Thứ Bảy, 1 tháng 11, 2014

Vài nét về nhạc sĩ Dương Thiệu Tước

Vài nét v nhc sĩ Dương Thiu Tưc (1915-1995)

    Sinh 15-05-1915 ti  Làng Vân đình, Huyn Sơn Lãng, Ph ng Hòa,Tnh Hà đông. Xut thân trong gia đình Nho hc truyn thng, cháu ni c nghè Vân đình Dương Khuê, nguyên đc hc Nam đnh.
    Thu nh hc Hà Ni, nhng năm 30 ông gia nhp nhóm ngh sĩ tài t Myosotis (Hoa Lưu Li) gm Thm Oánh, Lê Yên, Doãn Mn, Vũ Khánh ... Dương Thiu Tưc là ngưi có sáng kiến son các nhc phm thuc loi "bài Tây theo điu ta". Phn ln nhc ca ông lúc đu đu bng tiếng Pháp đó là mt th loi đu tiên c ta và chính nó đã m ra mt hưng mi cho nn tân nhc Vit Nam.
    Nhng nhc phm: Vng trăng sáng, Thuyn Mơ, Bến Xuân Xanh, Dưi Nng Hng... ca ông mi ra nng nhit. T đó nét nhc ông dân tc giúp nhc hin đi Vit Nam càng bay bng trên vòm tri âm nhc mi.
    Nhng năm chiến tranh Vit Pháp và hòa bình đưc tái lp (1954), ông vn tiếp tc sáng tác đu tay, có lúc dy Trưng Quc gia âm nhc Sài Gòn.
    Tác phm tiêu biu: Tiếng xưa, Ðêm Tàn Bến Ng, Ơn Nghĩa Sinh Thành, Ngc Lan, Ưc Hn Chiu Thu, Cánh Bng Lưt Gió, Chiu, ...
    Mt ngày: 01-08-1995 ti Sai gòn

Tiếng Xưa - Thanh Thúy

Vng Trăng Bến Ng 

Nhc sĩ Lê Hoàng Long
Trong lòng tôi, c nhc sĩ Dương Thiu Tưc là bc lão tin bi rt đáng tôn kính. Ông sinh năm 1915 (tui Giáp Dn) ngưi làng Vân ình, huyn ng Hoà, tnh Hà ông, là cháu ni c Dương Khuê, mt thi hào khoa bng, có tên trong văn hc s Vit Nam (Vit Nam Văn Hc S Yêú cu Giáo sư Dương Qung Hàm, xut bn ti Hà Ni vào thp niên 30). Ông hơn tôi ngót hai chc tui, l ra tôi phi xưng hô chú cháu, nhưng ông ch trương văn ngh sĩ không tính tui, nên tôi đưc phép gi ông bng anh.    Trong làng Nhc Vit, ông là mt trong s vài nhc sĩ đi tiên phong m đu cho sáng tác Tân Nhc. Vào thp niên 30, nhân dân ta ch thuc và hát nhng bài hát Pháp như : C'est à Capri, En passant par la Lorraine, J'ai deux amours, Madelon... qua nhng đĩa hát, chy bng kim và lên giây cót, vi ging ca ca nam danh ca TINO ROSSI . Còn nhc Vit, đưc gi là nhc ci cách, chưa có bài nào hay, ph biến quá hn chế nên ít đưc ưa chung và thnh hành. Vào nhng năm y, môt bài nhc đưc in ra mi ln chng vài trăm bn, bày bán Hà Ni còn các tnh thì thy rt ít, có tnh không có bày bán na. Thi khai sơn phá thch này, ngoài Dương Thiu Tưc, ta cũng ch thy vn vn có my nhc sĩ như Thm Oánh, Văn Chung, Dzoãn Mn, Nguyn Xuân Khoát ... Tuy nhiên, vi Dương Thiu Tưc, lúc y ngưi ta ch đưc biết ông là ch mt tim bán đàn ph Hàng Gai, Hà Ni; ch ngưi biết ông là mt nhc sĩ sáng tác thì quá ít i! Lúc y, ông đã có v và hai con. Hai cô con gái ln ca ông, thi y đã là nhng đoá hoa hương sc ca Hà Thành, đưc rt nhiu ngưi biết đến.    Dưi chế đ phong kiến và Pháp thuc, nhân dân ta nng đu óc khoa bng nên khi kén chng cho con, đa s các c vn ch trương phi cao đng bt thành phu ph, gii văn ngh sĩ b coi thưng vì thế gii lao đng ngh thut b ngưi đi coi bng na con mt. Dù biết rõ như vy nhưng s nhc sĩ tin phong vn kiên trì, khng h nn chí, đó tht là mt điu rt đáng ca ngi!    Ngày xưa, Vua Lê Thánh Tôn trng văn hc, thích thơ phú nên đã lp ra văn đàn nh thp bát tú. Ðến Dương Thiu Tưc cũng theo gương tin nhân, đng ra quy t anh em nhc sĩ tin phong đ cùng t hc ri sáng tác.    Ông đng ra lo vic in n và phát hành. Sau đó ông cùng vi nhc sĩ Thm Oánh tiến hành mt phong trào khuyến    nhc đ ri v sau có đưc hi khuyến nhc ti Hà Ni. Đến đu thp niên 40, Dương Thiu Tưc ri Hà Ni đ vào Huế ri vô Sài Gòn.
    Là mt ngưi có tâm hn ngh sĩ, lãng mn và phóng khoáng nên khi đt chân lên đt đế đô, Dương Thiu Tưc đã say mê cnh và ngườị Dù mi chân ưt chân ráo, ch sau mt vài ngày, Dương Thiu Tưc đã có đưc mt s bn ca nhc sĩ ca kinh đô c kính.

