Thơ ca là gánh nặng

Thơ ca là gánh nặng

Tên tuổi nhà thơ trẻ Nga (sinh năm 1969) Dmitriy Vodennikov đã trở nên quen biết trong giới thơ ca Moskva. Bản thân anh đã làm nhiều để quảng bá thơ của mình - đọc thơ trong các câu lạc bộ lập trang web trên Internet; một tờ họa báo nọ thậm chí đã in ảnh khoả thân của anh. Sau đây là cuộc trò chuyện của Dmitriy Vodennikov với nhà báo Andrey Morozov về việc thơ ca có cần thiết cho con người hiện nay hay không xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

 - Theo anh nhà thơ hiện nay có phải là một nghề không?

- Tất nhiên là không. Đó là gánh nặng. Nó không thể là nghề nghiệp vì không thể kiếm tiền bằng thơ ca. Còn câu chuyện về việc có thể kiếm sống bằng thơ tôi cho là tầm thường.

- Nhưng vẫn có các hội nhà văn. Ở đấy mọi người sống bằng nghề văn. Anh có được mời vào một hội nào đó không?

- Có nhưng tôi thậm chí không hiểu hội nào - hội của Prokhanov hay của Mikhalkov. Tôi đã từ chối. Tôi không cần điều đó.

- Một số người coi thơ ca là trạng thái của tâm hồn số khác lại coi là một cách tự thể hiện dưới thời Xôviết có ý kiến cho rằng thơ ca là lập trường công dân. Anh gần gũi với định nghĩa nào nhất?

- Không một định nghĩa nào hết. Thơ ca giống như một luồng ánh sáng bất ngờ xuất hiện và bạn rơi vào trong đó. Nó giống như một sứ mệnh. Thơ ca ập đến bạn nó có thể ám ảnh bạn hàng tuần liền trước khi được viết ra.

Việc gì phải thể hiện mình? Anh là ai mà tự thể hiện? Tất nhiên thơ ca cũng chẳng là trạng thái tâm hồn gì hết. Theo tôi đó là cách nói của những kẻ "nhạt". Không gì tệ hơn một con người "nhạt". "Nóng" hay "lạnh" dù sao vẫn là một quan điểm nào đấy còn "nhạt" thì cái gì cũng xong.

Điều tệ hại nhất là khi ai đó nói "Thơ ca là trạng thái tâm hồn của tôi là sự tự thể hiện của tôi". Chỉ cần nghe nói vậy là con người ấy trở nên không thú vị đối với tôi nữa tôi sẽ không đọc những gì anh ta viết bởi vì tôi đã nhìn thấy trạng thái tâm hồn và cả sự tự thể hiện của anh ta trong quan tài.

Tôi chỉ quan tâm tới thời điểm phát lộ chân lí sự phụng sự và chiến công mà thơ chính là sự phụng sự và chiến công. Thơ tự nó ra lệnh và bạn phải lôi nó ra từ mớ bòng bong của thực tại.

- Anh vừa nhắc tới những con người "nhạt". Anh có cảm giác rằng gìơ là thời đại của những con người như vậy không?

- Vâng chúng ta đang sống trong thời đại của những con người "nhạt". Nhưng tôi không muốn nói rằng họ có mặt ví dụ như trong kinh doanh. Trong kinh doanh đặc biệt vào đầu những năm 90 rất nhiều những con người "nóng". Kinh doanh là vùng mạo hiểm và tôi kính trọng những kẻ đi vào vùng đó. Các thi sĩ chính trị gia đích thực cũng muốn đi vào vùng mạo hiểm như vậy nhưng không phải những kẻ bạn nhìn thấy trên truyền hình mà là những kẻ trung thực. Các nhà báo trung thực cũng vậy... Tại sao anh lại lắc đầu?

- Đơn giản là vì tôi ngạc nhiên về niềm tin chân thành của anh vào các nhà chính trị và nhà báo trung thực.

- Thế anh có trung thực không?

- Tôi không thể tự đánh giá mình. Điều đó không khiêm tốn.

- Thế còn Politkovskaya?

- Đó là một vấn đề tranh cãi.

- Có thể. Nhưng ít ra thì tôi rất hy vọng là có những con người đến với báo chí không chỉ để làm những thứ theo đơn đặt hàng.

- Chúng ta sống trong một đất nước tự do và mỗi người có thể tin những gì mình muốn.

- Cảm ơn. Dù sao tôi vẫn hy vọng như vậy. Cũng như việc có những con người đi vào chính trị không chỉ để làm giàu và mị dân.

- A. Pushkin viết: "Khi Apollon chưa đòi thi sĩ làm vật hiến tế thần linh / Trong số những đứa con đớn hèn của hạ giới / Có lẽ không ai đớn hèn hơn anh"? Anh có cảm thấy tâm trạng đó không?

- Cảm giác về sự đớn hèn của mình ư? Rất tiếc là có. Khi tôi nằm ngoài luồng ánh sáng thì tôi viết hoàn toàn khác không phải những gì cần phải viết. Khi không có luồng ánh sáng đó tôi là một kẻ ti tiện lăng xăng ngu ngốc láu cá...

- Nhà thơ mà cũng láu cá ư?

