí thư huyện, nếu năng lực xấp xỉ nhau. Do vậy nếu số phận đã không ưu
ái (phần lớn là không) thì phải luôn nỗ lực thoát khỏi cái "phận
nghèo", phải "đổi đời".
Và để đổi đời, cách nhanh nhất không phải là san lấp cái hố cách biệt kia, là
làm cho ai cũng giàu, mà đơn giản là… nhảy qua cái hố đó, là lách mình vào nhóm
những người giàu. Đó chính là những suy nghĩ đã dẫn dắt, đưa đẩy các cầu thủ trẻ
của chúng vào vòng tội lỗi. Bóng đá chẳng qua là quá minh bạch, thu hút sự quan
tâm của cả nước nên sự việc mới bị phơi trần. Còn ở những lĩnh vực khác, người
giàu thì vẫn muốn giàu thêm, người nghèo thì muốn giàu thật nhanh, phần lớn là
bằng cách… lấy của những người nghèo khác.
Những bạn sinh viên phải cần kiệm chi tiêu, hàng tháng nhận tiền nhà gửi lên
không bao giờ đủ, dù biết đó là tất cả nỗ lực của cha mẹ mình. Họ luôn cất giấu
trong mình một khát vọng làm giàu bù đắp lại những tháng ngày nhọc nhằn gian
khó này. Bên cạnh họ có những người từng cùng chăn trâu, gặt cỏ, mà thế nào có
bố lên được huyện uỷ, tỉnh uỷ, giờ đã có nhà ở Hà Nội, có cuộc sống vương giả
nơi phố phường. Và sự đan xen của những số phận con người như thế, theo một quy
luật tự nhiên sẽ dẫn dắt tất cả những người có lương tâm, từ ít đến nhiều, vào
vòng tiêu cực.
Tiến sĩ Vũ Minh Khương đã trăn trở: "Vì sao dân tộc Việt Nam vốn có
lòng tự trọng mà giờ đây nước Việt Nam lại là một trong những nước đứng đầu bảng
về tham nhũng?". Câu hỏi của anh không thể giải đáp bằng cách khuyên nhủ,
vận động đồng bào mình đừng dính vào tham nhũng, tiêu cực. Nó chỉ có thể hoá giải
bằng cách phá bỏ cái cơ chế đã gây ra những sự đan xen số phận nghiệt ngã này.
Cơ chế mới, người lãnh đạo mới, đường lối lãnh đạo mới phải do tất cả mọi người
Việt Nam, cả giàu lẫn nghèo cùng lựa chọn. Khi ấy cơ hội làm giàu mới mở ra đồng
đều cho tất cả những ai có năng lực, để làm giàu cho mình và cho đất nước.
Và khi ấy thì dù là một người nông dân nghèo, hay một doanh nhân với hàng chục
triệu đôla trong tay, sẽ đều có chung một nhận định: đã là tiền ăn cắp thì đều
đắt, rất đắt, vì nó lấy từ người nghèo, và đắt hơn nữa là vì nó lấy đi lương
tâm của mình.
© 2005 talawas
[1]«Văn Quyến và Quốc Vượng ‘bán mình’ với
giá rất rẻ»: http://vnexpress.net/Vietnam/The-thao/2005/12/3B9E5426/
[2]http://vietnamnet.vn/nhandinh/2005/12/523905/
Phụ lục
Bài báo của Hồng Ngọc
Bóng đá - Tấm gương phản chiếu xã hội
13:05' 19/12/2005 (GMT+7)
(VietNamNet) - Bóng đá đang bị lên án như một lĩnh vực xấu xa của xã hội
Việt Nam. Nhưng đó là vì nó phải phơi trần trước chiếc gương phản chiếu - báo
chí - và chiếc gương đó đang buộc nó phải làm sạch mình. Cả xã hội sẽ trong sạch
hơn khi nó có nghĩa vụ phải phơi trần: công khai và minh bạch.
Bóng đá - một phần của xã hội
Như mọi lĩnh vực khác của xã hội, một nền bóng đá hiện hữu bằng những con người
của một nền văn hoá, chịu sự ràng buộc của hệ thống các thể chế xã hội, và năng
lực của nó cũng chịu sự chi phối của năng lực kinh tế của đất nước đó.