    Chiu chiu, Dương Thiu Tưc đã cùng bn hu chèo thuyn, nh nhàng và chm rãi lưt trên giòng Hương Giang ngưc lên Chùa Thiên Mu.. Tiếng chuông lúc thu không đ làm cho Dương Thiu Tưc trm xung. Ri đến mt hôm như gp đưc lương duyên tin đnh, Dương Thiu Tưc đã gp và quen M.T mt ca sĩ đưc đa s dân chúng min Trung biết đến. M.T là mt n sinh theo hc chương trình Pháp nên trình đ Pháp văn rt vng. Cô có ging nói Pháp rt lưu loát và đúng là ngưi Pháp ca Th đô Ba Lê (Parisienne). Chính vì thế sau này cô đã là xưng ngôn viên phn phát thanh Pháp Ng ca các đài phát thanh Quc Gia (đài Sài Gòn) và đài phát thanh Pháp á (Radio France Asia SaiGon) vào thp niên 50. Cô là ca sĩ duy nht có trình đ nhc lý rt vng vàng, xưng âm rt chun xác: đưa bt c bài nhc mi nào, nhìn ln đu (première vue) cô hát đúng điu và đúng nhp ngay nên anh ch em ca nhc sĩ rmến phc. M.T. không đp nhưng ăn nói nh nh, có duyên, tuy gii nhưng rt nhũn nhn và rt phc thin nên đưc lòng mi ngưi.