- Có thể nhưng ở đây ý tôi muốn nói về sự hồn nhiên. Anh ta muốn láu cá nhưng làm sao để sự láu cá của anh ta bị phát hiện. Tôi có một niềm thích thú là khi tôi láu cá thì tất cả mọi người xung quanh đều hiểu ra. Có thể đó là biểu hiện tính trẻ con không đúng tuổi.

- Tôi thấy anh là người biết tranh thủ sự ủng hộ của các phương tiện thông tin đại chúng: tham gia các chương trình thơ phát biểu trên đài phát thanh trả lời phỏng vấn trên các báo lập trang web rất có nghề...Liệu ở đây có sự liên tưởng với các nhà thơ những năm 60 không? Họ có các sân vận động mà Internet cũng là một sân vận động! Có thật là anh cần sự xuất hiện đến như vậy không?

- Đấy là vương quốc của tôi nếu cần là lãnh địa của tôi. "Thơ ca đã chết và nó không cần thiết cho con người nữa" - đó là câu đầu tiên tôi nghe được khi bước vào văn học trong những năm 90. Lúc bấy giờ nó làm tôi rất ngạc nhiên. Tôi không hiểu: tại sao bỗng nhiên tất cả mọi người đều cho rằng thơ ca không cần thiết nữa rằng thời đại của nó đã qua". Tại sao mọi người gật đầu và nói rằng quả là như vậy? Những lời nói đó như một cái tát giáng vào mặt tôi.

Tôi không thể nhất trí với ý kiến cho rằng thơ ca đang giãy chết. Có những thời điểm nó trở nên nghèo nàn sa sút ít cần thiết hơn nhưng dù sao thơ ca vẫn là một khối vàng ròng!

Tôi không thể nói là tôi không thích các nhà thơ những năm 60 của thế kỉ trước. Một số đồng nghiệp văn học sốt sắng quay lưng lại với họ muốn nhanh chóng rút lui vào ở ẩn trong các xa lông ấm áp và tiện nghi của mình! Tôi không thể không thách thức họ. Có thời điểm tôi đã ném vào mặt họ những bằng chứng cho thấy tôi đúng chứ không phải họ. Vì muốn chứng minh lẽ phải của mình đôi khi tôi phải trả gía bằng việc bị đưa vào "sổ đen".

- Trời ơi làm gì có "sổ đen"trong thời đại chúng ta?

- Có đấy. Các họa báo sẵn sàng in thơ tôi còn các tạp chí văn học thì im như thóc. Đó là chuyện bình thường.

- Mỗi nhà thơ đều bắt nguồn từ một cái gì đấy. Những nhà thơ nào có ảnh hưởng tới anh?

- Năm 16 tuổi tôi say mê Blok sau đó thích Tsvetaeva sau đó - Akhmadulina. Đối với tôi Elena Shvarts ở Leningrad là một phát hiện lớn. Đọc thơ chị tôi hiểu rằng thơ ca cần phải giống như cái ống cao su mà người ta dùng để kiểm tra dạ dày. Khi rút nó ra thì bạn bị nôn.

- Nếu theo cách nói của Wilde rằng "tất cả các nghệ thuật đều hoàn toàn vô ích" thì có thể những dằn vặt như vậy cũng chẳng để làm gì?

- Không. Nghệ thuật giúp con người sống. Khi không làm được thơ tôi cảm thấy mình như đang đi trên một mặt phẳng. Còn khi câu thơ xuất hiện thì nó giống như một bậc mới. Với mỗi câu thơ mới tôi lại giơ chân và bước lên bậc cao hơn nữa. Tôi thích đi máy bay đặc biệt tôi rất khoái thời điểm lúc máy bay hạ cánh khi bạn không rõ máy bay đang hạ thấp độ cao hay rơi xuống. Vâng thơ ca giúp con người độc giả sống... Chúng ta có thể nói đủ điều về thế hệ các nhà thơ những năm 60 nhưng lúc bấy giờ người ta hiểu rằng thơ ca cần cho con người. Không quan trọng chất lượng của thơ ca trong thời đại ấy nhưng nó cần cho con người nó không vô ích.

- Có lần anh viết "Tôi vẫn còn yêu đế chế...". Nhưng hiện nay ở nước Nga điều đó đã lỗi thời mà anh vẫn cứ nói. Vì sao?

- Tôi thích ý tưởng về một không gian mạnh mẽ nào đó mà mọi người đều yêu mến sợ hãi và kính trọng. Rõ ràng là các đế chế có nhiều nhược điểm và chúng ta biết chúng sẽ biến thành cái gì. Nhưng dù sao cái ý tưởng bên trong về một cái gì đấy mạnh mẽ và to lớn cảm giác về sự tham dự vào đó khiến tôi rất thích thú. Mặc dù cái đế chế đó có thể đè bẹp tôi nhưng bởi chúng ta bao giờ cũng thích những gì mạo hiểm hơn là sự an toàn. Tôi còn thích những con người tạo nên các đế chế nhỏ hay lớn nhưng là các đế chế. Và không quan trọng sau đó chúng có bị sụp đổ hay không và ai sẽ bị tiêu diệt dưới những mảnh vỡ của nó.

- Anh có thể nói điều gì về bản thân mình?

Có lẽ tôi là một con người công bằng - đối với bản thân cũng như tất cả mọi người. Ít ra thì tôi cố gắng trở nên công bằng. Có lẽ đó là cái tốt duy nhất của tôi.

Trần Hậu
Theo http://vanchuong.vnweblogs.com/