Chúng ta đã từng lên án các lãnh đạo đội bóng về việc chạy theo thành tích, dẫn
đến việc ăn xổi hay gian lận tuổi ở các giải trẻ.
Nhưng việc chạy theo thành tích trong bóng đá có thể không là gì so với nhiều
lĩnh vực khác, mà tiêu biểu là ngành giáo dục, khi mà nó cho "ra lò"
những học sinh đã phổ cập tiểu học mà đọc chưa thông, viết chưa thạo ở vùng đồng
bằng sông Cửu Long; và tới 70% số học sinh dự thi đại học đạt điểm dưới trung
bình với những đề thi cơ bản (ở đây chưa kể đến những trường hợp không tham gia
thi đại học, mà hầu hết đều vì ý thức rằng học lực không cho phép).
Sự gian lận tuổi ở các giải trẻ có thể tạo ra sự thiếu công bằng (với những đội
không gian lận), làm sai lệch việc đánh giá quá trình đào tạo, hay tiêm nhiễm
thói gian dối cho trẻ thơ. Nhưng bọn trẻ đừng mơ mộng tới việc thoát khỏi môi
trường giáo dục sự lừa dối, khi mà các giáo viên trong các trường phổ thông phần
lớn đều "phím" trước câu hỏi và chỉ định trước học sinh trả lời trong
những tiết dự giờ, và không ít giáo viên ném đáp án cho học sinh để chạy đua về
tỷ lệ lên lớp.
Và việc gian lận tuổi thậm chí có thể nhìn nhận là "chuyện nhỏ", nếu
so với sự gian lận trong các công trình xây dựng, với tỷ lệ thất thoát phổ biến
là 30-40%, thậm chí là 50% trở lên với những khu nhà tái định cư - thấm dột
ngay khi vừa sử dụng và đã có trường hợp sập chỉ sau 1 năm.
Khi vụ mua bán trọng tài bóng đá bị phát hiện, đó trở thành một sự kiện báo chí
hấp dẫn nhất. Nhưng khi xã hội thiếu tính công khai, minh bạch, mọi quyền hành
đều có nguy cơ bị mua bán, và thực tế là chúng ta đã chứng kiến sự mua bán có hệ
thống. Cả một hợp đồng khổng lồ sản xuất điện kế điện tử cho một thành phố đông
dân nhất nước bị mua bán. Có bao nhiêu người mua được các căn hộ chung cư trong
các khu đô thị mới mà không phải trả thêm tiền ngoài giá gốc? Cũng như bản chất
của việc ép học sinh học thêm hay tặng quà cho giáo viên có khác gì việc mua
bán điểm?
Bi kịch lớn nhất của xã hội là đã không có cơ quan cụ thể quyết tâm giải quyết
những vụ mua bán kiểu như thế trong từng lĩnh vực, và xã hội dần dần phải chấp
nhận những điều không bình thường đó một cách bình thường, để rồi phải chung sống
với nó. Vì khi bạn cần có nhà để ở, không có cơ hội để mua giá gốc thì bạn đành
phải chấp nhận trả thêm giá chênh lệch, dù có thể bạn biết rằng phần chênh lệch
ấy đang làm hỏng hệ thống.
Sự vượt trước của bóng đá?
Sẽ có rất nhiều người chia sẻ với nhận xét rằng: bóng đá đang trở thành lĩnh vực
tiến bộ nhất của xã hội Việt Nam, nhờ sự cởi mở và tính công khai, minh bạch.
Cho đến thời điểm này, vụ mua bán trọng tài có giá trị lớn nhất được phát hiện
là 130 triệu đồng cho cả một nhóm. Và báo chí đã thông tin cả vụ mua bán có giá
trị 1,6 triệu đồng. Nếu độc giả là các quan chức ở các lĩnh vực khác, hẳn là họ
phải dừng mắt lại con số này, đúng hơn là dừng lại ở đơn vị tính. 1,6 triệu đồng
hay 1,6 triệu USD đây mà bị phơi ra trước báo chí về tội nhận hối lộ?