    Khi quen Dương Thiu Tưc, M.T. rt trng tài và mến nết, yêu dáng văn nhân nho nhã nhưng vn phng pht nét hào hoa ngh sĩ ca chàng nhc sĩ Bc Hà. Tc mến m đu tiên y đến tình yêu ch còn là gang tc.
    Hai ngưi dìu nhau vào cuc tình tht là thơ mng. Có nhng chiu cp tình nhân ngh sĩ này sánh vai nhau, chm rãi tng bưc theo dc giòng Hương Giang nưc chy lng l, làn gió nh thi làm tà áo M.T. pht phơ bay, làm cho mái tóc bng bnh ca Dương Thiu Tưc tung lên, h xung như nhng đt sóng nh, cùng nhau th th tâm tình. Nhng bui mưa rơi trên x Huế, hai ngưì vn gp nhau ri ngi trong quán nưc gn bến Vân Lâu, vai ta mái k, sưi m lòng nhau, bn mt cũng ch nhìn màn mưa giăng giăng khiến cnh vt càng lúc càng tiêu điu, bun bã.
    Có nhng đêm trăng vàng to sáng xung giòng Hương, Dương Thiu Tưc cùng M.T. mi mt s bn văn ngh, thuê thuyn neo gia giòng sông đ ca hát, ngâm thơ. Vi nhng đêm thơ mng này Dương Thiu Tưc đã th hn trong tiếng đàn h uy cm (guitare hawaienne) lt, trôi ni vi làn sóng gn ca sông Hương.
    M.T. cũng ct tiếng ca hát lên nhng điu hò bun lng làm mi ngưi nín th đ tn hưng âm thanh, cung bc ca quê hương qua ging ca tht chi chut, đm nét tr tình.
    Nhng ngày ch nht, M.T. và Dương Thiu Tưc dành hoàn toàn cho nhng cuc đi thăm lăng tm. Theo Dương Thiu Tưc đây là nhng gi phút th hn t do phơi phi vi thiên nhiên và tâm hn hoài c! Dương Thiu
    Tưc là con ngưi chu mt nn giáo dc gia đình, mt gia đình khoa bng, nho phong nên ông rt mến, rt trng và rt hoài c. Có ln ngưi nói chuyn v Huế, Dương Thiu Tưc, M.T. và tôi đã cùng gp nhau mt ý: mến và thích lăng T đc hơn là lăng Khi Ðnh. Lăng T Ðc là mt công trình kiến trúc hoàn toàn ngày xưa, xng đáng là mt di tích lch s còn lăng Khi đnh mang nng phong cách Âu Châu, đúng là kiến trúc... lai căng!
    Càng ngày, vi M.T. và Dương Thiu Tưc, duyên càng thm, tình càng nng. Hai tâm hn trí thc li ngh sĩ, dìu nhau vào cuc tình tht thn tiên và lý tưng.
    Có đìêu đáng nói đây, Dương Thiu Tưc không yêu M.T. vì sc (như xưa kia các c ta thưng nói gái tham tài, trai ham sc) vì v ngoi hình, M.T. không đp đ d hp hn ngưi khác, mà Dương Thiu Tưc yêu MT là yêu tâm hn và cái duyên dáng. Yêu như thế, tình yêu mi lâu bn ch nếu yêu sc (háo sc) thì bông hoa nào dù có hương sc vn toàn thì sm n thì ti cũng phi tàn thôi, ngưi đàn bà cũng vy! Ch có tâm hn và tính nết mi sng mãi.
    Thi gian dng chân Huế, đưc tình nng p , Dương Thiu Tưc sưu tm và ký âm đưc rt nhiu điu dân ca ca min Trung. Dương Thiu Tưc đã có đưc mt cái vn v dân ca min Thuỳ Dương rt là phong phú. Chính vì thế mà khi viết nhc, ông viết đưc tht đúng và tht đy đ đ bt c ai đàn đúng bài là nghe thy rõ điu hát có âm hưng dân tc, không như Ph.D viết nhc dân ca khi đàn hát lên phi thêm láy, thêm lưn mi nghe thy đúng âm hưng nhc c truyn ca dân tc (thí d: bài Ru Con chng hn). Nhng điu hò mái nht, hò mái nhì, hò mái đy, hò giã go, nam bình, nam ai... đu đưc M.T. hát rt hay rt đúng đ Dương Thiu Tưc ký âm nên rt chính xác và đy đ. Tình yêu n r trong vưn ngh thut thì tht là tuyt diu! Chính trong thi gian này, Dương Thiu Tưc đã có mt vài sáng tác tr tình, âm hưng dân tc và có giá tr, trong đó có bài Tiếng Xưa là hay nht, m đu cho nhng sáng tác sau nà Sut bao nhiêu năm qua bưc vào đa ht sáng tác, Dương Thiu Tưc chưa có ly đưc mt bài nhc nào hay đ mi ngưi mến mô.. Ịến thi này, không ai dám ph nhn rng cuc tình thơ mng, ngh sĩ, tâm đu ý hp vi M.T. mà Dương Thiu Tưc mi cé đưc Tiếng Xưa bài nhc ni tiếng. Bóng dáng M.T. đã ng tr tâm hn Dương Thiu Tưc đ t đó ông có đưc nhc hng chân thành và nếu không vy thì tác phm làm sao có hn, đi vào lòng ngưi, đ ngưi đi mến chung.
    Sau mt thi gian sng trong ngun ân, b ái, mng hng p, M.T. Dương Thiu Tưc chính thc tuyên hôn thành v thành chng. Bn bè, gia đình đu tán thành và đng tâm giúp đ đ hôn l sm đưc c hành. Sau ngày đó, M.T. Dương Thiu Tưc quyết đnh ri b C đô đ vào Sài Gòn sinh sng. Trong thi gian chun b vô Nam, ngưi ta vn thy M.T. Dương Thiu Tưc vn hàng ngày hàng đêm tay trong tay, vai sát vai, dìu nhau đếm bưc dưi ánh trăng vàng du hin to sáng xung giòng Hương Giang êm đm, thơ mng, vn có nhng bui chiu sp tt nng, thâm tâm chay tnh đón nhn tiếng chuông thu không ca Chùa Thiên M, vn có nhng bui trưa bên nhau tai nghe văng vng ging hát ru con bun rưi rưi trong khung cnh thôn V D đìu hiu... làm cho cuc sng v chng vn thơ mng như bui ban đu! Cnh sng ngh sĩ lý tưng y tht d gì my ai có đưc.
    Xưa kia, khi nhìn ph phưng ca thành Thăng Long, ni nim hoài c dâng lên, Bà Huyn Thanh Quan đã viết:
    ... Cnh đy, ngưi đây lung đon trưng
    Nhưng vi M.T. Dương Thiu Tưc thì tuy sp phi xa c hương tràn đy k nim đ sng cuc đi ly hương nhưng li rt vui và đu ngp tràn hnh phúc, trưc mt đy tương lai ha hn. Cho đến đêm cui cùng đế đô, Dương Thiu Tưc đưc mt s bn thân mi d bui tin đưa mt chén quan hà ti nhà mt ngưi trong nhóm, ngay trên Bến Ngư.. Bui y M.T. không d đưc vì phi lo hành lý chu đáo đ mai đi sm.
    Bui này lúc đu là chén chú chén anh trong nhà. Cuc liên hoan này đy p tiếng nói, cưi. Màn đêm l làng buông xung. Bến Ng ban ngày đã vng lng, ban đêm li càng vng lng hơn. Lúc y bàn tic tàn và tt c ra Bến Ng đ xung thuyn và cùng thc trng. Dưi khoang thuyn, gia khong tri quang mây tnh, trên bu tri hàng ngàn, hàng vn vì sao thi nhau lp lánh.
    Qua na đêm, gn v sáng, trăng h tun chm chp nhô lên Dương Thiu Tưc t nhiên đng dy ra đu mũi thuyn ngi mt mình, mt đăm chiêu v phía thành ni vi nim thương, ni nh M.T. đang chăn đơn, gi chiếc, vò võ chn khuê phòng nh Huế ngày mai phi lìa x Nhc hng rào rt như giòng máu nóng tun hoàn vi vã làm bng nóng c toàn thân. Dương Thiu Tưc vi vàng ly giy ra ghi cho kp giòng nhc tràn ra như ngn thu triu dâng lên, vi nhng đt sóng xô nhau v vào b, trùm kín c bãi cát trng mênh mông. Giòng nhc tht tr tình, mang đưc tình thương, ni nh khi sp phi tm bit min Trung đa tình đa cm. điu nhc bun da diết, nét v (dessin mélodique) tht đp, kiến trúc âm thanh (structure sonora) tht vng vàng trên nn móng dân ca x Huế, nghe thât não nut làm sa Làm xong, Dương Thiu Tưc tr vào khoang thp ngn đèn du lên coi và th li ri hát tng các bn ngay lúc by gi.
    Mi ngưi tht thích thú, lòng ai ny đu nao nao.
  Hát xong, Dương Thiu Tưc nói ngay là đt tên cho bài sáng tác mi này là Ðêm Tàn Bến Ng, ai ny đu t v hài lòng.
    Tiếng gà xao xác t mi nơi vng li báo hiu bình minh anh ch em chìa tay ra bt tay tm bit ngưi nhc sĩ tài hoa đ hn ngày tái ng tưng bng. Vi vã tr v nhà, va gp mt M.T., Dương Thiu Tưc khoe ngay đa con tinh thn va ra chào đi hi hôm, trên mũi thuyn, dưi ánh trăng v sáng, đưc đt tên là Ðêm Tàn Bến Ng . Nói xong, Dương Thiu Tưc ôm vai M.T. dìu nhau vào phòng ri ông ly đàn hát cho M.T. nghe điu nhc bun thoang thong, thm dn vào tng th tht ca ngưi n ca sĩ đt Thn Kinh.
    Hát đã hết bài, tiếng đàn ch còn li tiếng ngân dn dn thuôn nh tiếng ca si tơ hng mà M.T. vn còn đm mình trong điu nhc trm bng, du dương. Mt lát sau, bng tnh M.T. vi v tay, mt hn h, nói ngay:
    Bài hay quá tht là c mt tri Huế, c mt ging hò, điu hát tht Huế, d làm mê lòng ngưi và làm mi lòng ngưi, nht là vi ngưi Huế phi ly hương thì nghe nhc mà tê tái lòng, không thua gì Tiếng Xưa, mi bài mi v!
    Dương Thiu Tưc ôm cht b vai M.T., ghé sát tai nói:
   Hi hôm, ngi bàn tic, lúc đàn hát trên thuyn, anh nh thương em vô vàn. Chính nim thương, ni nh y, hình nh em luôn luôn lúc n lúc hin trong tim, trong óc anh. nhà, em có st rut không ? Em đã cho anh mi tình tuyt đp và bài êm Tàn bến Ng cũng nhưng Tiếng Xưa là anh viết cho em và vì em, riêng mình em thôi đy!.

    Năm 1960, khi viết v Dương Thiu Tưc trong cun Nhc sĩ danh tiếng hin đi, tôi đã xếp bài Ðêm Tàn Bến Ng là tác phm có giá tr v ngh thut, có đưc c giá tr vĩnh cu hay nht (chef d' oeuvre) ca ông.

    Ri Huế, M.T. Dương Thiu Tưc sng chung dưi mt mái nhà êm m ti đưng Phan đình Phùng, Sài Gòn.

    Vi cuc sng v chng cùng nhìn chung mt hưng trong nhà bao trùm mt bu không khí thun hoà, nim hnh phúc tht tràn đy, nhìn tương lai sáng sa mà Dương Thiu Tưc li hăng say sáng tác đưc nhiu bài có giá tr , đưc mi ngưi yêu thích như Ngc Lan, Bóng Chiu Xưa, Thiếu Niên Xuân Khúc, Chiềụ . .(2) tht ngưc hn vi câu nói ca mt nhà hin triết Tây Phương : khi nào ngưi ngh sĩ có đưc mt cuc sng hnh phúc, đy đ thì cuc đi sáng tác ca h k như chm dt ! Phi chăng đây cũng là mt bit l .
    Ban ngày Dương Thiu Tưc làm vic đài phát thanh Sài Gòn vi chc v Ch s phòng Văn Ngh, M.T. đi thu thanh cho các ban ca nhc ca các đài, ri đi thu dĩa nên cuc sng rt phong lưu, tình lúc nào cũng mn nng, nhiu ngưi ưc ao, thèm mun.
    Vào thp niên 60 và 7O, Dương Thiu Tưc đưc mi dy guitare classique ti trưng Quc gia âm Nhc Saigon.
    Trong hai thp niên dy đàn, Dương Thiu Tưc đã đào to đưc nhiu hc trò gii, sau này là nhng danh cca thành ph. Đến năm l975, ông thôi dy trưng nhc, còn M.T. thì t cui thp niên 60; cô đã ngưng không hát na. Thy vy, đã có ln tôi hi lý do sao cô li dt hn cái nghip cm ca mt cách d dàng vy, khi cô đã đt đưc ch đng ca mt danh ca đàn ch, đưc nhiu ngưi ngưng m, M.T. đã tr li ngay rng: Do này tui bt đu cao, ging đng bóng sp đến thi đi xung ri, tôi t ý ngưng hát thôi anh !
    Tôi rt phc M.T. là ngưi khôn ngoan, biết lúc nào nên dng li đ mi ngưi vn nh và trng tiếng hát hay mt thi ca mình ch già, đui sc, yếu hơi còn c hát thì không khác nào c đm ăn xôi, xôi li hm thì tht là không thc thi chút nào !
    Sau ngày 30 tháng 4 mt vài năm, M.T. cùng các con ra đi Dương Thiu Tưc li. Nhng năm tháng sau này ông v cư ng ti đưng Hoàng Hoa Thám, Qun Bình Thnh, m ti nhà mt lp dy guitare classique, rt đông hc trò Cũng như Picasso, như Charlie Chaplin (Charlot), vào tui tht thp c lai hy Dương Thiu Tưc cũng ly mt cô v tr. Cô này là nhc sinh ca ông, sau này là mt trong nhng danh cm guitare classique, xếp vào loi gii có hng ca thành ph. Cuc tình cui đi đã sinh cho ông mt bé trai, năm nay 14 tui đang hc lp 8. Ngày 1 tháng 8 năm l995, Dương Thiu Tưc đã vĩnh vin ra đi, hưng th 82 tui.
    Dương Thiu Tưc tuy không còn na nhưng nhng đêm tàn bến Ng, Tiếng Xưa vn là nhng viên ngc quý, và mi ngưi đu phi nhìn nhn rng chính M.T. là ngưi dã chp cánh cho Dương Thiu Tưc bay bng tuyt vi trong vưn hoa đy hương sc ca âm nhc Vit Nam.
    Khi tin Dương Thiu Tưc t trn bay ra ngoi quc, ch Minh Trang (đến đây thì tôi xin nói rõ tên ch không dùng hai ch M. T. đ viết tt na, xin đưc quý đc gi thông cm và hiu ý tôi) đã nói lên cm nghĩ đy xúc đng ca mình vi bn hu :
    Nhà tôi là mt ngưi thích mt đi sng êm . Ông thích trm tư trong cuc sng ni tâm hơn là phô trương nhng công vic ông làm, do đó nhc ca ông tuy đưc rt nhiu ngưi trình din song hu như khán, thính gi ít ngưi biết đến nhân dng nhà tôi. Khi sáng tác, nhà tôi hoàn toàn vì yêu thích âm nhc, coi âm nhc như là mt l sng, thành th ông không sáng tác vì bt c mc đích nào, ngoi tr lòng yêu âm nh
    Nhiu ngưi khi nhc đến Dương Thiu Tưc là nghĩ ngay đến Ðêm Tàn Bến Ng, Tiếng Xưa, Ngc Lan,Chiu...ít ai biết đến nhng bài nói lên tinh thn đo đc Vit Nam như bài : Ơn Nghĩa Sinh Thành hoc gi nhng bài nhc nói lên nhng rung đng gia con ngưi vi con ngưi, con ngưi và thiên nhiên. ..".
    Trưc cái tang ln ca làng Văn Ngh Vit Nam, mi ngưi ngm ngùi thương tiếc Dương Thiu Tưc, riêng tôi, tôi cu nguyn vong hn anh sm siêu thoát và mm cưi nơi chín sui khi thy lúc oe oe ba tiếng khóc chào đi anh đưc mi ngưi hân hoan cưi đón và lúc nhon ming cưi lúc nhm mt lìa đi thì mi ngưi nh l khóc thương !
    Ðến đây tôi xin mưn my vn thơ ca thi sĩ Thanh Chương làm kính tng hương hn nhc sĩ Dương Thic đ kết lun trên mưi trang viết v ông 
        Ðêm sp tàn, sao trăng đã khut
        Bến không thuyn, đi nh thương sông
        Hương Giang tin đnh theo giòng nưc
        Tình l Trang đài vương vn không?
        Chim Tưc còn, không hót Tiếng Xưa ?
        Ngc Lan hé n gia đêm mưa
        Luyến lưu Bến Ng t tha y
        Ging hát ngân hoài, nhp sóng đưa !

        Thơ Thanh Chương
         



    


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Còn đó ân tình

Còn đó ân tình Cuối cùng thì cô cũng phải ngã xuống với cái thân thể trong lượng nhẹ tênh, cân đo chỉ vừa đúng 36 ký lô so với chiều cao 1...