Con số đó có thể là khôi hài trong các lĩnh vực khác, nhưng với bóng đá thì được
khai thác như một sự kiện báo chí. 4 tờ báo thể thao ra hàng ngày và khoảng nửa
tá số báo ngày có trang thể thao mạnh cạnh tranh kịch liệt với nhau để có những
tin tức dạng như vậy. Mà bóng đá Việt Nam thì hầu như "phơi trần" trước
báo chí: các nhà báo có thể liên lạc trực tiếp với các quan chức bóng đá cao cấp
hầu như bất kỳ lúc nào, và có thể hỏi về bất kỳ vấn đề gì mà không phải e ngại
"vùng cấm"...
Trước áp lực của báo chí, và nhiều khi báo chí chủ động "nhập cuộc"
như những điều tra viên, bóng đá đang trở nên trong sạch hơn. Từ việc gian lận
tuổi ở các giải trẻ bị phát hiện, và những thủ phạm của các vụ gian lận ấy đều
bị trừng phạt. Trong khi tỷ lệ những vụ rút ruột các công trình xây dựng bị
phát hiện và trừng phạt chắc chắn là rất nhỏ, cũng như các trường học rất ít có
thói quen kỷ luật giáo viên ném đáp án cho học sinh.
Cùng với sự hỗ trợ và vào cuộc mạnh hơn của cơ quan điều tra, các vụ mua bán trọng
tài đã được phát hiện, và sự kiện trầm trọng nhất là các tuyển thủ quốc gia bán
độ khi thi đấu quốc tế cũng đang được làm sáng tỏ.
Đó là lý do bóng đá VN đang ngày càng sạch hơn, và tiếp tục phát triển mạnh mẽ.
Những người theo dõi chặt chẽ đội tuyển VN trong 10 năm qua sẽ thống nhất rằng,
có không quá 30% các tuyển thủ dự Tiger Cup 96 chưa từng nhúng chàm. Với đội
tuyển dự SEA Games vừa qua là tỷ lệ ngược lại. Khác biệt chỉ là thời điểm đó mọi
việc được gói ghém, còn bây giờ thì thiểu số ấy được "soi" kỹ càng.
Và chỉ sau 5 năm, từ khi có giải chuyên nghiệp, doanh thu - chi phí của cả giải
chuyên nghiệp tăng khoảng 150%, một tốc độ mà các ngành khác chỉ thấy ở trong
mơ.
Dù sao thì bóng đá vẫn phải chịu những giới hạn do khuôn khổ xã hội mà nó nằm
vào. Như khi một quan chức hàng đầu của nhiệm kỳ III của LĐBĐ VN bị đào thải khỏi
nhiệm kỳ IV vì áp lực của báo chí và của xu hướng bóng đá sạch, ông ta lại được
Bộ chủ quản kéo lên làm Trợ lý Bộ trưởng phụ trách bóng đá, và dọn đường cho việc
trở lại nhiệm kỳ V vẫn với một chức vụ cao.
Cả trong cuộc chiến chống tiêu cực nữa. Bóng đá muốn chống tiêu cực, và tính
công khai, minh bạch của nó đã tạo điều kiện cho việc điều tra chống tiêu cực.
Nhưng có những việc nằm ngoài chức năng và nghiệp vụ của các cơ quan quản lý
bóng đá, và cần phải có sự hỗ trợ của hệ thống chống tiêu cực chung của xã hội,
nhất là cơ quan điều tra.
Thay cho việc bêu xấu bóng đá, chúng ta hãy mong muốn mọi lĩnh vực của xã hội
Việt Nam đều có được tính công khai, minh bạch như bóng đá. Vì chỉ trong điều
kiện đó, tiêu cực mới bị phát hiện và xử lý, làm sạch môi trường xã hội chung,
để cả xã hội tiến lên, cùng với bóng đá tiến lên.
29/12/2005Quang HuyNguồn: Bài viết nằm tại địa chỉ http://vietnamnet.vn/Theo http://www.talawas.org/.jpg)
.jpg)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét