Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (5)

Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết 

"Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (5)

NGUỒN:

[Chương] XVI
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 55 (20 Janvier 1937), tr. 13-15.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 227-240.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 188-199.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 169-179.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.176-186.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 181-191.

KHẢO DỊ:

(1) A: II. Vụ hiểu lầm sung sướng – Vinh quang! – Xuân Tóc Đỏ chinh phục cảnh sát giới

C, D, E, F, G: XVI. Vụ hiểu lầm sung sướng – Vinh quang! – Xuân Tóc Đỏ chinh phục cảnh sát giới

(2) A: Ừ, cái mặt thằng này thế mà cũng đã đỡ vẻ ma-cà-bông rồi đây!

C, D, E, F, G: Ừ, cái mặt thằng này thế mà cũng đỡ ma-cà-bông rồi đây!

(3) A: Cắt nghĩa thế nào cho trôi việc đem nó đến khai tân ở Tổng cục? Chả lẽ nói ngay là định gả em gái cho nó nên phải nhiếc nó từ một thằng nhặt ban lên địa vị một nhà tài tử?

C, D, E, F, G: Cắt nghĩa thế nào cho trôi việc đem nó đến khai tên ở Tổng cục? Chả lẽ nói ngay là định gả em gái cho nó nên phải nhấc nó từ một thằng nhặt ban lên địa vị một nhà tài tử?

(4) A: Không, tôi bây giờ rỗi lắm. À, bà độ này tấn tới lắm đấy nhé!

C, D, E, F, G: Tôi bây giờ rỗi lắm. À, bà đầm độ này tấn tới lắm đấy nhé!

(5) A, C, D, E, F: Hai người đương đi, bỗng ông chủ tiệm Âu Hoá đứng hẳn lại.

G: Hai người đương đi, bỗng nhiên ông chủ tiệm Âu Hoá đứng hẳn lại.

(6) A: Có việc rất can hệ!

C, D, E, F, G: Có việc rất quan hệ!

(7)   A: Này, đầu đuôi ra sao mà em tôi mang tiếng rầm rĩ lên là hư hỏng với anh thế?

C: Này, đầu đuôi làm sao mà em tôi mang tiếng rầm rĩ lên làm hư hỏng với anh thế?

D, E, F, G: Này, đầu đuôi làm sao mà em tôi mang tiếng rầm rĩ lên là hư hỏng với anh thế?

(8)   A, C, D, F, G: Xuân Tóc Ðỏ sợ lắm, nghĩ ngay đến sở Cẩm, sở Mật thám, Toà án mà chủ cũ nó có thể nhờ nhà nước tra tấn kìm cặp nó về tội quyến rũ con gái nhà tử tế.

E: Xuân Tóc Ðỏ sợ lắm, nghĩ ngay đến sở Cẩm, sở Mật thám, Toà án, và chủ cũ nó có thể nhờ nhà nước tra tấn kìm cặp nó về tội quyến rũ con gái nhà tử tế.

(9) A: Văn Minh phải nghĩ thầm: Hay là thằng này không muốn lấy em mình?

C, D, E, F, G:  Văn Minh phải nghĩ thầm: Hay là thằng này nó không muốn lấy em mình?

(10) A: Nghe thấy thế, Văn Minh lặng người ra như bằng gỗ.

C, D, E, F, G: Nghe thấy thế, Văn Minh lặng người ra như gỗ.

(11) A, C, D, F, G: Ông bèn quả quyết:

E: Ông bèn cả quyết:

(12) A: Tôi bảo anh đi, là đi khai tân ở Tổng cục làm tài tử quần vợt

C, D, E, F, G: Tôi bảo anh đi, là đi khai tên ở Tổng cục làm tài tử quần vợt

(13) A: vì cái ý ấy, tôi có đã từ lâu nay nên bây giờ anh mới thế này được.

C, D, E, F, G: vì cái ý ấy, tôi đã có từ lâu nay nên bây giờ anh mới thế này được.

(14) A, C, D, E, F: Trước những lời đáng cảm động như thế,

G: Trong những lời đáng cảm động như thế,

(15)  A: Thưa ông, cái hôm ông đùa mà gọi tôi là sinh viên trường thuốc trước mặt cụ cố, thì ông đã làm cho Tuyết phải đem lòng yêu tôi.

C, D, E, F, G: Thưa ông, cái hôm ông gọi đùa tôi là sinh viên trường thuốc trước mặt cụ cố, thì ông đã làm cho Tuyết phải đem lòng yêu tôi.

(16) A: Ông thật không ngờ sự xảy ra của một phút bông đùa.

C, D, E, F, G: Ông thật không ngờ đến sự xảy ra của một phút bông đùa.

(17) A: Nghĩa là tôi biết anh hiểu y lý thì nói thế quý hồ được việc, vì cái xã hội hủ lậu này vẫn coi trọng bằng cấp.

C, D, E, F, G: Nghĩa là tôi biết anh hiểu y lý thì nói thế quý hồ được việc, vì cái xã hội hủ lậu này vẫn coi trọng cái bằng cấp.

(18) A: Quái cho cái thằng này! Hay nó vòi vĩnh gì? Cần gì phải xoay ngay mình thế. Phần gia tài của em mình như thế thì nó chẳng phải vòi nó cũng đã đủ là đào được mỏ chứ sao?

C, E: Quái cho cái thằng này! Hay nó vòi vĩnh gì? Cần gì phải xoay ngay mình như thế. Phần gia tài của em mình như thế thì nó chẳng phải vòi nó cũng đủ đào được mỏ chứ sao?

D, F: Quái cho cái thằng này! Hay nó vòi vĩnh gì? Cần gì phải xoay ngay mình như thế. Phần gia tài của em mình như thế thì nó chẳng phải vòi nó cũng đã đủ là đào được mỏ chứ sao?

G: Quái cho cái thằng này! Cần gì phải xoay ngay mình như thế. Phần gia tài của em mình như thế thì nó chẳng phải vội nó cũng đã đủ là đào được mỏ chứ sao?

(19) A, C, D, E, F: Làm gì có nghề hèn, chỉ có người là hèn thôi. Mà đã như anh thì càng bình dân chứ sao! Tôi có óc bình dân, tôi rất ao ước có một người em rể bình dân như anh…

G: Làm gì có nghề hèn, chỉ có người hèn thôi. Tôi có óc bình dân, tôi rất ao ước có một người em rể bình dân như anh…

(20) A: lấy nó thì không lo sinh kế vất vả nữa, có thể chỉ chuyên tâm về vấn đề thể thao cho nước nhà suốt đời mà thôi.  

C, D, E, F, G: lấy nó thì không lo sinh kế vất vả nữa, chỉ chuyên tâm về vấn đề thể thao cho nước nhà suốt đời mà thôi.  

(21) A, C, D, E: Thôi, con chả dám nhận, xin ông nghĩ lại cho con nhờ.

F, G: Thôi, con chả dám nhận. Xin ông nghĩ lại cho con nhờ.

(22) A, C, D, E: Ông đã làm cho một người con nhà tử tế phải mang tiếng hư hỏng, tôi xin ông cứu chữa lại cái điều ấy!

F: Ông đã làm cho một người con nhà tử tế phải mang tiếng hư hỏng, tôi xin cứu chữa lại cái điều ấy!

G: Ông đã làm cho một con nhà tử tế phải mang tiếng hư hỏng, tôi xin cứu chữa lại cái điều ấy!

(23) A: Ðến “Tổng cục thể thao hội quán”, Xuân Tóc Ðỏ cảm thấy rằng cuộc đời đã mở rộng con đường công danh cho nó.

C, D, E, F, G: Ðến “Tổng cục thể thao hội quán”, Xuân Tóc Ðỏ cảm thấy cuộc đời đã mở rộng con đường công danh cho nó.

(24) A, C, E: Những cái xe hơi đẹp đẽ, những người quần áo sang trọng tấp nập ra vào, nào ta nào Tây nào đầm, nào phụ nữ tân thời, ai cũng có vẻ sang trọng nữa, đã bảo cho nó rõ rằng từ đây mà đi thì nó đã có một địa vị to tát trong đám những bậc thượng lưu!

D, F: Những cái xe hơi đẹp đẽ, những người quần áo sang trọng tấp nập ra vào, nào ta nào Tây nào đầm, nào phụ nữ tân thời, ai cũng có vẻ sang trọng đã bảo cho nó rõ rằng từ đây mà đi thì nó đã có một địa vị to tát trong đám những bậc thượng lưu!

G: Những cái xe hơi đẹp đẽ, những người quần áo sang trọng tấp nập ra vào, nào ta nào Tây nào đầm, nào phụ nữ tân thời, ai ai cũng có vẻ sang trọng đã bảo cho nó rõ rằng từ đây mà đi thì nó đã có một địa vị to tát trong đám những bậc thượng lưu!

(25) A, C, D, E, G: Cái gì mà mày không làm được, hở thể thao!

F: Cái gì mà này không làm được, hở thể thao!

(26) A, D, F, G: Óc nó đương có những tư tưởng văn chương và hữu ích cho nòi giống như thế, thì Văn Minh đã đưa nó vào một căn phòng rộng rãi uy nghi như một nơi công sở,

C, E: Óc nó đương có những tư tưởng văn chương và hữu ích như thế, thì Văn Minh đã đưa nó vào một căn phòng rộng rãi uy nghi như một nơi công sở,

(27) A: Trong khi họ hỏi thăm trò chuyện với nhau ầm ĩ bằng tiếng Tây thì Xuân làm ra mặt khinh khỉnh, bộ mặt khó chịu của hạng người trọng tiếng mẹ đẻ mà khinh bỉ nhũng kẻ cứ giao dịch bằng tiếp Pháp những khi không cần phải thế.

C, D, F, G: Trong khi họ hỏi thăm trò chuyện với nhau ầm ĩ bằng tiếng Tây thì Xuân làm ra mặt khinh khỉnh, bộ mặt khó chịu trọng tiếng mẹ đẻ mà khinh bỉ nhũng kẻ cứ giao dịch bằng tiếp Pháp những khi không cần phải thế.

E: Trong khi họ hỏi thăm trò chuyện với nhau ầm ĩ bằng tiếng Tây thì Xuân làm ra mặt khinh khỉnh, bộ mặt khó chịu của người trọng tiếng mẹ đẻ mà khinh bỉ nhũng kẻ cứ giao dịch bằng tiếp Pháp những khi không cần phải thế.

(28) A, C, D, F, G: hôm nay đến để yết danh vào bảng các tài tử, mối hy vọng của Bắc Kỳ vậy.

E: hôm nay đến để yết danh vào bảng các tài tử, một hy vọng của Bắc Kỳ vậy.

(29) A: Một nhà trí thức vội vàng sủa một tràng tiếng Tây vào mặt Xuân làm cho nó phải bĩu môi mà rằng:

C, D, E, F, G: Một nhà trí thức vội vàng sủa một tràng tiếng Tây vào mặt Xuân làm cho nó bĩu môi mà rằng:

(30) A: Trong làng thể thao ta, ai cũng lo sợ không có người đọ sức được với mấy cây vợt Trung Kỳ, Nam Kỳ,

C, D, E, F, G:  Trong làng thể thao ta, ai cũng lo sợ không có người đọ sức được với mấy cây quần vợt Trung Kỳ, Nam Kỳ,

(31) A, C, D, E: nếu ngài đánh đổ mấy cây vợt quán quân của Trung Kỳ, Nam Kỳ, rồi đại biểu cho Ðông Dương để đi Xiêm.

F, G: nếu ngài đánh đổ mấy cây quần vợt quán quân của Trung Kỳ, Nam Kỳ, rồi đại biểu cho Ðông Dương để đi Xiêm.

(32) A: Rồi lại đến cuộc bắt tay trịnh trọng để các người biệt nhau.

C, D, E, F, G: Rồi lại đến cuộc bắt tay trịnh trọng để họ cáo biệt nhau.

(33) A, C, D, E, F: vì ông chánh tổng cục chưa có đấy

G: vì ông chánh tổng cục chưa đến đấy

(34) A: và những ông kém cỏi, biết mình sẽ bại, thì nhũn nhặn với nó là lẽ cố nhiên đi rồi.

C, D, E, F, G: và những ông kém cỏi, biết mình sẽ bại, thì nhũn nhặn với nó là lẽ cố nhiên vậy.

(35) A, C, D, F: Có ba phóng viên thể thao của ba tờ nhật báo đã tranh nhau để phỏng vấn nó, vì một giáo sư quần vợt, nghĩa là nhà nghề, mà lại khai tên ở bảng các tài tử, thì việc ấy đã nêu lên một vấn đề rất can hệ đến thể thao giới.

E: Có ba phóng viên thể thao của ba tờ nhật báo đã tranh luận nhau để phỏng vấn nó, vì một giáo sư quần vợt, nghĩa là nhà nghề, mà lại khai tên ở bảng các tài tử, thì việc ấy đã nêu lên một vấn đề rất can hệ đến thể thao giới.

G: Có ba phóng viên thể thao của ba tờ nhật báo đã tranh nhau phỏng vấn nó, một vị giáo sư quần vợt, nghĩa là nhà nghề, mà lại khai tên ở bảng các tài tử, thì các việc ấy nêu lên một vấn đề rất quan hệ đến thể thao giới.

(36) A: Ông ta đã phải luôn đứng bên cạnh Xuân như một con chó trung thành với chủ, sợ Xuân sơ suất thì tiêu danh dự.

C, D, E, F, G: Ông ta đã phải luôn luôn đứng bên cạnh Xuân như một con chó trung thành với chủ, sợ Xuân sơ suất thì tiêu danh dự.

(37) A, C, D, E: Tự nhiên nó hóa đứng đắn, rất có ý tứ, lại có bộ mặt khinh người của bậc thượng lưu nhân vật cẩn thận.

F, G: Tự nhiên nó quá đứng đắn, rất có ý tứ, lại có bộ mặt khinh người của bậc thượng lưu nhân vật cẩn thận.

[Lưu ý: sưu tập Hà Nội Báo mà chúng tôi sử dụng (bản lưu tại Thư viện Quốc gia, Hà Nội), số 55 này thiếu các trang 15-18, trong đó trang 15 là trang đăng đoạn cuối của chương truyện này (chương XVI). Do vậy, các đối chiếu dị bản từ chỗ này trở đi sẽ không còn dữ liệu của bản A.]

(38) C, D, E, F: Sau cùng, thì cũng như những kẻ tài trí, tin vững ở mình, Xuân Tóc Ðỏ thỉnh thoảng lại vỗ vai Văn Minh một cách rất thân mật mà rằng:

G: Sau cùng, thì cũng như những kẻ tài trí, tự tin vững ở mình, Xuân Tóc Ðỏ thỉnh thoảng lại vỗ vai Văn Minh một cách thân mật mà rằng:

(39)  C: Xuân Tóc Ðỏ mới thoáng nhìn đã nhớ ngay ra đó là thầy Min-Ðơ, thầy Min-Toa, ở bóp bộthứ mười tám.  

D, E, F: Xuân Tóc Ðỏ mới thoáng nhìn đã nhớ ngay ra đó là thầy Min-Ðơ, thầy Min-Toa, ở bóp hộ thứ mười tám.  

G: Xuân Tóc Ðỏ mới thoáng nhìn đã nhớ ngay ra đó là thầy Min-Ðơ và thầy Min-Toa, ở bóp hộ thứ mười tám.  

(40) C, E: Mặc kệ, các ngài đã có lỗi vấp phải người nhà nước trong lúc thừa hành chức vụ...

D, F, G: Mặc kệ! Các ngài đã có lỗi vấp phải người nhà nước, làm ngăn trở người nhà nước trong lúc thừa hành chức vụ...

(41) C, E: Xuân Tóc Ðỏ ưỡn ngực mà rằng:

D, F, G: Xuân Tóc Ðỏ ưỡn ngực ra mà rằng:

(42) C, E: Me-sừ Min-Toa, cảnh binh hạng năm, giải nhất vòng quanh Hà Nội, giải nhất Hà Nội-Nam Ðịnh, cúp Boy Landry, cúp Mélia Jaune, một sự vẻ vang của sở Cẩm Hà Nội, một cái hy vọng của Ðông Dương!

D, F: Me-sừ Min-Toa, cảnh binh hạng năm, giải nhất vòng quanh Hà Nội, giải nhất Hà Nội-Nam Ðịnh, cúp Boy Landry, cúp Mélia Jaune, một vẻ vang của sở Cẩm Hà Nội, một cái hy vọng của Ðông Dương!

G: Me-sừ Min-Toa, cảnh binh hạng năm, giải nhất vòng quanh Hà Nội-Nam Ðịnh, cúp Boy Landry, cúp Mélia Jaune, một vẻ vang của sở Cẩm Hà Nội, một cái hy vọng của Ðông Dương!

(43)  C, E, G: Một thầy họa theo:

        D, F: Một thầy học theo:

(44) C, E: Chúng tôi có 18 phố để cưỡi xe đạp suốt ngày đêm thì dẫu chăm tập là Bổng, Cổng,  chúng tôi cũng măng phú !

D, F, G: Chúng tôi có 18 phố để cưỡi xe đạp suốt ngày đêm thì dẫu chăm tập như Bổng, Cổng,  chúng tôi cũng măng phú !

(45) C, E: Ai lại nỡ phạt nhau thế!

D, F, G: Ai nỡ phạt nhau thế!

(46) C, E: thì chúng tôi phải bảo với mọi người rằng đó là hai ông cua-rơ giỏi nhất,

D, F, G: thì chúng tôi bảo với mọi người rằng đó là hai ông cua-rơ giỏi nhất,

CHÚ THÍCH:

[a] Bản A và các bản E, G viết “tổng cục”, các bản C, D, F lại viết “tổng cuộc”; ở đây tôi theo bản A (bản đăng Hà Nội Báo) và không xem đây là loại dị bản đích thực.

[b] bốc (phỏng âm chữ Pháp boxe): cũng gọi là quyền Anh, đấm bốc, boxing, môn thể thao đối kháng giữa 2 người, xuất xứ từ phương Tây. 

[c] Chim, Giao: tên hai tay quần vợt Nam Kỳ nổi tiếng hồi đầu những năm 1920-30, từng đánh thắng nhiều tay quần vợt ngoại quốc, từng du đấu ở nhiều nước. Theo một bài viết của Phan Khôi (Đông Pháp thời báo, 6/9/1928) thì Chim có họ tên là Trần Văn Chim, thuở nhỏ sống bằng nghề lượm ban. Giao thường chỉ được các báo nói tên, không cho biết họ. Khoảng tháng 8/1930, khi Chim và Giao sang Singapore dự một giải quần vợt tại đấy, nhà báo Vân Trình đã được nhật báo Trung lập (Sài Gòn) cử làm phái viên của báo đi theo đoàn, và đã có loạt phóng sự Tinh Châu nhất lãm đăng nhiều kỳ trên nhật báo này. Triệu Văn Yên là ông bầu của Chim, Giao hồi đầu những năm 1930, ông Yên có thời gian là Hội trưởng Hội thể thao An Nam ở Sài Gòn. Cũng theo nhật báo Trung lập, ba nhân vật này trong một chuyến du đấu ở Pháp, có dịp gặp và có một số buổi tập quần vợt với vua Bảo Đại khi ấy đang du học tại Pháp, vốn là người yêu thích quần vợt.        

[d] Boy Landry: tên một hãng buôn thuốc lá lớn ở Đông Dương; Mélia Jaune: một nhãn hiệu thuốc lá (theo chú thích của bản Minh Đức, 1957)   

[e] Bổng, Cổng: tên hai tay đua xe đạp có tiếng hồi những năm 1930. Nhà văn Vũ Bằng từng có phóng sự  “Bổng, quán quân xe đạp 1933-1934” (Trung Bắc chủ nhật, 11/1/1942) hỏi chuyện nhân vật này.

[f]  măng-phú (nói tiếng Pháp giọng bồi): cóc cần, không coi ra gì.

[g] Ru-líp (chữ Pháp roue libre): ổ líp, ổ quay bánh xe đạp, ở đây ý nói bánh xe đạp thường, không phải loại bánh xe đạp đua.

[h] Cúp Sa Majesté Hà Nội-Tourane: cúp Nhà Vua, đường đua từ Hà Nội đến Đà Nẵng.

XVII

Người vị hôn phu - Một vụ cưỡng bức - Cuộc điều tra của nhà chuyên trách [a]

Rất cảm động, Tuyết nói như một phụ nữ lãng mạn chân chính:

− Anh ơi! Thế thì em sung sướng cực điểm rồi, có ai dám tưởng rằng việc trăm năm của chúng ta lại có thể thành sự được một cách dễ dàng như thế không? (1) Em sung sướng quá đi mất! Em muốn chết anh ạ! Em muốn tự tử!

Không hiểu những lời lẽ lãng mạn đầy thi vị ấy, Xuân cau mày hỏi:
− Tự tử! Trông chừng lấy được nhau đến nơi mà lại tự tử!

Tuyết trỏ tay ra mặt hồ Trúc Bạch cắt nghĩa:

− Nếu hai chúng ta cùng nhảy xuống những lớp sóng bạc kia mà chết thì có phải cả nước sẽ bàn tán mãi về cuộc tình duyên ghê gớm của chúng ta không? Nhưng mà thôi, ấy là em nói đùa để làm nũng mình đấy. Khi thấy mình lo sợ như vậy, em đã đủ hài lòng lắm rồi, vì mình thật quả yêu em.

Xuân gắt như một người chồng đáng yêu:

− Gớm, mợ khó tính lắm, còn ai chiều được nữa!

Cả hai lại thung dung rảo gót đi. Lúc ấy mới 8 giờ sáng. Mặt trời chưa kịp xuyên qua những tầng mây bạc, hình như sợ phiền cho cuộc tình duyên tốt đẹp kia. Gió thổi hây hây như nịnh hót cặp uyên ương ấy. Xuân và Tuyết đã hẹn nhau đi chơi một cách rất cổ điển, nghĩa là con đường Cổ Ngư. Xuân đã nói hết cả đầu đuôi về việc Văn Minh đã dùng cái ngôn ngữ như thế nào để nó phải lấy Tuyết. Do thế, lòng tự ái của Tuyết hơi bị thương, tuy rằng cô đã lấy làm sung sướng lắm. Thấy Xuân bó buộc phải lấy mình, Tuyết nói đến tự tử là chính đáng lắm vậy. (2) Nhưng sự thực, cả hai, lúc ấy, cũng đã mãn nguyện lắm rồi. Xuân hỏi:

− Tuyết ơi! Em có biết vì đâu anh đem lòng yêu em không?

− Em thực thà, cho nên anh yêu chứ gì?

− Là vì em dại dột lắm, lại định nhờ anh làm cái việc làm hại một người con gái con nhà tử tế. Sao em quá tin anh đến thế?

Tuyết so vai, đáp:

− Tại em thực thà! Ðấy anh xem, có phải em đã cho anh khám để mà biết rằng em đây không giả dối, không thèm dùng vú cao su!

− Ừ nhỉ! Ra vì đôi vú cao su mà thành ra chúng mình hiểu rõ cái bụng dạ thực thà của nhau! Nếu chúng ta sung sướng, ấy cũng chỉ vì đôi vú cao su của cuộc cải cách xã hội... vậy.

Tuyết reo:

− Âu hoá vạn tuế! Vú cao su vạn tuế!

Ðương nhí nhảnh, Tuyết chợt nhìn thẳng ra phía trước mặt để phải cau khoé hạnh nét ngài. Từ xa xa có một thiếu niên vận quốc phục, cái khăn lượt, cái áo the dài, đôi giày hủ lậu, hình như đương rảo gót phăm phăm chạy đến. Tuyết đứng dừng, chán nản bảo Xuân:

− Ðây kia là người vị hôn phu của em, mà em đã hối hôn để lấy anh. Dám chắc hắn chỉ muốn gây sự với em mà thôi! (3)Em không muốn gặp mặt hắn, để anh đối phó. Anh nên cho hắn một bài học nhé? Thôi, em về chờ anh ở nhà bà Phó Ðoan vậy. Bây giờ hẳn ta có thể công nhiên trò chuyện với nhau ở nhà.(4)

Nói xong, quay lại sau lưng thấy có xe tay, Tuyết vẫy tay rồi trèo lên. Xuân gật đầu chào rồi khoanh tay chờ đợi một cuộc sinh sự.

Thiếu niên kia, khi đến gần Xuân, liền vòng tay vái chào như những nhà thâm nho. Xuân Tóc Ðỏ gạt phăng đi rằng:

− Hủ lậu! Chưa tiến hoá mấy! Thể thao! Cái cách xã hội!

Thiếu niên cố né cái tức, và cũng sợ nữa, bèn ấp úng:

− Bẩm... tôi xin giới thiệu tôi... chính tôi là người chồng chưa cưới của cô Tuyết vừa bỏ chạy đây kia!

Xuân Tóc Ðỏ cúi đầu:

− Chúng tôi rất được hân hạnh...

Rồi ưỡn ngực lên mà tiếp: (5)

− Me-sừ Xuân, giáo sư quần vợt, cái hy vọng của Bắc Kỳ!

Thiếu niên từ đây trở đi đã có vẻ một kẻ chiến bại:

− Hân hạnh lắm! Tôi xin lỗi ngài làm phiền ngài. Dẫu rằng ngài tài giỏi lắm, nhưng xin ngài cũng chớ nên làm những việc có hại cho kẻ khác. Nếu tôi không nhầm thì hiện ngài đương chiếm đoạt vợ con của người ta. (6) Nhất là tôi đây, không có danh tiếng, không có tài cán, thì ngài được tôi, cũng chẳng vẻ vang gì cho lắm!

Xuân Tóc Ðỏ thấy ngay cái cần diễn thuyết cho người ấy một hồi dài bằng cách nói lại những điều đã học lỏm được từ xưa đến nay:

− Ông... không hợp thời trang, cổ hủ! Ông không biết điều! Còn tôi, tôi là người dự một phần trong việc Âu hóa, có trách nhiệm quốc dân văn minh hay dã man! Chúng tôi không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời công kích của phái hủ lậu! Tiến theo luật chung của xã hội, giữa buổi canh tân này, cái gì bảo thủ là bị đào thải đi! (7) Ông chưa được Âu hoá mấy! Một sự trở ngại đường tiến hoá! Thể thao... nòi giống... sức khoẻ. Hạnh phúc là cái gì khác nếu không là sức khoẻ của vợ chồng?

Người kia, sau một hồi ngẫm nghĩ, bèn đáp:

− Tuy nhiên... Tuy nhiên tôi cũng là con nhà tử tế... Về học thức, tôi cũng đã có bằng Thành chung. Về dòng giống, tôi là con một ông phán, cháu nội một ông huyện. Tuyết mà lấy tôi thì cũng xứng đáng lắm, việc gì phải giở mặt như thế?

Xuân Tóc Ðỏ điên tiết lên mà rằng:

− Thế ông, ông có là con nhà bình dân không? Ừ, tôi xin hỏi: Ông có phải giòng giõi nhà bình dân không? Ông lọ [b] lắm! Không đúng mốt! (8) Phải biết cái gì là hợp thời trang chứ?

Người kia ra vẻ hổ thẹn lắm! Quần áo đã hủ lậu mà lại đến cả cái giòng giống cũng lại là con nhà tử tế, không hợp thời trang! Thật là hỏng bét cả. Người ấy toan cãi thì Xuân đã giơ hai tay lên, hùng hổ tiếp: (9)

− Còn tôi, tôi chỉ là con nhà hạ lưu mà thôi! Ngày xưa bán phá xa, bán dầu trên xe điện, làm lính chạy hiệu rạp hát! Chỉ có thế mà lấy được cháu gái cụ cố Hồng đấy. (10) Ông muốn làm gì thì làm!

Người vị hôn phu bị hối hôn kia khiếp đảm vì câu nói mỉa mai ấy lắm! Anh ta nghĩ hẳn cái giòng giống của Xuân là danh giá cực kỳ vả hẳn Victor Ban đã nói nhảm thì Xuân mới nhắc lại lời nói nhảm kia một cách ngạo mạn đến thế. (11) Như con giun xéo lắm cũng quằn, bèn nổi nóng:

− Thưa ông, nếu ông đã nhất định như thế thì thôi! Nhưng mà tôi có bổn phận của một người lịch sự báo cho ông biết rằng trong cuộc tranh giành này, từ đây mà đi, chúng ta là hai kẻ thù sinh tử. Xin ông biết cho như vậy!

Nói xong, người ấy lại cúi chào lễ phép rồi quay đi ngay. Xuân Tóc Ðỏ đứng ngây ra, ngẫm nghĩ mãi về lời dọa nạt ấy. Sau cùng, nó cũng lên xe để về với người yêu lúc ấy đợi ở nhà. Nó thấy hả dạ lắm: đã cho gã kia một bài học. Còn về cái thù sinh tử, nó chẳng đủ sợ, bởi lẽ ở đời này, mỗi lúc mà ai giết được ai!

Khi về đến nhà, Xuân thấy Tuyết vẫn đợi ở phòng khách bằng cách xem cuốn sách ảnh. Lúc ấy mới 10 giờ. Nghĩa là lúc bà Phó Ðoan chưa dậy, cũng như cậu Phước còn ngủ. Xuân sung sướng được tự do, dẫu là trong một giờ, dẫu là trong nửa giờ. (12) Tha hồ chuyện với người yêu, chẳng sợ bị ai ám quẻ.

− Anh ơi, anh cho hắn một bài học ra làm sao hở anh?

− À, tôi cũng có nói vài điều nghĩa lý cho gã ấy biết để gã thôi đi, đừng hy vọng gì nữa, đừng oán hận gì nữa. (13) Nó mà địch với tôi thì lại làm sao được! Nhưng hắn cũng là người biết điều. Sau khi nghe mình giảng giải, lại hoan nghênh lắm, và chúc chúng ta bách niên giai lão nữa!

− Lại chúc nữa cơ?

− Phải! Hắn nói: như vậy, Tuyết lấy ông là hơn lấy tôi... Tôi yêu Tuyết, tất nhiên tôi phải được trông thấy Tuyết được hưởng hạnh phúc. (14)

Tuyết bèn nhảy lên ôm lấy cổ Xuân:

− Thế thì đáng hôn anh một nghìn cái để thưởng mới được!

Xuân Tóc Ðỏ nhận những cái hôn rất chính đáng ấy rồi thì thầm vào tai người  yêu:

− Anh... bây giờ... chỉ muốn làm hại đời em một cách thật sự mà thôi!

Tuyết bĩu môi, nói một cách luận lý học không thể nào ai công kích được nữa: (15)

− Ê! Ê! Thôi đốt anh đi! Bây giờ thì việc gì đi nữa cũng chỉ là làm lợi cho đời một người con gái đứng đắn và tử tế, là em mà thôi! Anh biết cho rằng em lãng mạn lắm.

Xuân lại cứ ôm lấy cái xác thịt lãng mạn ấy để mơn trớn một cách rất tả chân, hoặc là hôn hít một cách rất cổ điển. Nhưng chợt Tuyết đuổi Xuân ra, khẽ nói: (16)

− Khéo không mà có ai biết thì chết!

Xuân lắc đầu, khẽ đáp:

− Mẹ con bà Phó Ðoan còn ngủ cả.

− Thế còn bọn gia nhân?

− Chúng nó ở cả dưới nhà kia mà! Ðể yên, anh yêu, chóng ngoan...

Sợ rằng không vâng lời thì lại chẳng là một thiếu nữ ngoan ngoãn, Tuyết vui lòng để cho Xuân tự dọ mặc thích... Hai người dìu nhau ra ngồi ở ghế đi-văng. Xuân Tóc Đỏ cúi xuống ôm lấy Tuyết mà hôn hít một cách bình dân cả trăm phần trăm. Còn Tuyết thì nhắm mắt lại cho có vẻ một thiếu nữ mơ mộng chân chính sung sướng về sự thành công của cuộc hối hôn, của cuộc... cách mệnh cái gia đình hủ lậu và khốn nạn để được tự do đi đến cái hạnh phúc cá nhân. (17) Lúc ấy, cô muốn viết ngay một cuốn tiểu thuyết nói về đời mình, để làm gương cho những phụ nữ muốn giải phóng.

Nhưng chợt cánh cửa bị đẩy mạnh, bà Phó Ðoan sừng sộ chạy vào! Cặp uyên ương hoảng hốt vội buông nhau ra. (18) Bà này dậy lúc nào thế? Rõ nguy quá đi mất, bà vẫn cứ để quần áo ngủ mà xỉa xói vào mặt Tuyết như một người vợ ghen:

− Nhà tôi là nhà săm đấy à! Cô có biết cô làm ô uế nhà tôi ra hay không? Cô có biết thế là đĩ thoã lắm không? Mau mau ra khỏi cửa nhà này lập tức không mà xấu hổ với tôi bây giờ!

Tuyết hổ thẹn một cách xứng đáng, nguây nguẩy ra đi lập tức.

Bà Phó quay lại Xuân: (19)

− Sao ông làm cái sự càn rỡ ấy? Ông có biết thế là khốn nạn lắm không? Ông làm hại một đời người con gái tử tế như thế à?

Xuân so vai, bực mình:

− Ấy là tôi làm lợi cho một đời người con gái tử tế!

− Làm lợi?

− Phải! Tuyết bây giờ đã là vợ chưa cưới của tôi! Hôm qua, ông Văn Minh đã bắt ép tôi phải lấy Tuyết! Chính là bà làm hại danh giá chúng tôi, bà có biết không?

Bà Phó Ðoan ngẩn người ra như bằng gỗ. (20) Lúc ấy, vì vừa ngủ dậy, bà chỉ có bộ quần áo ngủ mỏng manh nó có thế lực làm cho thân thể bà lại lộ ra hơn chủ nghĩa khoả thân. (21) Ðương lúc rạo rực, đương cáu đến cực điểm, lại thấy trước mặt mình cái cảnh tượng khêu gợi ấy, Xuân Tóc Ðỏ chẳng nghĩ ngợi gì nữa, bèn bắt đền cái sự thiệt hại cho mình bằng cách ôm xốc lấy vị tiết phụ đáng kính trọng ấy!

Rất tiếc cho cái công thủ tiết với hai đời chồng của mình, bị lôi kéo đến cái đi-văng, bà Phó Ðoan cứ phản đối một cách rất cương quyết bằng cách khẽ kêu:

− Ơ kìa! Hay chửa kìa! Ơ hay! Ơ hay!

Nhưng thằng Xuân Tóc Ðỏ của chúng ta thì nào còn biết gì là nghĩa lý, là đạo đức nữa! Bưng tai giả điếc, nó cứ nhất định bắt đền. Từ đây trở đi, bà kia cứ khẽ kêu như một tiết phụ xứng đáng trong lúc bị xúc phạm:

− Ôi giời ơi! Người ta giết tôi! Người ta cưỡng bức tôi!

Bên ngoài, lúc ấy có tiếng kêu “Em chã! Em chã!” rồi thấy hình như cậu Phước chạy huỳnh huỵch xuống thang. Bà Phó Ðoan ngừng kêu để nói:

− Cậu ấy xuống tìm vú em để vòi đấy chứ quái gì!

Rồi bà lại kêu tiếp cho sự chống cự quyết liệt khỏi gián đoạn:

− Người ta giết tôi! Ối làng nước ơi! Thế này có khổ tôi không? Ai cứu tôi với!

Năm phút sau nó ngắn ngủi như một cái tích tắc đồng hồ, chợt thấy có tiếng gõ cửa. Hai ngưòi này vội chỉnh đốn y phục, chạy xa nhau, mỗi người ngồi một ghế ở hai góc phòng, rồi bà Phó dõng dạc bảo: (22)

− Cứ vào.

Ðó là hai thầy cảnh binh Min-Ðơ và Min-Toa! Theo sau thầy có vú em của cậu Phước và người bếp. Một thầy cảnh sát nói:

− Thưa bà, chúng tôi được người nhà này gọi vào để cứu bà!

Bà Phó Đoan đỏ mặt, hỏi gắt:

− Cái gì! Ðứa nào gọi đội xếp vào nhà? (23) Tôi làm sao mà phải ai đến cứu? Con vú hay thằng bếp láo như thế?

Tên bếp tái mặt, ấp úng:

− Bẩm con, thấy cậu Phước bảo con chạy lên, con nghe như có tiếng kêu rên, con hốt hoảng, sợ quá. (24)

Thầy lính Min-Toa cắt nghĩa:

−  Chúng tôi đương đứng ngoài đường thì nó mời chúng tôi vào!

Nhanh trí, bà Phó Ðoan nói:

− Kêu rên? A à! Thì tôi đương đọc một đoạn truyện trinh thám cho thầy giáo nghe, chứ có gì đâu? (25)

Thầy Min-Ðơ cười ồ ồ và thực thà nói:

− Rõ khéo! Thế mà nó kêu với tôi là có vụ hiếp dâm nữa!(26)

Bà chủ mắng người ở:

− Mày nhầm thế thì có phen bà chém cổ mẹ mày đi! Ðồ con lợn!

Xuân Tóc Ðỏ cũng làm một câu:

− Mẹ kiếp! Ðồ láo!

Từ đây trở đi, ngần này người trơ mắt ra nhìn nhau. Muốn phá bầu không khí khó chịu, Xuân Tóc Ðỏ lần lượt “giới thiệu” hai thầy cảnh sát cho bà chủ nhà chưa mất danh giá:

− Ðây là thầy Min-Ðơ, cảnh binh hạng tư, chiến công bội tinh, giải nhất Hà Nội-Ðồ Sơn, giải nhì Hà Nội-Hà Ðông, (27) một cái tương lai của cảnh sát giới! Còn đây, ông Min-Toa, cúp Boy Landry, cúp Mélia Jaune, sự vẻ vang của sở Cẩm Hà Nội, cái hy vọng của Ðông Dương!

Hai thầy cảnh binh lại cùng “giới thiệu” Xuân với bà Phó:

− Ðây là mông-sừ  [c] Xuân, giáo sư ten-nít, cái hy vọng của Bắc Kỳ! (28)

Thấy không “giới thiệu” bà Phó nữa thì hỏng, Xuân lại nói:

− Ðây là bà Phán, một phụ nữ đã thủ tiết với hai đời chồng, một bậc mẹ hiền, có công với làng thể thao!

Mấy người đều sung sướng lắm, nhưng cái chăm lo phận sự của hai thầy cảnh binh làm cho hai thầy vẫn có điều chưa thỏa. (29) Một thầy nói:

− Tự nhiên đi gọi chúng tôi, kêu là có hiếp dâm! (30) Chúng tôi đã mở cuộc điều tra rồi, thì ra lại không có. Ðối với người nhà nước, không phải chuyện đùa! Không phải tự nhiên chúng tôi đến đây để mà không trông thấy gì cả!

Thầy kia ngăn sự nóng nảy của bạn đồng nghiệp lại, tươi cười cắt nghĩa:

− Bà hiểu cho phận sự chúng tôi. Chúng tôi cũng muốn “dĩ hoà vi quý” lắm...

− Vậy thì, khi đã để chúng tôi mất công toi chạy lên thế này thì âu là phải có gì biên phạt, vì người ta không phải mỗi lúc trêu ghẹo người nhà nước mà yên được. (31) Vậy thì, đã không có hiếp dâm cho người nhà nước trừng trị, âu là bà bằng lòng để chúng tôi biên phạt đại khái về tội thả rông chó ra đường.

Muốn xong chuyện đi cho rảnh, bà Phó gật đầu:

− Vâng, thì tuỳ ông.

Sự hoà giải khôn khéo về quyền lợi xung đột ấy làm cho người nào cũng được hưởng hạnh phúc. Bà Phó Ðoan khỏi mang tiếng thất tiết với hai đời chồng cũ của bà, Xuân Tóc Ðỏ khỏi bị mấy năm tù. Mà sở cảnh sát chi điếm hộ thứ 18 cũng đỡ phải điều tra rất lôi thôi.

NGUỒN:

[Chương] XVII
Bản A: không có

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 241-255.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 200-211.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 180-190.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.187-198.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 192-202.

KHẢO DỊ:

(1) C, D, E, F: Có ai dám tưởng rằng việc trăm năm của chúng ta lại có thể thành sự được một cánh dễ dàng như thế không?

G: Có ai dám tưởng rằng việc trăm năm của chúng ta lại có thể thành sự thực được một cánh dễ dàng như thế không?

(2) C, E: Thấy Xuân bó buộc phải lấy mình, Tuyết nói đến tự tử là chính đáng lắm vậy.

D, F, G: Thấy Xuân bị bó buộc phải lấy mình, Tuyết nói đến tự tử là chính đáng lắm vậy.

(3) C, E, F, G: Dám chắc hắn chỉ muốn gây sự với em mà thôi!

D: Dám chắc hẳn chỉ muốn gây sự với em mà thôi!

(4) C, D, E, F: Bây giờ hẳn ta có thể công nhiên trò chuyện với nhau ở nhà.

G: Bấy giờ hẳn ta có thể công nhiên trò chuyện với nhau ở nhà.

(5) C, D, E, F: Rồi ưỡn ngực lên mà tiếp:

G: Rồi ưỡn ngực mà tiếp:

(6) C, D, E, F: Nếu tôi không nhầm thì hiện ngài đương chiếm đoạt vợ con của người ta.

G: Nếu tôi không nhầm thì hiện ngài đương chiếm đoạt vợ con người ta.

(7) C: Tiến theo luật chung của xã hội, giữa buổi canh tân này, cái gì bảo thủ là bị đào đi!

D, F: Tiến theo luật chung của xã hội, giữa buổi canh tân này, cái bảo thủ là bị đào đi!

E: Tiến theo luật chung của xã hội, giữa buổi canh tân này, cái gì bảo thủ là bị đào thải đi!

G: Tiến theo luật chung của xã hội, giữa buổi canh tân này, cái bảo thủ là bị đào thải!

(8) C, D, E, F: Ông lọ lắm! Không đúng mốt!

G:  Ông lọ lắm! Ông không đúng mốt!

(9) C, D, E, F: Người ấy toan cãi thì Xuân đã giơ hai tay lên, hùng hổ tiếp:

G: Người ấy toan cãi thì Xuân đã giơ tay lên, hùng hổ tiếp:

(10) C, E: Chỉ có thế mà lấy được cháu gái cụ cố Hồng đấy.

D, F, G: Chỉ có thế mà lấy được cháu gái cụ Hồng đấy.

(11) C, E: Anh ta nghĩ hẳn cái dòng giống của Xuân là danh giá cực kỳ vả hẳn Victor Ban đã nói nhảm thì Xuân mới nhắc lại lời nói nhảm kia một cách ngạo mạn đến thế.

D, E, G: Anh ta nghĩ hẳn cái dòng giống của Xuân là danh giá cực kỳ và hẳn Victor Ban đã nói nhảm thì Xuân mới nhắc lại lời nói nhảm kia một cách ngạo mạn đến thế.

(12) C, D, E, F: Xuân sung sướng được tự do, dẫu là trong một giờ, dẫu là trong nửa giờ. 

G : Xuân sung sướng được tự do, dẫu là trong nửa giờ. 

(13) C, D, E, F:  À, tôi cũng có nói vài điều nghĩa lý cho gã ấy biết để gã thôi đi, đừng hy vọng gì nữa, đừng oán hận gì nữa.

G: À, tôi cũng có nói vài điều nghĩa lý cho gã ấy biết để gã thôi đi, đừng hy vọng gì nữa.

(14) C, E: Tôi yêu Tuyết, tất nhiên tôi phải được trông thấy Tuyết được hưởng hạnh phúc.

D, F, G: Tôi yêu Tuyết, tất nhiên tôi phải được trông thấy Tuyết hưởng hạnh phúc.

(15) C, E: Tuyết bĩu môi, nói một cách luận lý học không thể nào ai công kích được nữa:

D: Tuyết bĩu môi, nói một cách luun lý học không thể nào ai công kích được nữa:

F, G : Tuyết bĩu môi, nói một cách luân lý học không thể nào ai công kích được nữa:

(16) C, E: Bây giờ thì việc gì nữa cũng chỉ làm lợi cho đời một người con gái đứng đắn và tử tế, là em mà thôi! Anh biết cho rằng em lãng mạn lắm.

Xuân lại cứ ôm lấy cái xác thịt lãng mạn ấy để mơn trớn một cách rất tả chân, hoặc là hôn hít một cách rất cổ điển. Nhưng chợt Tuyết đuổi Xuân ra, khẽ nói:

D, F, G: Bây giờ thì việc gì nữa cũng chỉ làm lợi cho đời một người con gái đứng đắn và tử tế, là em mà thôi! Anh biết cho rằng em lãng mạn lắm.

Chợt Tuyết đuổi Xuân ra, khẽ nói:

[2 bản Mai Lĩnh (bị kiểm duyệt?) bỏ mất 1 câu 28 từ mô tả một tình tiết đáng kể của cốt truyện]

(17) C, E:  Hai người dìu nhau ra ngồi ở ghế đi-văng. Xuân Tóc Đỏ cúi xuống ôm lấy Tuyết mà hôn hít một cách bình dân cả trăm phần trăm. Còn Tuyết thì nhắm mắt lại cho có vẻ một thiếu nữ mơ mộng chân chính sung sướng về sự thành công của cuộc hối hôn, của cuộc... cách mệnh cái gia đình hủ lậu và khốn nạn để được tự do đi đến cái hạnh phúc cá nhân.

D, F, G: Hai người dìu nhau ra ngồi ở ghế đi-văng. Tuyết thì nhắm mắt lại cho có vẻ một thiếu nữ mơ mộng chân chính sung sướng về sự thành công của cuộc hối hôn, của cuộc... cách mệnh cái gia đình hủ lậu và khốn nạn để được tự do đi đến cái hạnh phúc cá nhân.

[2 bản Mai Lĩnh (bị kiểm duyệt?) bỏ mất 1 câu 20 từ mô tả một tình tiết đáng kể của cốt truyện]

(18) C, E: Cặp uyên ương hoảng hốt vội buông nhau ra.

D, F, G: Cặp uyên ương hoảng hốt buông nhau ra.

(19) C: Bà Phó quay lại Xuân:

E: Bà Phó Đoan quay lại Xuân:

(20) C, E: Bà Phó Ðoan ngẩn người ra như bằng gỗ.  

D, F, G: Bà Phó Ðoan ngẩn người ra như người bằng gỗ. 

(21) C, E: Lúc ấy, vì vừa ngủ dậy, bà chỉ có bộ quần áo ngủ mỏng manh nó có thế lực làm cho thân thể bà lại lộ ra hơn chủ nghĩa khoả thân.

D, F, G: Lúc ấy, vì vừa ngủ dậy, bà chỉ có bộ quần áo ngủ mỏng manh nó có thế lực làm cho thân thể bà lại lộ ra hơn là chủ nghĩa khoả thân.

(22) C, E: Hai người này vội chỉnh đốn y phục, chạy xa nhau, mỗi người ngồi một ghế ở hai góc phòng, rồi bà Phó dõng dạc bảo:

D, F: Hai người này vội chỉnh đốn y phục, chạy xa nhau, một người ngồi một ghế ở hai góc phòng, rồi bà Phó dõng dạc bảo:

G: Hai người này vội chỉnh đốn y phục, chạy xa nhau, mỗi người ngồi một ghế ở hai góc phòng, rồi bà Phó Ðoan dõng dạc bảo:

(23)   C, D, E, F: Một thầy cảnh sát nói:

− Thưa bà, chúng tôi được người nhà này gọi vào để cứu bà!

Bà Phó Đoan đỏ mặt, hỏi gắt:

− Cái gì! Ðứa nào gọi đội xếp vào nhà?

G: Một thầy cảnh sát nói:

− Thưa bà, chúng tôi được người nhà này gọi vào để cứu bà!

− Cái gì! Ðứa nào gọi đội xếp vào nhà?

(24) C, E: Bẩm con, thấy cậu Phước bảo con chạy lên, con nghe như có tiếng kêu rên, con hốt hoảng, sợ quá.

D, F: Bẩm con, thấy cậu Phước bảo con chạy lên, con nghe hình như có tiếng kêu rên, con hốt hoảng, sợ quá.

G: Bẩm con, thấy cậu Phước bảo con chạy lên, con nghe hình như có tiếng kêu rên, con hoảng hốt, sợ quá.

(25) C, E: Thì tôi đương đọc một đoạn truyện trinh thám cho thầy giáo nghe, chứ có gì đâu?

D, F, G: Thì tôi đương đọc một đoạn truyện trinh thám cho thầy giáo đây nghe, chứ có gì đâu?

(26) C, E: Thế mà nó kêu với tôi là có vụ hiếp dâm nữa!

D, F, G: Thế mà nó kêu với tôi là vụ hiếp dâm nữa!

(27) C, D, E, F, G: Ðây là thầy Min-Ðơ, cảnh binh hạng tư, chiến công bội tinh, giải nhất Hà Nội-Ðồ Sơn, giải nhì Hà Nội-Hà Ðông,  

E: Ðây là thầy Min-Ðơ, cảnh binh hạng tư, chiến công bội tinh, giải nhất Hà Nội-Hà Ðông,  

(28) C, D, E, F: Ðây là mông-sừ  Xuân, giáo sư ten-nít, cái hy vọng của Bắc Kỳ!

G: Ðây me-sừ  Xuân, giáo sư ten-nít, cái hy vọng của Bắc Kỳ!

(29) C, D, E, F: Mấy người đều sung sướng lắm, nhưng cái chăm lo phận sự của hai thầy cảnh binh làm cho hai thầy vẫn có điều chưa thỏa.

G: Mấy người đều sung sướng lắm, những cái chăm lo phận sự của hai thầy cảnh binh làm cho hai thầy vẫn có điều chưa thỏa.

(30) C, E: Tự nhiên đi gọi chúng tôi, kêu là có hiếp dâm!

D, F, G: Tự nhiên đi gọi chúng tôi, kêu là hiếp dâm!

(31) C, E: vì người ta không phải mỗi lúc trêu ghẹo người nhà nước mà yên được.

D, F, G: vì người ta không phải mỗi lúc trêu ghẹo người nhà nước mà là yên được.

CHÚ THÍCH:

[a] Từ chương này đến chương cuối Số đỏ không có văn bản của bản A. Như đã biết, chương II của Phần thứ Ba, tức chương thứ XVI tiểu thuyết Số đỏ, đăng Hà Nội Báo số 55 (20 Janvier 1937). Ngay sau đó, Hà Nội Báo bị thu hồi giấy phép, cùng lúc với các tờ Tiếng Trẻ và Bắc Hà (theo tin của tuần báo Sông Hương, Huế, số 26, ngày 30/01/1937). Các phần còn lại (chưa đăng Hà Nội Báo) của Số đỏ không thấy tác giả Vũ Trọng Phụng đưa đăng báo nào khác, tính đến khi trọn vẹn tác phẩm này được in thành sách riêng lần đầu tiên vào năm 1938 bởi nhà in Lê Cường.

Người “vị hôn phu” (âm Hán-Việt 未 婚 夫):  người chồng chưa cưới.

Người  “vị hôn thê” (âm Hán-Việt 未  婚 萋): người vợ chưa cưới.

[b]  lọ (tiếng lóng): ý nói cũ kỹ, hủ lậu.   

[c] mông-xừ (hoặc me-xừ: phỏng âm chữ Pháp monsieur): ngài, ông.

XVIII

Một vụ âm mưu - Xuân Tóc Đỏ dò xét sở Liêm phóng - Lời hứa của đốc-tờ

Xuân Tóc Ðỏ ở sân quần bước ra. Chỉ còn một tuần lễ nữa là nhà Vua ngự giá Bắc tuần, cho nên nó phải tập riết với bà Văn Minh, vì bà này cũng chỉ chờ có dịp là tranh cái cúp [a] phụ nữ. Lúc ấy đã sẩm tối, gần 7 giờ, Xuân không nhận lời mời đi ăn cơm tây của ông bầu − phải, ông bầu − Văn Minh. (1) Nó chối từ vì đương có một điều phải nghĩ ngợi...

Thật là rầy rà! Mới trưa hôm nay, bà Phó Ðoan đã mếu máo một cách rất có thi vị mà kêu xin nó mau mau cứu chữa cho cái danh dự quả phụ trinh tiết của bà ta. Cuộc tình duyên vụng trộm ấy − nếu ta có thể nói được thế − không hiểu vì đâu, đã vỡ lở tung toé. Thiên hạ đã đồn đại cho nhau biết, bàn tán huyên thiên. Bà này đã nói thảm thiết: “Anh ơi, anh có biết là anh đã làm hại cả một đời danh tiết của em rồi đó không?” Vốn là người cũng có lương tâm, nó nhận thấy rằng quả nó đã làm hại người đàn bà đức hạnh ấy thật. (2) Nó hối hận lắm, mà chưa nghĩ được cách cứu chữa ra làm sao? Rõ thật tai vách mạch rừng!

Nó đương hai tay đút túi quần, cái vợt cắp ở nách lững thững đi như một nhà triết học, thì bỗng trông thấy ông thầy số. Ông này đi co ro, cái ô đeo trên vai, đôi giày cũ cầm ở tay, với cái dáng điệu của một người phong trần. Ông này chỉ chào nó chứ không dám hỏi. Ðộng tâm, nghĩ đến cái công danh của mình sở dĩ mà có, là cũng một phần nhờ ở ông thầy, Xuân Tóc Ðỏ bèn nghĩ đến cách mời ông già một bữa chén long trọng, gọi là đáp ơn. Vì rằng sau khi kiếm được mấy đồng bạc ở nhà bà Phó Ðoan thì thôi, ông thầy số cũng vẫn cứ khổ sở như cũ.

− Thế ra cụ dạo này cũng không được phát tài?

− Dạ, bẩm, suông quá!

− Nhân tiện gặp cụ, tôi mời cụ đi chén, rồi ta sẽ nói nhiều chuyện.

Ông thầy số lập tức hoan nghênh, Xuân liền gọi xe, và nửa giờ sau, cả hai đã ngồi trong một quầy ở khách sạn Thiều Châu phố Hàng Buồm. (3)

Buổi tối hôm ấy, hiệu cao lâu đông khách ăn lắm, vì Hà Thành đương nổi một cơn sốt rét trong cái sự sửa soạn tưng bừng để đón nhà Vua. Chính phủ định mở đại hội năm ngày, trong đó có nhiều trò vui mới lạ. Người ta đồn nhau rằng không những đức Vua nước nhà ra thăm xứ Bắc mà cả ông Vua nước láng giềng cũng ghé qua chơi, cùng vào dịp ấy. Vua láng giềng không phải là Vua xứ Cao Miên hay Vua xứ Lào. Nhưng mà là Vua Xiêm. Nguyên do bị nước Ðức và nước Nhật xui khôn xui dại chi đó, chính phủ Xiêm đã tuyên bố khôi phục lại những đất đai cũ bằng cách xuất bản một bức địa đồ trong đó bờ cõi nước Xiêm cũ tràn lấn sang đến dãy núi Hoành Sơn. Muốn cứu vớt nền hoà bình ở Viễn Ðông, chính phủ Ðông Pháp bèn dùng những cách khôn khéo về mặt ngoại giao. Nhờ ở báo giới ba kỳ hàng ngày kêu gào rằng dân Xiêm hãy còn dã man, dân Việt Nam là con rồng cháu tiên đã mấy nghìn năm văn hiến thì không sợ gì dân Xiêm, nếu đánh nhau thì ta đánh liền, (4)  chính phủ Bảo hộ cũng được phấn khởi, và mời Vua Xiêm qua du lịch Ðông Pháp, nhất là nước Việt Nam, trước là để giữ cái tình giao hảo của hai nước, sau là để Vua Xiêm biết rõ cái văn minh của con rồng cháu tiên, mà đừng có... làm bộ. Do thế, cái tấp nập của Hà Thành trong sự tổ chức, sửa soạn, cắt đặt những việc để đón cùng một lúc những hai nhà Vua. (5)  Cho nên hiệu cao lâu Thiều Châu bữa nay đầy những thầu khoán, mật thám, nhà buôn, gái nhảy, tài tử, những nhà thể thao, (6) nghĩa là những người hoặc có quyền lợi hoặc có phận sự phải góp sức vào cuộc đón tiếp vậy.

Sau khi phán mấy món để nhắm rượu, đã toan đem chuyện bà Phó Ðoan, tương lai, vợ con, công danh, để hỏi ông thầy số mà nó đã tin là Quỷ Cốc phục sinh và Gia Cát tân thời, [b] thì chợt Xuân Tóc Ðỏ nghe thấy sau lưng mình, cách một lần vách gỗ, có người nói đến tên. Tức khắc nó bèn nháy ông thầy số để cùng lắng tai nghe.

Ở quầy bên cạnh, có tiếng hai người xì xào bàn tán:

− Bác bảo tên nó là Xuân Tóc Ðỏ? Thế mặt mũi nó thế nào?

− Ðể chiều mai tôi dẫn bác đến chỗ sân quần, rồi tôi chỉ cho bác nhận mặt để rồi đúng hôm Vua ra thì ta hành động... (7)

Ðến đấy thấy im một lúc. Xuân cau mặt nhìn ông thầy, vì ông này đã ngửa cổ toan uống cốc rượu, tuy những món đồ nhắm thì hầu sáng [c] chưa đem lên. Bên kia thấy có tiếng nói tiếp:

− Tôi tưởng cứ diệt cho nó một trận ngay nay mai!...

− Không! Tôi muốn nó vào tù cơ! Nó làm cho tôi đau khổ suốt đời, tôi lại là người có học thức, thì tôi phải cho nó ít ra là 5 năm tù, 10 năm biệt xứ! Tôi đã có cách, bác cứ hứa là giúp tôi đi.

− Tôi xin hứa, nhưng bác định hành sự thế nào? Phải cho chắc chắn mới được.

− Chắc chắn lắm! Không những kẻ tình địch của tôi sẽ vào tù, mà cả dự cuộc thi quần vợt ắt nó cũng không được dự nốt! Ðã làm thì phải cho ra làm, bằng không thì thà thôi! Tôi sẽ in thạch một ít giấy có khẩu hiệu, nghĩa là một ít truyền đơn hò đả đảo vua Xiêm! (8) Ðợi lúc đón tiếp nhà vua, tôi sẽ đứng sau lưng nó, còn bác thì bác đứng cạnh nó! (9)

− Tôi sẽ phải làm gì?

− Bác sẽ cầm một ít truyền đơn in thạch, kiếm cách nhét vào túi quần hay túi áo nó!

− Thế còn bác?

− Tôi? Tôi sẽ hành động khác, anh hùng hơn bác, nguy hiểm hơn bác nữa. (10) Tôi sẽ hét lên thế này: Chính phủ Bình dân vạn tuế! Nước Pháp dân chủ vạn tuế! Như vậy sen đầm, cảnh binh, mật thám sẽ áp lại bắt cả bọn chúng ta...

− Ấy chết!

− Nhưng mà thằng nào có truyền đơn trong túi thì tòi ngay ra, (11) hai chúng ta sẽ làm chứng là chính nó kêu, nghĩa là chỉ có một nó sẽ bị bắt.

− Ðược lắm! Nhưng tôi chưa hiểu tại sao bác chỉ nói lớn: “Chính phủ Bình dân vạn tuế! Nước Pháp dân chủ vạn tuế” mà cảnh binh, mật thám, sen đầm lại ập đến được? (12)

− Thế mà rất dễ hiểu đấy! Nước Pháp cai trị chúng ta tuy là dân chủ, nhưng mà Vua nước ta thì là... quân chủ. Vua Xiêm cũng là quân chủ! Ðón tiếp Vua mà lại hô khẩu hiệu ủng hộ dân chủ tức là có ngụ ý khuynh đảo nhà Vua! (13) Chính phủ Bảo hộ ở đây là công minh và sắc mắc lắm, tôi dám chắc nếu hô “Nước Pháp dân chủ vạn tuế” thì thể nào cái bọn người đứng ở chỗ chúng ta và chúng ta cũng đều sẽ được bị bắt! (14)

− Hay! Hay! Diệu kế! Nhưng mà, ấy chết, bác phải khẽ cái mồm chứ mới được.

− Bác cũng phải reo to vừa vừa chứ mới được!

− Vâng, tôi xin hết lòng! Bác gọi hộ một chai bố nữa lên đây!

Xuân Tóc Ðỏ bèn đứng lên, lom khom nhìn qua lỗ hở ở trấn phong... Nó thấy ở quầy bên kia rõ ràng có người chồng chưa cưới hụt của Tuyết đương chén tạc chén thù với một người khác, quần áo ngắn, có búi tóc và đội mũ cát két, chân đi giày Tàu. Tuy người ấy trông cũng có vẻ du côn vào bực “anh chị”, nhưng đó là một ông du côn đã bất hợp thời trang. Sau khi nhận mặt thật kỹ người ấy, nó điềm nhiên quay về uống rượu với ông thầy số vừa tán: (15)

− Bấm số tháng này, tôi thấy cậu bị sao Phục Binh!

− Nghĩa là?

− Có người thù hằn cậu, đương muốn làm hại cậu, phải cẩn thận lắm đấy! Nhưng mà không hề gì, sẽ có phúc tinh phù trợ, vì tôi lại thấy có cả vị Thiên Phúc quý nhân!

Nói xong, ông thầy số gắp một miếng chim sẻ rán bỏ gọn lỏn vào mồm y như điểm cái dấu chấm cho câu nói một cách mỹ thuật vậy. Xuân Tóc Ðỏ chưa kịp hỏi gì ông Gia Cát tái thế ấy, thì trông ra ngoài, qua những lỗ hổng ở cửa quầy, nó chợt thấy hai người mà bề ngoài đủ tỏ là mật thám hẳn hoi. Bốn ống quần đều có cặp xe đạp, đủ tỏ rằng tuy là ăn mặc trá hình, hai người ấy cũng vẫn không quên phô với người đời một cách kín đáo rằng mình là mật thám. Hai ngài này tình cờ lại cùng ngồi ngay vào trong một quầy bên cạnh cái của Xuân.

Tức khắc Xuân Tóc Ðỏ cũng bỏ chỗ cũ, quay sang ngồi ở ghế bên kia. Nó cố ý nghe ngóng... Vài phút sau, ngẫu nhiên nó dò la sở Liêm phóng thật, vì nó thoảng nghe thấy hai người rì rầm với nhau bằng những mẩu chuyện như sau đây: (17)

− Thầy đội, hôm nay ông Cẩm đã có lệnh hẳn hoi rồi! Vận mệnh cái xã hội này là ở tay chúng ta. Ðiều này là một sự bí mật ghê gớm phải giữ kín!

− Thưa cụ quản, xin cụ cứ dạy bảo.

− Cái chính sách của nhà nước bây giờ là không mập mờ gì nữa. Từ nay đến hôm Vua ra, thầy phải tận tâm dò la và theo rõi những hạng người nào vẫn vờ cổ động chính sách Pháp Việt đề huề, Pháp Nam thân thiện, trực trị, (18) nghĩa là những kẻ ngồi đâu cũng kêu “Chính phủ Bình dân vạn tuế! Đả đảo phát-xít!...” và những kẻ nào cũng bắt chước người Tây ở bên Tây, nghĩa là chào bằng cách giơ tay như muốn đấm!

− Bẩm... Bẩm Pháp Việt đề huề, Pháp Nam thân thiện, trực trị mà cũng... dò xét?

− Chính thế! Bọn ấy mới thực là nguy hiểm cho trị an! Lúc khác thì không sao, nhưng lúc đức Vua ra đây thì bọn trực trị là đáng đề phòng lắm, vì bọn họ muốn xén bớt quyền thế thiên hành đạo của nhà Vua.

− Bẩm thế còn bọn cộng sản?

− Cho ăn kẹo bọn ấy cũng không dám giở trò gì, vì xưa nay họ vẫn biết họ có tội. Nhưng bọn dân chủ thì lại khác, vì chính phủ xưa nay vẫn ngơ đi cho họ, hay là đã có khi trót để cho họ tự do nữa, cho nên bây giờ chỉ lo họ thừa cơ... Dân chủ tức là xung đột với quân chủ. Nếu có kẻ nào hô hào “đả đảo phát-xít” thì lại càng nguy hiểm lắm, vì thế là bất kính với Vua Xiêm bên láng giềng.

− Thế còn bọn quốc gia?

− Không sợ lắm, vì quốc gia không xung đột với quân chủ.

− Như vậy thì ngoài bọn cộng sản và quốc gia thì thôi, còn cứ việc... bắt ráo cả!

− Bắt ráo! Cần nhất là phải bắt những kẻ kêu “Nước Pháp dân chủ vạn tuế!” và “Chính phủ Bình dân vạn tuế!” Vì hai khẩu hiệu ấy xem chừng xung đột với Vua Xiêm cả. (19)

− Thế còn đối với những kẻ kêu “Quân chủ vạn tuế” hay là “Nước Xiêm vạn tuế” thì có bắt hay không?

− Ấy thế mới chết đấy! Ðiều ấy tôi lại chưa hỏi kỹ ông Cẩm... À, nhưng mà cần gì phải hỏi quan trên? Mình cứ việc bắt chứ, vì quân chủ vạn tuế thì lại xung đột với nước Pháp dân chủ, nước Xiêm phát-xít được vạn tuế thì lại cũng nguy hiểm cho nước Pháp có chính phủ Bình dân...

− Thưa cụ quản, âu là ta làm thế này: Ðối với những kẻ nào đi đón hai nhà Vua mà đứng ngây mặt ra như tượng thì thôi, ta tha bắt cho, còn kẻ nào ra ý vui mừng mà hô khẩu hiệu, hoặc vạn tuế nước Pháp, hoặc vạn tuế nhà Vua, thì ta cứ việc bắt giam cả một lượt!

− Chẳng biết có nên thế không?

− Nghĩ cho cùng kỳ lý ra, đằng nào thì họ cũng đều có tội cả cơ mà?

− Thầy nói chí lý lắm. Ta sẽ cứ thế để trị an. Nhưng thôi, ta đừng nói nữa, hay là nói khẽ chứ, vì đó là những điều… bí mật của chính phủ mà ta phải giữ cho thật kín.

Xuân Tóc Ðỏ chỉ nghe lỏm được có thế. Ở quầy bên cạnh, từ đấy trở đi chỉ còn thấy tiếng đũa bát lạch cạch, vì hai người thám tử đã nhất định giữ kín những bí mật đã hở. Tuy không biết thêm gì nữa, Xuân cũng cho là đủ rồi. Chỉ có một mình nó là người ngoài mà hiểu nổi cái chính sách khó hiểu của chính phủ. Nó quay lại, thì ra ông thầy số cứ cắm đầu ăn uống chứ không như nó, đã lắng tai nghe. (20) Trông thấy không còn mấy thức ở bàn, nó khoanh tay ngồi nhìn ông lão...

Khi ông này ăn hết nhẵn, nó mới đứng lên. Trong bụng nó lúc ấy cũng không có sự giận dỗi ông thầy bất nhã nữa, vì nó đã nghĩ được ra cách đối phó với sự âm mưu của kẻ tình địch. (21)Như một kẻ thượng lưu biết khinh người, nó ra hiệu cho ông thầy đi theo...

Ra gần đến két, [d] lúc nó sắp trả tiền, nó gặp ông đốc-tờ Trực Ngôn cùng đi với hai thiếu niên, Âu phục bảnh chọe lắm. Bác sĩ bắt tay nó rất vui vẻ rồi giới thiệu:

− Ðây, giáo sư Xuân, một nhà quần vợt. Ðây ông Hải, một tay quần vợt đại tài, quán quân Bắc Kỳ năm 1936, và đây, ông Thụ, quán quân quần vợt Trung Bắc lưỡng kỳ năm 1935!

Xuân Tóc Ðỏ bắt tay một lượt xong, cúi đầu rất thấp:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Giới thiệu xong, bác sĩ Trực Ngôn vui vẻ nói:

− Thật là kỳ phùng địch thủ, anh hùng tương ngộ, vì thể nào ba ngài nay mai cũng chạm trán nhau trên sân quần, vào dịp đón Vua.

Ðương lúc bất mãn vì chỉ được giới thiệu xoàng quá, may sao Xuân Tóc Ðỏ trông ngay thấy ông cảnh binh Min-Ðơ và Min-Toa. Hai ông này hôm nay nghỉ việc vì ở bộ quần áo cảnh sát thấy thiếu cái thắt lưng da và cái roi trắng. Nó toan sửa soạn một cái chào long trọng thì hai thầy cảnh sát đều đã đứng dừng lại ở bực thang để tay lên chào nó theo kiểu nhà binh, và cùng nói:

− Bông-dua me-sừ Xuân, [e] nhà quần vợt đại tài, cái hy vọng của Ðông Dương!

Xuân mỉm cười bắt tay, lần lượt giới thiệu:

− Thưa các ngài, đây, ông Min-Ðơ, lính cảnh sát hạng tư, chiến công bội tinh, cua-rơ hạng nhất, nhất Hà Nội-Hà Ðông, nhì Hà Nội-Ðồ Sơn, cái tương lai của cảnh sát giới!... Còn đây, ông Min-Toa, nhất vòng quanh Hà Nội, nhất Hà Nội-Nam Ðịnh, cúp Boy Landry, cúp Mélia Jaune, một sự vẻ vang của sở Cẩm!

Ngần ấy người lại bắt tay nhau. Ðược giới thiêu xong, hai thầy cảnh binh lại đứng “gác-đa-vu” [f]  mà chào Xuân rất trịnh trọng rồi mới đi vào chỗ bàn khách khứa.

Hai nhà quán quân quần vợt Bắc Kỳ 1935 và 1936, thấy Xuân nổi tiếng quá thế, cả đến cảnh sát giới cũng biết, thì lấy làm lo lắm. Cái khiếp đảm ấy lộ cả ra mặt. (22)

Lúc ấy, Xuân đã hài lòng rồi. Nhân nghĩ đến một cái mưu mẹo riêng, nó bèn xin hẹn họp mặt với hai ngài để bàn một chuyện. (23) Hai ông kia nhận lời ngay, cho thế làm hân hạnh lắm. Sau cùng, Xuân Tóc Ðỏ bèn xin lỗi để mời bác sĩ Trực Ngôn theo nó đứng xa ra để nó được nói thầm. Nó bèn nhăn nhó nói:

− Thưa bác sĩ, ngài là một nhà học rộng tài cao, xin ngài cứu chữa ngay cho một người đau đớn... có lẽ đến mất đức hạnh.

Bác sĩ Trực Ngôn nói ngay:

− Khoa học của tôi chỉ chữa được cái đau đớn thể chất thôi, còn đau đớn tinh thần thì... chịu! (24)

Xuân Tóc Ðỏ lại kè nhè:

− Xin ngài chữa cho cái trinh tiết của một người goá chồng! Nếu không... thiên hạ chê cười.

Thấy câu hỏi quái gở, ông đốc-tờ bèn khẽ gạn kỹ lưỡng. (25)Xuân Tóc Ðỏ chẳng ngần ngại kể lể cuộc tình duyên vụng trộm của nó với bà Phó Ðoan. Vì đã có dịp thấy Xuân rất tri kỷ với mình, bác sĩ Trực Ngôn, sau khi ngẫm nghĩ hồi lâu, bèn hứa một cách nhũn nhặn y như những nhà bác học kiêu ngạo một cách kín đáo:

− Thôi đuợc, bạn ạ. Ðể tôi dùng khoa học mà cố công cứu chữa cái đau vật chất ấy bằng thuốc tinh thần.

Sau khi từ giã ba người, Xuân Tóc Ðỏ vui vẻ trả tiền bữa rượu ở két, (26) và không thấy ông thầy số đâu nữa.

NGUỒN:

[Chương] XVIII
Bản A: không có

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 256-269.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 212-223.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 191-200.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.199-210.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 203-213.

KHẢO DỊ:

(1) C, D, E, F: Xuân không nhận lời mời đi ăn cơm tây của ông bầu − phải, ông bầu − Văn Minh.

G: Xuân không nhận lời mời đi ăn cơm của ông bầu − phải, ông bầu − Văn Minh.

(2) C, D, F, G: Vốn là người cũng có lương tâm, nó nhận thấy rằng quả nó đã làm hại người đàn bà đức hạnh ấy thật.

E: Vốn là người cũng có lương tâm, nó nhận thấy rằng quả nó đã làm hại một người đàn bà đức hạnh ấy thật.

(3) C, D, E: và nửa giờ sau, cả hai đã ngồi trong một quầy ở khách sạn Thiều Châu phố Hàng Buồm.   

F, G: và nửa giờ sau, cả hai đã ngồi trong một quầy ở khách sạn Triều Châu phố Hàng Buồm.   

(4) C, D, E, F: nếu đánh nhau thì ta đánh liền,

G: nếu đánh thì ta đánh liền,

(5) C, D, E, F: Do thế, cái tấp nập của Hà Thành trong sự tổ chức, sửa soạn, cắt đặt những việc để đón cùng một lúc những hai nhà vua.

G: Do thế, cái tấp nập của Hà Thành trong sự tổ chức, sửa soạn, cắt đặt những việc để cùng đón một lúc những hai nhà vua.

(6) C, D, E, F: Cho nên hiệu cao lâu Thiều Châu bữa nay đầy những thầu khoán, mật thám, nhà buôn, gái nhảy, tài tử, những nhà thể thao,

G: Cho nên hiệu cao lâu Triều Châu bữa nay đầy những thầu khoán, mật thám, nhà buôn, gái nhảy, tài tử, những nhà thể thao,

(7) C, D, E, F: Ðể chiều mai tôi dẫn bác đến chỗ sân quần, rồi tôi chỉ cho bác nhận mặt để rồi đúng hôm vua ra thì ta hành động...

G: Ðể chiều mai tôi dẫn bác đến chỗ sân quần, rồi tôi cho bác nhận mặt để rồi đúng hôm vua ra thì ta hành động...

(8) C, D, E, F: Tôi sẽ in thạch một ít giấy có khẩu hiệu, nghĩa là một ít truyền đơn hò đả đảo vua Xiêm!  

G: Tôi sẽ in thạch một ít giấy có khẩu hiệu, nghĩa là một ít truyền đơn hô đã đảo vua Xiêm!   

(9) C, E: Ðợi lúc đón tiếp nhà vua, tôi sẽ đứng sau lưng nó, còn bác thì bác đứng cạnh nó!  

D, F, G: Ðợi lúc đón tiếp nhà vua, tôi sẽ đứng sau lưng nó, còn bác thì bác đứng bên cạnh nó!  

(10) C, D, E, F: Tôi sẽ hành động khác, anh hùng hơn bác, nguy hiểm hơn bác nữa.

G: Tôi sẽ hành động khác, anh hùng hơn bác nữa.

(11) C, E: Nhưng mà thằng nào có truyền đơn trong túi thì tòi ngay ra,

D, F, G: Nhưng mà thằng nào có truyền đơn trong túi thì lòi ngay ra,

(12)  C, D, E, F: Nhưng tôi chưa hiểu tại sao bác chỉ nói lớn: “Chính phủ Bình dân vạn tuế! Nước Pháp dân chủ vạn tuế” mà cảnh binh, mật thám, sen đầm lại ập đến được?

G: Nhưng tôi chưa hiểu tại sao bác chỉ nói: “Chính phủ vạn tuế! Nước Pháp dân chủ vạn tuế” mà cảnh binh, mật thám, sen đầm lại ập đến được?

(13) C, D, E, F: Ðón tiếp vua mà lại hô khẩu hiệu ủng hộ dân chủ tức là có ngụ ý khuynh đảo nhà vua!  

G: Ðón tiếp vua mà hô khẩu hiệu ủng hộ dân chủ tức là có ngụ ý khuynh đảo nhà vua!        

(14) C, D, E, F: tôi dám chắc nếu hô “Nước Pháp dân chủ vạn tuế” thì thể nào cái bọn người đứng ở chỗ chúng ta và chúng ta cũng đều sẽ được bị bắt!

G: tôi dám chắc nếu hô “Nước Pháp dân chủ vạn tuế” thì thể nào cái bọn người đứng ở chỗ chúng ta cũng đều sẽ được bị bắt!

(15) C, E: Sau khi nhận mặt thật kỹ người ấy, nó điềm nhiên quay về uống rượu với ông thầy số vừa tán:      

D, F, G: Sau khi nhận mặt thật kỹ người ấy, nó điềm nhiên quay về uống rượu với ông thầy số.

Hầu sáng lúc ấy đã lần lượt bưng vào những món cao lương mỹ vị. Vừa ăn uống nhồm nhoàm, ông thầy số vừa tán:

[2 bản Minh Đức bỏ mất 2 câu, 20 từ, một tình tiết mô tả đáng kể trong mạch truyện] 

(17) C, D, E, F: vì nó thoảng nghe thấy hai người rì rầm với nhau bằng những mẩu chuyện như sau đây:

G: vì nó thoảng nghe thấy hai người rì rầm với nhau bằng những mẩu chuyện sau đây:

(18) C, E: Từ nay đến hôm Vua ra, thầy phải tận tâm dò la và theo dõi những hạng người nào vẫn vờ cổ động chính sách Pháp Việt đề huề, Pháp Nam thân thiện, trực trị,

D, F, G: Từ nay đến hôm Vua ra, thầy phải tận tâm dò la và theo dõi những hạng người nào vờ cổ động chính sách Pháp Việt đề huề, Pháp Nam thân thiện, trực trị,

(19) C, E: Vì hai khẩu hiệu ấy xem chừng xung đột với Vua Xiêm cả.

D, F, G: Vì hai khẩu hiệu ấy xem chừng là xung đột với Vua Xiêm cả.

(20) C, D, E, F: Tuy không biết thêm gì nữa, Xuân cũng cho là đủ rồi. Chỉ có một mình nó là người ngoài mà hiểu nổi cái chính sách khó hiểu của chính phủ. Nó quay lại, thì ra ông thầy số cứ cắm đầu ăn uống chứ không như nó, đã lắng tai nghe.

G: Tuy không biết thêm gì nữa, Xuân cũng cho là đủ rồi. Nó quay lại, thì ra ông thầy số cứ cắm đầu ăn uống chứ không như nó, đã lắng tai nghe.

(21) C, E: Trong bụng nó lúc ấy cũng không có sự giận dỗi ông thầy bất nhã nữa, vì nó đã nghĩ được ra cách đối phó với sự âm mưu của kẻ tình địch.

D, F, G: Trong bụng nó lúc ấy cũng không có sự giận dỗi ông thầy bất nhã nữa, vì nó đã nghĩ được cách đối phó với sự âm mưu của kẻ tình địch.

(22) C, E: Cái khiếp đảm ấy lộ cả ra mặt.

D, F, G: Cái khiếp đảm ấy lộ ra cả mặt.

(23) C, E: Nhân nghĩ đến một cái mưu mẹo riêng, nó bèn xin hẹn họp mặt với hai ngài để bàn một chuyện.

D, F, G: Nhân nghĩ đến một cái mưu mẹo riêng, nó bèn xin hẹn sẽ họp mặt với hai ngài để bàn một chuyện.

(24) C, E: Khoa học của tôi chỉ chữa được cái đau đớn thể chất thôi, còn đau đớn tinh thần thì... chịu!

D, F, G: Khoa học của tôi chỉ chữa được cái đau đớn thể chất thôi. Còn đau đớn tinh thần thì... chịu!

(25) C, D, F: Thấy câu hỏi quái gở, ông đốc-tờ bèn khẽ gạn kỹ lưỡng. 

E, G: Thấy câu nói quái gở, ông đốc-tờ bèn khẽ gạn kỹ lưỡng.

(19)   C, D, E, F: Xuân Tóc Ðỏ vui vẻ trả tiền bữa rượu ở két,  

G: Xuân Tóc Ðỏ vui vẻ trả tiền bữa tiệc ở két,  

CHÚ THÍCH:

[a] cúp (phỏng âm chữ Pháp coupe, chữ Anh cup): giải thi đấu thể thao.

[b] hầu sáng (phỏng âm tiếng Quan hỏa): người hầu bàn tại các tiệm ăn Hoa kiều.

[c] Quỷ Cốc Tử: nhân vật lịch sử Trung Hoa cổ đại, tương truyền là người thông thạo nhiều pháp thuật, khi về ở ẩn, sống trong một hang núi gọi là Quỷ Cốc (hang quỷ), tự đặt tên hiệu cho mình là Quỷ Cốc Tử, người đời thường gọi là Quỷ Cốc tiên sinh; nhân vật này được cho là ông tổ của các thuật tướng số, bói toán, phong thủy… Gia Cát: tức Gia Cát Lượng (181-234) tự Khổng Minh, quân sư và đại thần nước Thục thời hậu Hán, nhà chính trị, nhà quân sự, học giả, nhà phát minh kỹ nghệ, tài năng được đánh giá cao.

[d] két (phỏng âm chữ Anh cashier): quầy thanh toán, nơi người thủ quỹ ngồi thu tiền.

[e] Bông-dua me-sừ Xuân (phỏng âm tiếng Pháp Bonjour monsieur Xuân): Chào ngài Xuân.

[f] gác-đa-vu (phỏng âm tiếng Pháp garde à vous): tư thế đứng nghiêm.  

XIX

Ngự giá Bắc tuần và Đông tuần - Cái tội tung hô vạn tuế - Thuốc chữa lẳng lơ

Hai giờ chiều hôm ấy, dân Hà Thành và dân Bắc Kỳ đứng chật ních hai bên hè những phố từ ga lên phủ Toàn quyền, theo cái hành trình thường lệ, mỗi khi có cuộc đón tiếp long trọng xưa nay. (1) Binh lính canh gác rất uy nghi tề chỉnh. Quả cũng như lời đồn, Vua Xiêm có ngự giá sang nước Nam. (2) Từ trước khi được trông thấy mặt ông Vua bên nước láng giềng, thiên hạ cũng đã rõ, bằng cách nhìn ảnh trên báo chí, rằng Vua Xiêm còn trẻ tuổi lắm. [a] Trên những tờ nhật báo, người ta thấy những giòng chữ tít to tướng chạy dài cả bảy cột [b] đại khái rằng: Nước Việt Nam trong lúc hồi xuân –  Một chỗ rẽ ngoặt trọng đại của lịch sử Việt-Xiêm thân thiện –  Ngự giá Bắc tuần và ngự giá Ðông tuần... (Bắc tuần là ý nói đức Vua nước nhà từ Trung Kỳ ra đây, còn Ðông tuần là nói Vua Xiêm). Có tờ sốt sắng viết: Hai vua tại một nước!  Lại có tờ báo của vô sản hô hào: Anh em chị em quần chúng lao khổ! Phải ăn mặc thật diện vào để chống nạn phát-xít! Phải tỏ rằng mình văn minh tiến bộ! Đả đảo chiến tranh! Vạn tuế hòa bình!  Và có điều đáng để ý là báo nào cũng gọi việc vua Xiêm sang đây là một chỗ “rẽ ngoặt”. (3) Những tờ báo bảo hoàng thì đăng: Một cái hân hạnh đặc biệt cho bình dân Việt Nam: Cả vua Xiêm, nhân dịp, thân hành sang chơi với ta! Hai nước Xiêm-Việt từ nay dắt tay nhau trên đường tiến bộ!  Duy có một tờ báo phản đối thì in lên trang nhất những câu xa xôi như thế này: Tốt khoe ra, xấu xa đậy lại! Chớ để bị khinh!

Bởi thế cho nên công chúng đi đón rước đã có quần áo rất diện, đến bậc đàn ông cũng nhiều người đánh phấn và bôi môi. Hiệu Âu Hoá cũng được cái dịp may đặc biệt chế tạo cho phụ nữ một bộ gọi là Nghênh giá. Tuyết cùng bà Văn Minh bữa ấy cũng mặc mốt ấy để lăng-xê  cho đám thượng lưu Hà Thành.

Xuân Tóc Ðỏ đứng với hai nhà thể thao ở một chỗ góc phố Hàng Cỏ. Nguyên do từ khi nghe lỏm được câu chuyện âm mưu của kẻ tình địch và cái bí mật đã hở của hai người thám tử, nó bèn có ý làm cho tình địch nó trước nhất phải thất bại là một, sau nữa phải nhân cái hành vi ấy mà làm lợi cho nó là hai. Cho nên nó đã cổ động với hai nhà quán quân quần vợt 1935 và 1936 (mà nó rất sợ sẽ bị hai người đánh bại) ăn mặc một thứ y phục giống với nó. (4) Ai cũng phải mặc quần trắng, đi giầy kếp trắng, áo sơ-mi cụt tay, với cái mũ cát-két [c] trắng trên đầu...

Vì vô tình, Hải và Thụ đã nhận lời ngay.

Vả lại, Xuân đã nói: “Chỉ có ba ta thôi! Ba ta ăn mặc khác đời! Phải tỏ mình là những nhà thể thao chứ đừng diện như bọn công tử bột!” cho nên làm gì mà hai nhà quán quân khờ dại kia lại không mắc bẫy! Hai người có hiểu đâu rằng chủ ý của nó chỉ cốt là để đánh lừa kẻ thù của nó, và nhân mượn cái cử động của kẻ thù nó để hại hai người! (5) Vua ra hôm trước thì hôm sau trong chương trình nghênh giá, có ngay ngày hội thể thao, mà tài nghệ của Xuân cố nhiên phải kém xa hai nhà vô địch cũ kỹ ấy. Thế, thật là có tài mà cậy chi tài...

Xe nhà vua mãi chưa đến. Bách tính xem ý đã nóng ruột lắm. Hải và Thụ lúc ấy đương đứng khoanh tay cho bắp thịt nổi lên, và chỉ trông thẳng ra trước mặt như những bậc hiền nhân quân tử “mục bất tà thị” [d] vì ở lề đường bên kia có mấy cô gái đẹp. Xuân Tóc Ðỏ bèn đứng len vào giữa hai ngài. Nó thục tay vào túi quần ở phía sau của cả hai người để mượn khăn mùi-soa một cách thân mật. Rồi nó hỏi một cách ngơ ngẩn: (6)

−  Thế nào? Ta tung hô ra sao? Thánh cung vạn tuế nhé?

Hai nhà quán quân mỉm cười chế nhạo và không đáp. Xuân Tóc Ðỏ nhìn lại đằng sau luôn luôn. Lúc trông thấy người tay sai của kẻ tình địch (cái mũ cát-két ngoài cái búi tóc, đôi giầy Tàu, v.v...) nó bèn khoanh tay đứng im. Ðến lúc người ấy quả thật có lén bỏ cái gì vào túi quần nó, nó cũng tảng lờ như không biết. Khi người ấy, sau cái việc bất chính, bỏ chạy ngay ra chỗ khác, nó từ tốn cho tay về phía sau, móc túi quần, lôi cái tập giấy mà nó chẳng buồn nhìn nữa, chia ra làm hai nắm mà nhét vào hai túi quần của hai bạn nó như người ta trả lại mùi-soa. Vô tình, lại còn mải nghếch mắt nhìn những bông hoa biết nói ở bên kia vệ hè, hai nhà quán quân Hải và Thụ chẳng ngờ gì cả.

Xuân Tóc Ðỏ lại liếc nhìn trong đám đông chung quanh xem người chồng hụt của Tuyết đâu. Mãi nó mới thấy. Anh chàng ấy hôm nay lại vận Âu phục, và đeo kính râm! Rõ là một kẻ định tâm hành động một việc ám muội. Anh ta đứng cách nó chừng dăm người. (7)

Tiếng lào xào, nô nức của công chúng đã từ xa dồn lại. Xe Vua sắp đến. Người ta đã thấy cả ông đau đớn vì tình lẫn du côn bất hợp thời trang đứng ở hai bên mình, chỉ cách có vài người, sửa soạn sẵn sàng để giở tay trong cái việc thảm khốc. (8) Xuân Tóc Ðỏ lại hỏi vờ hai bạn:

− Thánh cung vạn tuế hay thánh thọ vô cương?

Hải và Thụ vênh mặt khinh bỉ cái ý kiến hủ lậu, rồi bảo:

− Toa cứ việc làm như chúng moa!

Xe ô tô của hai đức vua chỉ còn cách dăm thước là đến chỗ ấy... Trong khi thiên hạ xô đẩy nhau hoặc chỉ trỏ cho nhau mà xì xào thì, nhanh như một con cuốc lủi, Xuân Tóc Ðỏ đã thừa cơ thụt lùi rồi rảo gót đi ngược xe Vua. (9) Ði đến chỗ cách trước hai mươi thước nó mới đứng lại. Bỗng thấy nhà quán quân Hải reo lên rất to:

− Vive la France!  [e]

Rồi lại thấy mấy tiếng tung hô kế tiếp:

− Vive la Front Populaire! Vive la République Française! [f]

Trong bọn công chúng, những người nào đứng ở vỉa hè đều trông thấy rằng từ quan Toàn quyền, quan Thống sứ, đức Vua nước nhà, Vua Xiêm, đều có những bộ mặt sửng sốt, kinh ngạc. Ðoàn xe hộ giá đi khỏi rồi, công chúng chưa được lệnh xuống đường, các binh lính cũng chưa được cất trật tự, thì có một đám đông cảnh binh, mật thám và sen đầm chạy đến vây bắt tốp người đứng ở chỗ có lời tung hô đưa ra.

Các nhà đương cục tức thời phải theo như thường lệ, nghĩa là khám túi những người bị vây, xem có ai có trong mình những thứ nguy hiểm như bom, súng lục hay không. Khi thấy ở túi quần hai nhà quán quân quả nhiên có truyền đơn in thạch phản đối đế quốc Xiêm La, sở mật thám bèn mời hai ngài lên một chiếc xe hơi riêng giải về sở.

Vì ngày hôm ấy, các báo thông tin của thủ phủ Ðông Dương đã xuất bản buổi sáng cả, nên, vì không được rõ đầu đuôi manh mối, dân Hà Thành tối hôm ấy xôn xao bàn rằng chính phủ vừa bắt được hai tay quá khích nguy hiểm thuộc đảng “sơ-mi trắng cụt tay”. (10) Cả đến Tổng cục thể thao cũng không biết rằng đó là hai nhà quán quân quần vợt sáng hôm sau phải trổ tài trước hai đức kim thượng.

Cùng với công chúng tản mát và hỗn loạn, Xuân Tóc Ðỏ ra về. Gặp Tuyết và vợ chồng Văn Minh ở giữa đường, nó cam đoan ngay rằng cái giải vô địch quần vợt Ðông Dương chỉ ngày mai thôi là phải về tay nó. Nhưng ông Văn Minh, bằng cái tư cách một ông bầu hoàn toàn, vội tâng công:

− Này, Vua Xiêm cũng có đem một tay quán quân quần vợt sang đây, vì Vua Xiêm cũng là người hâm mộ thể thao. Có lẽ sau cuộc tranh giải quán quân, thế nào nhà vô địch Xiêm cũng sẽ trổ tài trước công chúng Pháp Việt đấy! (11) Nếu anh đã nắm chắc cái thắng, cũng nên sửa soạn cuộc tỉ thí với Xiêm La nữa thì vừa. Nếu anh lại được nốt thì thật vẻ vang cho xứ Bắc Kỳ, cho nước Việt Nam, cho Ðông Dương!

Xuân Tóc Ðỏ tắc lưỡi nói một cách thản nhiên:

− Còn phải nhờ ở số mệnh nữa mới được.

Ðương đi, cả lũ bỗng thấy ông đốc-tờ Trực Ngôn tất tả chạy đến…, mọi người đều hoảng sợ, tưởng chừng có sự tai biến gì xảy ra. Nhưng không, bác sĩ chỉ nói:

− Bà phán mời tất cả anh em quen biết bữa nay lại dùng cơm chiều ở đằng ấy để ăn mừng cậu Phước của bà đã hết bệnh hắt xì hơi... Tôi được nhờ cái việc rủ anh em, chị em cùng đến.

Tuyết nói ngay:

− Ai đến thì đến, chứ tôi không đến!

Bác sĩ Trực Ngôn vội hỏi:

− Sao? Hay đã lại có chuyện gì? (12)

Xuân Tóc Ðỏ vội nắm tay bác sĩ, khẽ nói:

− Ðừng hỏi nữa! Tuyết chính là vợ chưa cưới của tôi.

Bác sĩ Trực Ngôn ngẩn người ra, rồi khen Xuân:

− Bạn tốt số lắm. Tôi xin có lời mừng đấy!

Rồi thì người ta bắt tay chia biệt nhau, hẹn nhau đến chiều.

Có một sự đáng lạ là ngày hôm ấy, bà Phó Ðoan không đi đón Vua, cả đến đi xem thiên hạ đón Vua cũng không. Xuân cũng có ngạc nhiên về chỗ đó. Cho nên lúc nó về nhà, sau khi hỏi học trò Phước mà học trò đáp lời rất thông thái rằng “Em chã! Em chã!...” nó được yên trí rằng cái trình độ tri thức ấy cũng đã tấn tới khá cao, nên hỏi đến bà mẹ. Không đáp lời, bà Ðoan chỉ bưng mặt khóc, khiến Xuân Tóc Ðỏ phải giậm chân quát thét: (13)

− Gớm! Vừa vừa chứ! Mợ làm nũng thế thì ai chịu được nữa. (14) Ấy chỉ có bắt nhân tình với mợ mà còn khổ thế, giá định lấy mợ, không biết thế nào!

Bà Phó Ðoan liền phân trần ngay cái làm nũng của mình bằng cách đưa ra hai tờ tuần báo Con Vẹt mà rằng:

− Ðấy, mình đọc hai cái đoản thiên tiểu thuyết của cái báo khí gió ấy mà xem! Tôi chỉ muốn đi kiện cho nó một mẻ...

Xuân Tóc Ðỏ đọc thấy nhan đề một truyện Bà chủ nhà và truyện kia, nhan đề là Vụ án mạng của bác phắc-tơ. [g] Dưới bài thấy đề dịch truyện La Patronne của G. de Maupassant, dịch truyện Le crime du père Boniface của G. de Maupassant. [h]  Nó vứt cả hai tờ Con Vẹt xuống bàn một cách chán nản, thì nhân ngãi nó lại nói:

− Ô hay, sao không đọc? Họ viết truyện họ giễu chúng mình đấy mà!

− Thôi đi đừng bịa! Họ dịch của Tây, xem làm thèm vào!

Bà Phó Ðoan mở to cặp mắt, sung sướng nói:

− Ớ! Thế mà sao lại y như họ nói anh và tôi! Xấu hổ lắm đấy, anh đừng tưởng bỡn!

Bất đắc dĩ Xuân phải ngồi xuống ghế, khoan thai đọc cả hai cái bài mà người ta bảo là nói xấu nó. Nhưng cảm tưởng của nó lại chẳng giống của bà Phó Ðoan:

− Nghĩa là mình cũng phải có thế nào mới được người ta nói xấu chứ? Mợ chớ lo, ở đời này, càng những người danh giá lại càng hay bị báo nói xấu, và chỉ những kẻ không ai thèm biết tên tuổi là được ở yên thân trong xó tối mà thôi.

Nghe thấy lời lẽ có lý, bà Phó Ðoan cũng nguôi nguôi, thưởng cho Xuân Tóc Ðỏ mấy cái hôn mà rằng:

− Cậu nói chí lý lắm! Cậu ngoan lắm!

Ðã đến lúc nhọc mệt về sự mơn trớn nạ giòng ấy, (15) Xuân Tóc Ðỏ đẩy cái mặt bự phấn ấy ra, nhăn nhó kêu lên:

− Gớm nữa!

Thái độ ấy làm cho vị quả phụ thủ tiết ấy tức khắc nổi trận lôi đình! Thật thế, ai mà lại không phải tức, khi lòng tự ái bị thương! Bà Phó Ðoan làm một hồi trầm trập:

− À! Ðồ khốn nạn! Ðồ sở khanh! Ðồ bạc tình lang! Làm hại cả một đời người ta rồi thì bây giờ giở mặt phỏng? Này, con này chẳng phải tay vừa đâu! Liệu thần xác!

Xuân Tóc Ðỏ đứng phắt lên, xua tay một cách chán nản:

− Thôi, tôi xin bà! Thế là tử tế lắm rồi! Bụng dạ bà tốt lắm! Tôi đã làm hại cả một đời bà ấy à? Cái đó cũng có lẽ, cũng có thể!... Nhưng mà, vâng lời bà, tôi đã tìm cách cứu chữa rồi. Tôi đã đi mời cho bà một ông đốc-tờ cẩn thận chứ đây không thèm gọi bọn lang băm…

− Ấy chết!

− Bẩm thật thế đấy! Chỉ nội tối hôm nay là có đốc-tờ đến chạy chữa cái trinh tiết của bà!

Bà Phó Ðoan sợ hãi quá, kêu thất thanh:

− Tôi không biết! Mặc kệ! Tôi không có gì mà phải chữa!

Xuân Tóc Ðỏ:

− Bà tưởng đó là chuyện trẻ con đấy hẳn? Tôi với bà, như thế, dễ là chuyện đùa! Ai bảo là chuyện đùa? Ai bảo bà đã buộc tội tôi là làm hại một đời danh tiết của bà? Ai bảo bà bắt tôi cứu chữa? (16)

− Mặc kệ! Tôi không lôi thôi!

Xuân Tóc Ðỏ giơ hai tay lên thề một cách cực kỳ hệ trọng:(17)

− Tôi mà nói đùa thì cả nhà cả họ nhà tôi bị trời tru đất triệt! (18) Tôi cam đoan với bà là đã có ông đốc-tờ Trực Ngôn cứu chữa cho bà! Mà ông ấy đến bây giờ đây!

Bà Phó Ðoan lại kêu:

− Giời ơi! Ông đốc Ngôn! Thế thì tôi chết! Tôi phải chết!

Nhưng bà ta không được phép vật mình vật mẩy hay giậm chân chan chát nữa, vì ở ngoài cổng, tiếng còi ô tô đã rúc lên đinh tai. (19) Bà vội nhìn lên đồng hồ thì ra đã 7 giờ rồi, khách khứa đã đến dự tiệc bữa tối để mừng cậu Phước đã khỏi... ngúng nguẩy (nói kiêng).

Họp mặt bữa ấy, trừ một Tuyết, còn thì có tất cả những người thượng lưu xã hội và bình dân chính tông, xưa nay giao thiệp với bà Phó Ðoan, hoặc đi lại cửa hiệu Âu Hoá. Cậu Phước ngồi ở ghế danh dự của bàn tiệc, cái đó đã cố nhiên. Sau một tiếng đồng hồ mà các quý khách chuyện trò rất thân mật và ăn uống một cách không giả dối, bỗng thấy bác sĩ Trực Ngôn đứng lên nói:

− Thưa các bà, các cô, các ông... Nhân tiện hôm nay có đông đủ mọi người trong chỗ thân mật giao tình, tôi có ý muốn diễn thuyết về một vấn đề xã hội và luân lý mà thiên hạ chưa có một quan niệm chính đáng. Trước khi lên diễn đàn, tôi muốn thử diễn thuyết ngay ở đây trước đã, để xem có nghe được không...

Một vài người vỗ tay:

− Hay lắm! Trực Ngôn vạn tuế!...

Xuân Tóc Ðỏ reo lên:

− Líp líp lơ!

Nhưng có một người hỏi:

− Khoan đã! Thế bác sĩ muốn diễn về vấn đề gì?

− Vấn đề đàn bà nạ giòng! Người đàn bà trên bốn mươi tuổi tại sao hay khát tình yêu? (20) Xã hội có nên chê cười những người ấy không, đó là điều ai cũng nên biết!

Một tràng vỗ tay đôm đốp hoan nghênh bác sĩ; những bạn thân của bà Phó Ðoan yên trí ngay là bác sĩ định nói xỏ bà, cho nên bà Phó Ðoan càng lo sợ, cái xanh xám hiện ra ngoài mặt. (21)Bác sĩ Trực Ngôn bèn đứng lên, đọc ở một tập giấy:

− Thưa quý thính giả, buổi tối hôm nay, tôi muốn đem chút ít sở học để nói đến “mùa thu của ái tình”, nghĩa là những mối dục vọng, khao khát thiên nhiên của hạng người về già, mà người đời vẫn cho là không đáng có nữa. Xã hội ta xưa nay vẫn sống với những thành kiến hẹp hòi, ấy là vì khoa học chưa dẫn ánh sáng đến điều ấy. Thí dụ: ta thấy một ông lão năm mươi tuổi còn mua hầu non, cưới vợ lẽ, ta chế riễu ngay là “già chơi trống bỏi” ta khó coi. (22) (vỗ tay). Nếu là một người đàn bà mà dây dưa đến ái tình thì lại càng nhục nhã. Thôi thì thiên hạ chẳng còn ngại ngùng đem những lời độc ác mà chửi rủa, chê bai... Sự thực, công kích như thế là chính đáng không? Phải chăng về già, hay sắp về già, người đời hết giấy phép thoả mãn tình dục? Không! Không! Vì điều ấy thuộc quyền tạo vật, chứ không còn thuộc cái ý chí của bọn phàm trần chúng ta! (vỗ tay).

Trong một đời, người ta có hai thời kỳ khủng hoảng về tình dục, ấy là tuổi dậy thì và lúc sắp về già. Tạo hóa đã an bài ra thế, chứ loài người ít ai cưỡng được! Cái tuổi dậy thì nó gây ra sự khủng hoảng tinh thần cho thiếu niên bao nhiêu thì cái mùa thu của ái tình cũng gây cho lũ “lão giả an chi” sự bối rối như bấy nhiêu. Các ông già thì cưới vợ lẽ (vỗ tay) rồi bị thiên hạ chê cười. Các bà già rồi hay sắp già thì cũng lăn lưng vào vòng hoa nguyệt (vỗ tay). Hôm nay, diễn giả không cốt phô bày ra đây những cái xấu ấy, nhưng mà là cắt nghĩa tại sao có những cái xấu ấy...

Bàn về sự khủng hoảng tình dục của đám phụ nữ nạ dòng (bà Phó Ðoan hắt hơi), bác sĩ Vachet [i] đã có những sự kinh nghiệm rất đúng thật. Tôi xin đan cử ra đây vài đoạn để tỏ ra rằng những danh từ hoặc nông nổi hoặc vô nghĩa như phong hoá suy đồi, ngứa nghề, lẳng lơ, già chơi trống bỏi, gái năm con chưa hết lòng chồng, v.v... đều có thể đem cắt nghĩa bằng khoa học được lắm. Bác sĩ Vachet đã nói: Sự khủng hoảng tình dục, ở người đàn bà lúc trở về già, thường khi bày ra những triệu chứng bất ngờ, quái gở. Do cái ảnh hưởng của sự rối loạn về kinh nguyệt và tính khí, người đàn bà phải chịu một cuộc tai biến về sinh lý và tinh thần có ngụ cái ý khao khát tình dục rất rầy rà, lôi thôi. Có điều đáng buồn cho hạng phụ nữ bất kỳ động cỡn ấy, là sự ấy nó chỉ nảy ra vào lúc người chồng cũng già rồi, nghĩa là đã liệt dương. Vậy thì còn biết làm thế nào? (23)  Muốn có một cậu nhân tình yêu mình cho tha thiết thì không còn được nữa, vì cái má đã răn reo (vỗ tay). Vả lại không phải bỗng chốc người đàn bà nào cũng cả gan bỏ thái độ cũ, mặc kệ hết thảy, bất cần dư luận, đem vứt đi một đời danh tiết... Khốn thay, dục tình vẫn ám ảnh, vẫn làm cho đỏ mặt và đập rộn cái trái tim...

Bởi thế cho nên, than ôi! có rất nhiều bà tuy đã hết sức kiềm chế mình mà vẫn không biết rằng tính nết mình thay đổi nhiều lắm: hay giận dữ, nóng nảy, hay gắt, chán đời, hay ghen ghét, có khi ghen tức ông chồng về một chuyện từ ngày xửa ngày xưa, hay là bỗng trở nên thần bí về một lý tưởng, tôn giáo, hoặc đồng cốt quàng xiên, mê tín...

Nếu người chồng còn tráng kiện, thì vợ như thế là béo bở cho mình lắm. Than ôi, nhiều khi đức ông lại không đủ sức lực nữa, vả lại ông còn bận rộn lắm công kia việc nọ để lo sự no ấm cho gia đình (vỗ tay). Nhiều khi người chồng đã chết mất rồi, cho nên phần nhiều các bà bị cái khủng hoảng kia là những đàn bà goá (vỗ tay). Khi số người ấy không tái giá, hay không nghĩ đến sự bước đi bước nữa, (24) đã đành là các bà phải có tình nhân (vỗ tay). Kể ra thì có nhiều sự đáng tức cười, song le chỉ tại một nguyên cớ sinh lý, vì rằng cái thời kỳ khủng hoảng kia, than ôi, không mấy ai tránh khỏi, và may sao là nó cũng chỉ có hạn. Ta nên nhớ kỹ rằng đó là vì, trong cơ quan sinh dục, những noãn sào thiếu máu, tử cung hết kinh, gây ra một cuộc hỗn loạn sinh lý vào cái lúc mà phụ nữ Việt Nam gọi là “hết tội” rồi về sau, qua một thời kỳ, những bộ phận khác sẽ tiết cho buồng trứng những thứ nước cần thiết, người đàn bà hết bị khủng hoảng, lại có cái linh hồn lành mạnh như xưa!...”

Mọi người lại vỗ tay kêu ran.

Riêng về bà Phó Ðoan, thì khi thấy ông đốc-tờ đã ngồi xuống, bà mới được hoàn hồn. Không những sự cứu chữa mà Xuân đe dọa kia chẳng những không hại đến cái địa vị quả phụ của bà, mà dẫu rằng xưa kia đã có tai vách mạch rừng chi nữa thì cũng không sao, vì bà đã lẳng lơ theo đúng nghĩa lý sách vở của thánh hiền, nghĩa là bà được mừng thầm rằng mình đã trót hư hỏng một cách có tính chất khoa học.

NGUỒN:

[Chương] XIX
Bản A: không có

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 270-286.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 224-237.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 201-212.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.211-224.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 214-226.

KHẢO DỊ:

(1) C, E, G: theo cái hành trình thường lệ, mỗi khi có cuộc đón tiếp long trọng xưa nay.

D, F: theo cái hành trình thường lệ, mỗi khi có một cuộc đón tiếp long trọng xưa nay.

(2)   C, E: Quả cũng như lời đồn, Vua Xiêm có ngự giá sang nước Nam.

D, F, G: Quả cũng như người đồn, Vua Xiêm cũng có ngự giá sang nước Nam.

(3) C, D, E: Có tờ sốt sắng viết: Hai vua tại một nước! Lại có tờ báo của vô sản hô hào: Anh em chị em quần chúng lao khổ! Phải ăn mặc thật diện vào để chống nạn phát-xít! Phải tỏ rằng mình văn minh tiến bộ! Đả đảo chiến tranh! Vạn tuế hòa bình! Và có điều đáng để ý là báo nào cũng gọi việc vua Xiêm sang đây là một chỗ “rẽ ngoặt”.

F, G: Có tờ sốt sắng viết: Hai vua tại một nước!  Và có điều đáng để ý là báo nào cũng gọi việc vua Xiêm sang đây là một chỗ “rẽ ngoặt”.

[bản Mai Lĩnh in tại SG 1958 bỏ một câu 43 từ vốn có ở các bản in trước]

(4) C, E: Cho nên nó đã cổ động với hai nhà quán quân quần vợt 1935 và 1936 (mà nó rất sợ sẽ bị hai người đánh bại) ăn mặc một thứ y phục giống với nó.

D, F: Cho nên nó đã cổ động với hai nhà quán quân quần vợt 1935 và 1936 (mà nó rất sợ sẽbị hai người ấy đánh cho đại bại) ăn mặc một thứ y phục giống với nó.

G: Cho nên nó đã cổ động với hai nhà quán quân quần vợt 1935 và 1936 (mà nó rất sợ bị hai người ấy đánh cho đại bại) ăn mặc một thứ y phục giống với nó.

(5) C, D, E, F: Hai người có hiểu đâu rằng chủ ý của nó chỉ cốt là để đánh lừa kẻ thù của nó, và nhân mượn cái cử động của kẻ thù nó để hại hai người!

G: Hai người có hiểu đâu rằng chủ ý của nó chỉ cốt là để đánh lừa kẻ thù của nó, và nhân mượn cái hành động của kẻ thù nó để hại hai người!

(6) C, D, F: Rồi nó hỏi một cách ngơ ngẩn: 

E, G:  Rồi nó hỏi một cách ngớ ngẩn: 

(7) C, E: Anh ta đứng cách nó chừng dăm người.

D, F, G: Anh ta đứng cách nó chừng năm người.

(8) C: Xe vua sắp đến. Người ta đã thấy cả ông đau đớn vì tình lẫn du côn bất hợp thời trang đứng ở hai bên mình, chỉ cách có vài người, sửa soạn sẵn sàng để giở tay trong cái việc thảm khốc.

D, F, G: Xe vua sắp đến. Người ta đã thấy tiếng móng ngựa của những lính kỵ mã khua vang lên. Xuân liếc nhìn sang hai bên cạnh thì đã thấy cả ông đau đớn vì tình lẫn ông du côn bất hợp thời trang đứng ở hai bên mình, chỉ cách có vài người, sửa soạn sẵn sàng để giở tay trong cái việc thảm khốc.

E: Xe vua sắp đến. Người ta đã thấy cả ông đau đớn vì tình lẫn tay du côn bất hợp thời trang đứng ở hai bên mình Xuân Tóc Đỏ, chỉ cách có vài người, sửa soạn sẵn sàng để giở tay trong cái việc thảm khốc.

[cả 2 bản Minh Đức đều bỏ mất 21 từ vốn có ở các bản khác, bản Minh Đức 1957 nhận thấy chỗ sót khiến thông tin tự sự trở thành vô lý, đã thêm tên nhân vật, nhưng không khắc phục được]

(9) C, D, E, F: nhanh như một con cuốc lủi, Xuân Tóc Ðỏ đã thừa cơ thụt lùi rồi rảo gót đi ngược xe vua.

G: nhanh như một con cuốc lủi, Xuân Tóc Ðỏ đã thừa cơ thụt lùi rồi rảo bước đi ngược xe vua.

(10) C, D, F, G: dân Hà Thành tối hôm ấy xôn xao bàn rằng chính phủ vừa bắt được hai tay quá khích nguy hiểm thuộc đảng “sơ-mi trắng cụt tay”.

E: dân Hà Thành hôm ấy xôn xao bàn rằng chính phủ vừa bắt được hai tay quá khích nguy hiểm thuộc đảng “sơ-mi trắng cụt tay”.

(11) C, D, E, F: Có lẽ sau cuộc tranh giải quán quân, thế nào nhà vô địch Xiêm cũng sẽ trổ tài trước công chúng Pháp Việt đấy!

G: Sau cuộc tranh giải quán quân, thế nào nhà vô địch Xiêm cũng sẽ trổ tài trước công chúng Pháp Việt đấy!

(12) C, D, F, G: Sao? Hay đã lại có chuyện gì?

E: Sao? Hay lại có chuyện gì?

(13) C, D, F, G: Không đáp lời, bà Ðoan chỉ bưng mặt khóc khiến Xuân Tóc Ðỏ phải giậm chân quát thét:

E: Không đáp lời, bà Phó Ðoan chỉ bưng mặt khóc khiến Xuân Tóc Ðỏ phải giậm chân quát thét:   

(14) C, E: Gớm! Vừa vừa chứ! Mợ làm nũng thế thì ai chịu được nữa.

D, F, G: Gớm! Vừa vừa chứ! Mợ làm nũng thế thì không ai chịu được nữa.

(15) C, D, E, F: Ðã đến lúc nhọc mệt về sự mơn trớn nạ giòng ấy,

E:  Ðã đến lúc nhọc mệt vì sự mơn trớn nạ giòng ấy,

(16) C, E: Tôi với bà, như thế, dễ là chuyện đùa! Ai bảo là chuyện đùa? Ai bảo bà đã buộc tội tôi là làm hại một đời danh tiết của bà? Ai bảo bà bắt tôi cứu chữa?

D, F, G: Tôi với bà, như thế, dễ là chuyện đùa! Ai bảo bà đã buộc tội tôi là làm hại một đời danh tiết của bà? Ai bảo bà bắt tôi cứu chữa?

(17) C, E: Xuân Tóc Ðỏ giơ hai tay lên thề một cách cực kỳ hệ trọng:

D, F, G: Xuân Tóc Ðỏ giơ tay lên thề một cách cực kỳ hệ trọng:

(18) C, D, F: Tôi mà nói đùa thì cả nhà cả họ nhà tôi bị trời tru đất triệt!

E, G: Tôi mà nói đùa thì cả nhà cả họ nhà tôi bị trời tru đất diệt!

(19) C, D, E, F: vì ở ngoài cổng, tiếng còi ô tô đã rúc lên đinh tai.

G:  vì ở ngoài cổng, tiếng còi ô tô đã rúc lên inh tai.

(20) C, D, E, G: Người đàn bà trên bốn mươi tuổi tại sao hay khát tình yêu?

F: Người đàn bà trên bốn mươi tuổi tại sao hay khác tình yêu?

(21) C: Một tràng vỗ tay đôm đốp hoan nghênh bác sĩ (những bạn thân của bà Phó Ðoan yên trí ngay là bác sĩ định nói xỏ bà) cho nên bà Phó Ðoan càng lo sợ, cái xanh xám hiện ra ngoài mặt.

D, F, G: Một tràng vỗ tay đôm đốp hoan nghênh bác sĩ (những bạn thân của bà Phó Ðoan yên trí ngay là bác sĩ định nói xỏ bà). Cho nên bà Phó Ðoan càng lo sợ, cái xanh xám hiện ra ngoài mặt.

E: Một tràng vỗ tay đôm đốp hoan nghênh bác sĩ; những bạn thân của bà Phó Ðoan yên trí ngay là bác sĩ định nói xỏ bà, cho nên bà Phó Ðoan càng lo sợ, cái xanh xám hiện ra ngoài mặt.

(22) C, D, F, G: Thí dụ: ta thấy một ông lão năm mươi tuổi còn mua hầu non, cưới vợ lẽ, ta chế riễu ngay là “già chơi trống bỏi”, ta khó coi.

E: Thí dụ: ta thấy một ông lão năm mươi tuổi còn mua hầu non, cưới vợ lẽ, ta chế riễu ngay là “già chơi trống bỏi”  là khó coi.

(23) C, E: Có điều đáng buồn cho hạng phụ nữ bất kỳ động cỡn ấy, là sự ấy nó chỉ nảy ra vào lúc người chồng cũng già rồi, nghĩa là đã liệt dương. Vậy thì còn biết làm thế nào?

D, F, G: Có điều đáng buồn cho hạng phụ nữ bất kỳ động cỡn ấy, là sự ấy nó chỉ nảy ra vào lúc người chồng cũng già rồi, nghĩa là đã liệt dương, vậy thì còn biết làm thế nào?

(24) C, E: Khi số người ấy không tái giá, hay không nghĩ đến sự bước đi bước nữa,

D, F, G: Khi số người ấy không tái giá, hay không nghĩ đến sự bước đi nữa,

CHÚ THÍCH:

[a] Vào thời gian diễn ra câu chuyện hư cấu này (cũng gần như đồng thời là thời gian đăng tải tác phẩm này), vua nước Xiêm (Siam, sau năm 1939 tên nước đổi thành Thailand) là Ananda Mahidol (20.9.1925 – 9.6.1946), được Quốc hội Siam công nhận là Quốc vương vào tháng 3/1935, nhưng vẫn sống ở Thụy Sĩ, đến tháng 12/1945 mới trở về Thái Lan.

[b]  tít (phỏng âm chữ Pháp titre): đầu đề, nhan đề các tin bài chính; các nhật báo in giấy khổ lớn (khổ A2, 42x59 cm), thường chia mỗi trang thành 7 cột chữ, những số báo có tin quan trọng thường để tít chạy dài cả 7 cột, tức là chiếm hết phần đầu (manchette) trang nhất mỗi số báo.       

[c] kếp (phỏng âm chữ Pháp crepe): một chế phẩm từ cao su, mềm, dẻo, dùng làm đế giày dép; sơ-mi (phỏng âm chữ Pháp chemise): áo, sơ-mi; cát-két (phỏng âm chữ Pháp casquette): mũ lưỡi trai.

[d] mục bất tà thị (âm của thành ngữ chữ Hán 目 不 斜 視): mắt không nhìn lệch, mắt không nhìn gian.

[e] Vive la France! (chữ Pháp trong nguyên bản): Nước Pháp muôn năm!

[f] Vive la Front Populaire! Vive la République Française! (chữ Pháp trong nguyên bản): Mặt trận Bình dân muôn năm! Nước Cộng hòa Pháp muôn năm!

[g] Hai truyện ngắn này (Bà chủ nhà; Vụ án mạng của bác phắc-tơ) là phỏng dịch tên 2 truyện ngắn G. de Maupassant; “bác phắc-tơ”  là bác phát thư (chữ Pháp facteur: người phát thư, bưu tá); tờ báo Con Vẹt nói trong truyện là tên hư cấu.    

[h] La Patronne (Bà chủ), Le crime au père Boniface (Tội ác của bố Boniface) là hai truyện ngắn của nhà văn Pháp Guy de Maupassant (1850-1893), công bố lần đầu trên nhật báo Gil Blas trong năm 1884.

[i] Có lẽ ý muốn nói tới Pierre Vachet (1892-198x?), người Pháp, tiến sĩ y học (1915), nhà tâm lý học, tác giả nhiều công trình về tâm lý tính dục như: Connaissance de la vie sexuelle  (Hiểu biết về đời sống tính dục, 1930), La psychologie du Vice: I. Les Travestis  (Tâm lý học thói tật: I. Những kẻ thích đóng giả, 1934), La pensée qui guérit  (Tư tưởng, cái có thể chữa trị, 1960), v.v…  

XX

Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Xuân Tóc Đỏ vĩ nhân - Nỗi buồn của ông bố vợ không bị đấm

Tuy giá vé vào cửa là 3$ hạng bét, số công chúng, buổi sáng hôm ấy, cũng trên ba nghìn. (1) Sân quần Rollandes-Carreau của Hà Thành bữa ấy thật đã ghi được một chỗ rẽ ngoặt cho lịch sử thể thao. (2) Người ta đồn rằng có rất nhiều ngưòi hâm mộ, vì đến chậm, không mua được vé, bèn hoá ra phẫn uất và chết một cách rất thể thao, nghĩa là tự tử dần dần bằng thuốc phiện không có dấm thanh, hút vào phổi.

Cụ cố Hồng, ông Văn Minh, bà Phó Ðoan, ông TYPN, và nhiều người khác, đều đã chán nản lắm, vì bà Văn Minh đã đại bại về giải quần vợt phụ nữ bản xứ. Tuyết cố làm cho ông bố đỡ buồn, kêu rằng cái phần danh dự của gia đình cũng còn có cơ cứu chữa được, vì mọi người còn hy vọng vào Xuân.

Lúc ấy, trên sân quần đương có hai cô đầm đương tranh cái giải vô địch phụ nữ Pháp nên những người của hiệu Âu Hóa đứng xem cũng không sốt sắng mấy. (3)

Trên khán đài, ngồi giữa những vị quan chức văn võ cao cấp của ba chính phủ, công chúng thấy rõ, từ trái sang phải: quan Toàn quyền, quan Thống sứ, đức Vua nước nhà, và S. M. Prajadophick, Vua Xiêm. (4) Tuy vận Âu phục, Vua Xiêm cũng đội cái mũ bản xứ bằng kim ngân châu bảo, trông như một cái tháp cao, vì nó có đến chín từng gác, cứ lên cao thì lại nhỏ lại, một thứ biểu tượng của cái nước có một triệu con voi. (5) Ðằng sau nhà Vua, một viên quan hầu Ðức và một viên quan hầu Nhật, tỏ rằng nước Xiêm đương tiến bộ mạnh mẽ trên đường tự lập. Và nhà tài tử Luang Brabahol, cũng ngồi sau đấy (quán quân quần vợt Xiêm La), tỏ rằng đấng thiếu quân của nước triệu tượng cũng sẵn lòng khuyến miễn thể thao. (6) Lại nữa, nếu ai tinh ý thì cũng thấy rằng mấy ông trị sự Tổng cục thể thao Bắc Kỳ lúc ấy đương lo sốt vó, đương hoá điên hoá cuồng, vì giờ tranh đấu cái giải chung kết đã sắp đến rồi mà vẫn chưa thấy mặt hai nhà quán quân cũ, Hải và Thụ, ở sân!

Làm thế nào bây giờ?

Tổng cục đã phái rất nhiều người đi sạo sục khắp bốn phương trời, để họ phải lục lọi cho ra hai ông quán quân bí mật ấy, nhưng vô hiệu quả! (7) Chính gia đình của hai ông cũng kêu không biết hai ông đi đâu từ đêm hôm trước... Làng thể thao nhôn nhao lên, kẻ ngạc nhiên sửng sốt, người lo sợ kinh hoàng. (8) Không ai biết rằng lúc ấy, hai ngài vẫn còn nằm trên cái sàn lim có nhiều rệp ở căn phòng đề-bô của nhà Sécurité. [a] Chính sở mật thám mà cũng lại không biết nốt, vì có bao nhiêu nhân viên đều chia nhau đi hộ giá ngoài phố cả, người ta chưa có người và chưa đủ thì giờ xét căn cước và hỏi cung hai kẻ bị bắt kia nữa! Và Tổng cục kết luận rằng: đó chính là một sự phá hoẵng, một cuộc phản trắc, một vố chơi xỏ lại Tổng cục, cũng như cái thói, cái thông bệnh của những nhà thể thao có danh tiếng xưa nay. Sau cùng, Tổng cục đành phải cứu chữa sự sai hẹn của mình trước công chúng, trước ba chính phủ, bằng cách mời nhà quán quân quần vợt Xiêm La Luang Prabahol ra thử tài với Xuân Tóc Ðỏ. (9)

Tiếng nói vừa vang lên, công chúng vỗ tay hoan nghênh tức khắc. (10) Vì rằng tài nghệ của Hải, Thụ và Xuân, thì người ta đã nhiều lần được mục kích rồi. Nhưng thiên hạ chưa ai được biết cái tài của Luang Prabahol, nhà quán quân Xiêm La! Công chúng Pháp Nam lại còn được rất hài lòng vì cho rằng sự Tổng cục không đề cử Hải và Thụ mà lại chỉ cắt Xuân là một người chưa chiếm quán quân nào, thì đó chính là một cử động kiêu ngạo rất kín đáo vậy. (11) Cho nên ta không cần phải xét đến cái sung sướng của Văn Minh, ông bầu, khi ông này được ban trị sự của Tổng cục trịnh trọng nói rằng người của ông được đại diện cho Hà Thành để giữ cái danh dự cho tổ quốc, trước nhà vô địch Xiêm. (12)

Công chúng luôn luôn vỗ tay hoan hô Xuân, còn trên khán đài, đức vua Xiêm đã lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi. Thật là một tiếng sét, vì sự thua kém của tài tử Vọng Các là rõ rệt quá, và ở set đầu, Xuân Hà Thành được 6-1. Ðức Vua nước nhà, quan Toàn quyền và quan Thống sứ cũng đều băn khoăn lắm, (13) vì nếu Ðông Pháp nhân đó mà được danh tiếng về mặt thể thao thì, đối lại, về mặt ngoại giao có thể rầy rà, lôi thôi. Than ôi! Ðó là cái lợi hại thiên nhiên, đích đáng của mọi sự trên cái thế gian này! Ðến set thứ nhì, công chúng thấy Xuân đánh uể oải hình như chấp bên địch. Ông bầu Văn Minh rất lấy làm lo. Kết quả 5-7. Những người không nông nổi thì đều hiểu ngay đó là Xuân để dành sức. (14)

Mấy giơ đầu ở set [b] thứ ba tỏ rằng hai bên cùng găng hết sức. (15) Tuy Luang Prabahol đã trổ ra hết tài năng mà cũng không lấn át được Xuân. Ðến lúc trọng tài kêu 5-30, (16) trông tài tử của mình đã nắm phần thua, vua Xiêm tức thì lôi trong túi áo bào ra cái bản đồ Ấn Ðộ Chi Na [c] đã do chính phủ Xiêm vẽ lại, tức là bản đồ nước Xiêm cũ có bờ cõi ở núi Hoành Sơn. Ngài ngắm nghía cái bản đồ mà không nhìn ra cuộc đấu nữa. Viên quan hầu Ðức và viên quan hầu Nhật đều cùng ghé tâu một cách thì thào “La guerre! La guerre!” . [d]

Dưới sân, đám công chúng Pháp Nam ngây thơ, vô lo vô lự, vẫn vỗ tay rầm rộ để ủng hộ Xuân. Viên trọng tài luôn miệng hô:

− Ca răng! Ca răng ta! A văng ta séc vít! A văng ta đờ o! [e]

Sự hồi hộp của mọi người là không thể tả được. Cho nên đám bách tính quần dân kia không biết rằng giữa lúc ấy, đức Vua nước nhà, quan Toàn quyền và quan Thống sứ đã đưa mắt nhìn nhau... Rồi ông giám đốc chính trị Ðông Dương sau khi ghé tai nghe một hiệu lệnh của quan Toàn quyền, tức thì bỏ khán đài chạy xuống sân đi tìm ông bầu của Xuân Tóc Ðỏ. (17) Văn Minh rất cảm động khi thấy vị thượng quan ấy của chính phủ mời mình ra một chỗ vắng, hấp tấp rỉ tai đại khái như thế này:

− Chính phủ Bảo hộ và chính phủ Nam triều cử bản chức tới nhờ ngài một việc tối hệ trọng, có quan hệ mật thiết đến vận mệnh của đất nước. Nghĩa là bản chức yêu cầu ngài bảo ngay tài tử của ngài phải nhường, phải thua nhà vô địch Xiêm ngay đi! (18)Tuy mất cái danh dự thắng cuộc, các ngài sẽ được chính phủ bù cho bằng những cái khác một cách rất hậu hĩ! (19)

Ông bầu Văn Minh còn đương ngạc nhiên há mồm ra, thì vị quan to lại tiếp luôn:

− Ngài cứ biết nghe đi đã! Cái việc này rất là khẩn cấp, cái thời giờ là rất ngắn ngủi! Nếu An Nam mà được Xiêm La về quần vợt thì thế nào cũng có nạn chiến tranh! Chính phủ Pháp chủ trương hoà bình, các ngài phải trông gương đó mà tránh cho bách tính lương dân cái nạn núi xương sông máu! Thôi, chốc nữa ta sẽ nói chuyện nhiều.

Bởi thế, giữa lúc công chúng reo ô reo a huyên náo cả một góc trời, giữa lúc viên trọng tài kêu Ca-răng, ca-tăng-ta, đờ-o, séc vít,  thì thừa lúc Xuân Tóc Ðỏ quay về với đứa trẻ nhặt bóng, ông bầu Văn Minh liền thất thanh khẽ bảo nó:

− Thua đi! Nhường đi! Ðược thì chết! Chiến tranh!

Công chúng đương hồi hộp vì 7-7, 7-8, đương mong rữ cho Hà thành thì sự không ngờ, quả cuối cùng mà Xuân lốp [f] một cái sang bên địch, lại bắn bổng lên không khí, rồi rơi vào hàng rào găng! (20) Kết quả thảm khốc 7-9 ấy đã làm cho mấy nghìn con người la ó rầm rĩ để tỏ sự thất vọng công cộng. Nhưng... một hồi kèn La Marseillaise [g] đã nổi lên mừng nhà vô địch Xiêm La, và kết liễu cuộc vui, và để các đức Vua và quý quan của ba chính phủ về sở Toàn quyền.

Khi đoàn xe hơi có cờ lần lượt đi rồi, công chúng còn đứng lại, đông nghìn nghịt, tốp này định chia buồn với Xuân, tốp kia định trách cứ Xuân. Lại có một đám người hô đả đảo Xuân Tóc Ðỏ nữa. (21) Cụ Hồng, Tuyết, bà Phó Ðoan, bà Văn Minh, lúc ấy thất vọng vô cùng. Những nhà chụp ảnh vây quanh Xuân để chụp ảnh, những ông phóng viên các báo định họp nhau chất vấn cái thái độ của Xuân, vì mọi người rất lấy làm ngờ vực cái giơ cuối cùng. Quả ban ấy có phải là để nhường nhịn không? Sao tài tử Xuân, giáo sư quần vợt, mà lại đến nỗi... quốc sỉ như thế? Chỗ này chỗ kia, thấy những lời hò hét vang lên:

− Quốc sỉ! Về nhà bò! Ði về nhà bò!

Có một vài người Pháp cũng kêu to:

− A bas Xuân! A bas Xuân! Des explications! [h]

Thấy ở tình thế hiểm nghèo, ông bầu Văn Minh bèn cùng Xuân Tóc Ðỏ trèo lên nóc cái xe hơi của bà Phó Ðoan, rồi Xuân Tóc Ðỏ cứ việc lắng nghe ông bầu của nó nhắc mà diễn thuyết trước cái đám công chúng mấy nghìn người hung hăng ấy. Nhưng ông bầu lúc ấy đã say sưa về cái việc hệ trọng của mình lắm, bèn nói trước đã:

− Xuân thua không phải bởi vô tài! Chắc thiên hạ đã mục kích rất rõ. Vậy xin thiên hạ hãy bình tĩnh nghe tại sao người của tôi phải thua. (22)

Nói xong, ông lại thấy mình và Xuân là to. Cho nên công chúng thấy Xuân Tóc Ðỏ có cái giọng trịch thượng của một bậc vĩ nhân như thế này:

− Hỡi công chúng! Mi chưa hiểu rõ những lẽ cực kỳ to tát nó khiến ta phải đành nhường giải cho nhà vô địch Xiêm La! Quần chúng nông nổi ơi! Mi đã biết đâu cái lòng hy sinh cao thượng vô cùng (nó vỗ vào ngực) nó khiến ta phải chối từ danh vọng riêng của ta đi, để góp một phần vào sự tiến bộ trong trật tự và hoà bình của tổ quốc! Giữa cái giờ rất nghiêm trọng này, điều cốt yếu của người xả thân cứu nước không phải là chỉ nghĩ đến mình, nghĩa là không phải là cốt được một ván đánh quần, nhưng mà là cốt giữ cái mối thiện cảm của một nước lân bang (nó đấm tay xuống không khí). Chính phủ Pháp cũng như toàn thể quốc dân Pháp, đã bao nhiêu năm nay, vẫn chủ trương và cố duy trì nền hoà bình cho thế giới! Nếu vô tình mà gây hận, nếu thí dụ có cuộc Việt-Xiêm xung đột, thì cái phần thắng bại tuy chưa ai biết, nhưng mà điều chắc chắn, là nó sẽ lôi cuốn cả thế giới vào nạn can qua! (23) Cho nên ngày hôm nay, ta tỉ thí không phải tranh nhau cái thua được ở một quả quần. Ta chỉ phụng sự công cuộc ngoại giao của chính phủ mà thôi! Ta (nó giơ cao tay lên) không muốn cho hàng vạn mạng người làm mồi cho binh đao, mắc lừa bọn buôn súng (nó đập tay xuống)! Hỡi quần chúng! Mi không hiểu gì, mi oán ta! Ta vẫn yêu quý mi mặc lòng mi chẳng rõ lòng ta!... Thôi giải tán đi, và cứ việc an cư lạc nghiệp trong hòa bình và trật tự! Ta không dám tự phụ là bậc anh hùng cứu quốc, nhưng ta đã tránh cho mi nạn chiến tranh rồi! Hòa bình vạn tuế! Hội Quốc liên vạn tuế!

Với cái hùng biện của một người đã thổi loa cho những hiệu thuốc lậu, với cái tự nhiên của một anh lính cờ chạy hiệu rạp hát, lại được ông Văn Minh vặn đĩa kèn, Xuân Tóc Ðỏ đã chinh phục quần chúng như một nhà chính trị đại tài của Tây phương. Mấy nghìn người bị gọi là mi, không những đã chẳng tức giận chút nào, lại còn vô cùng cảm phục, cho rằng người ta “phải thế nào” người ta mới dám ngôn luận tự do như thế! Cho nên Xuân Tóc Ðỏ diễn thuyết vừa xong, tiếng vỗ tay của nhân dân ran lên như mưa rào! Một lần nữa, cái đạo binh các ông thợ ảnh lại xông đến gần nó... Thế rồi, ở chỗ kia ở chỗ này, thiên hạ sốt sắng hoan hô:

− Xuân Tóc Ðỏ vạn tuế! Sự đại bại vạn tuế!

Như một bậc vĩ nhân nhũn nhặn, nó giơ quả đấm chào loài người, nhảy xuống đất, lên xe hơi. Rồi mấy chiếc xe của các bạn thân của nó mở máy chạy, để lại cái đám công chúng mấy nghìn người bùi ngùi và cảm động.

Khi bước vào nhà, thấy cụ bà đương ngồi bổ cau như một người ngu si không biết rằng trong xã hội vừa có một sự can hệ đáng chép vào lịch sử, cụ cố Hồng quên cả ho khạc, sấn sổ hỏi vặn bà vợ hủ lậu:

− Bà đã biết chưa? Bà đã biết chàng rể út của tôi chưa? Bây giờ ấy à? Tôi chỉ còn lo rằng xưa kia con Tuyết chưa bậy bạ cho đủ dùng với nó! (24)

Cụ bà vẫn còn ngây ngô hỏi như một người không hợp thời chính hiệu: (25)

 − Thế nàng dâu ông được hay là thua? Thằng con rể út ông được hay là thua?

Cụ cố Hồng bĩu mồm mà rằng: (26)

− Thua! Nhưng mà có năm bảy thứ thua! Nó đã thua một cách đắc thắng, một cách vinh hiển! Thưa bà, xin bà làm ơn mắng tôi nữa đi! Con rể út của bà, bà có hiểu không, bây giờ nghiễm nhiên là bậc vĩ nhân, một vị anh hùng cứu quốc! (27)

Cụ bà không được hỏi thêm gì nữa. Cả bọn đi xem đã kéo nhau về nhà. Tuyết bắt đầu nhìn mọi người bằng cặp mắt khinh bỉ! Bà Phó Ðoan cứ nhảy nhảy như một con choi choi! (28) Ông TYPN ngồi ngay xuống để thay giày cho Xuân Tóc Ðỏ một cách nịnh thần và nô lệ. Cậu Phước không “em chã” nữa. Bác sĩ Trực Ngôn chúc mừng ngay cụ bà:

− Thưa cụ, tôi xin có lời trân trọng chúc mừng cụ và cặp uyên ương.

Ông bầu Văn Minh đỡ lời ngay:

− Vâng, việc ấy dự định đã từ lâu lắm.

Riêng về cụ Hồng, thì cụ lên nằm gọn ngay giữa sập để hỏi đến cái bổn phận phải làm của thằng bồi tiêm. Trong khi cụ rất hăng hái, rất có vẻ cũng thể thao, cụ nghĩ đến vỡ đầu về câu “bố vợ phải đấm” mà cổ nhân đã nói một cách bí hiểm để cho không ai hiểu được sự tích... [i] Thật vậy, ở địa vị cụ bây giờ, tất  phải vênh váo cái mặt thì mới khỏi mang tiếng là bất hợp thời trang. Nhưng muốn vênh mặt, tất nhiên trước hết phải bị đấm đã. (29)Ai? Cụ bâng khuâng tự hỏi: Phải, ai đấm vào mặt mình bây giờ? Cụ đánh ba cái dấu hỏi vào đấy. Thật là một vấn đề mà thời gian và tương lai mới có thể giải quyết được. Cho nên cụ bực dọc vô cùng. Đã toan nhắm nghiền mắt lại. (30)

Nhưng cụ lại phải mở to hai mắt, vì ngoài cửa thấy tiếng xe hơi đỗ, rồi tiếng giầy lộp cộp vang lên. Mọi người nhìn ra và hoảng hốt nữa, vì người bước vào là một ông Tây ăn mặc lễ phục rất uy nghi kiểu nhà binh, có lon ở cổ tay và có gươm đeo ở thắt lưng kim tuyến. Ông Tây ấy, nói tiếng ta như Tây lai, lễ phép chào cả bọn rồi hỏi:

− Thưa các bà, thưa các ông, bản chức muốn được nói chuyện với nhà tài tử quần vợt Xuân và ông bầu...

Văn Minh chạy ra cúi đầu chào và ra hiệu cho Xuân đứng lên. Ông Tây dõng dạc nói:

− Thưa hai ngài, bản chức là quan hầu của quan Toàn quyền vâng mệnh ngài đến quý xá đây, nói cho hai ngài biết rằng vì cái lòng hy sinh cao quý của các ngài, đã thua nhà vô địch nước Xiêm, cho nên chính phủ đã đặc biệt ân thưởng cho hai ngài hai cái đệ ngũ đẳng Bắc đẩu bội tinh! [j]

Cụ cố Hồng ngồi nhỏm ngay lên, trịnh trọng gọi gia nhân:

− Bay đâu! Bày hương án!

Vị quan to giơ tay ngăn:

− Xin lỗi! Ðó mới là một tin chắc chắn của nhà nước nhưng chính phủ chưa kịp thảo nghị định thì chưa cần có hương án. Hãy xin hai ngài chờ đợi hai hôm nữa. (31) Bản chức lại có bổn phận thông báo bằng miệng với hai ngài rằng ân huệ của chính phủ chẳng phải chỉ có thế mà thôi. Triều đình Huế và chính phủ Vọng Các [k] lại có cái mỹ ý dành cho hai ngài hai thứ huy chương để hai ngài, nếu muốn thì có thể xin được ngay cho thân nhân. (32) Ấy là một cái Long bội tinh và một cái Tiết hạnh khả phong Xiêm La. [l] Lại nữa, quan giám đốc chính trị Ðông Pháp có ý mời hai ngài đến tối hôm nay thì lên xơi cơm với ngài, (33) vì ngài cho rằng nếu được chuyện trò thân mật với hai ngài thì ngài sẽ vui vẻ lắm.

Xuân Tóc Ðỏ cúi đầu rất thấp:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Văn Minh cúi đầu nói:

− Bẩm quan lớn, hai chúng tôi đội ơn chính phủ vô cùng!

Ông quan hầu lại dặn:

− Vậy đến tối thế nào cũng mời hai ngài lên xơi cơm thân mật với quan giám đốc chính trị để nhận Bắc đẩu bội tinh và xin những vinh quang cho người nhà. Hai ngài sửa soạn ngay cho để chính phủ Pháp chuyển sang Nam triều và Xiêm triều. Bản chức cũng xin có lời mừng hai ngài và xin tạm biệt để về soái phủ. (34)

Ông bầu và nhà tài tử tiễn ông quan to ấy ra đến chỗ xe. Khi chiếc ô tô đồ sộ có cờ tam tài chạy rồi, Xuân và Văn Minh quay về sung sướng đến không nói được nữa. Cụ Hồng đứng lên, cao lên khênh giữa sập, tuyên bố:

− Thưa các bà, các ông, ngày hôm nay vui vẻ, tôi xin có lời trân trọng nói để các quý vị biết rằng vợ chồng tôi đã nhận lời gả con gái út chúng tôi là Tuyết cho ông Xuân!

Trừ bà Phó Ðoan, ai cũng vỗ tay một cách thành thực. Văn Minh đến bắt tay ông bố một cách thân mật mà rằng:

− Toa tốt lắm. Ðể tối hôm nay, lên ăn cơm trên quan giám đốc, moa sẽ xin chính phủ cho toa cái Long bội tinh.

Cụ cố Hồng bèn bá cổ ông con để hôn, rồi đáp:

− Cảm ơn vô cùng! Hân hạnh đặc biệt! Toa ăn ở đến thế với moa thì quý hoá lắm!

Nhìn thấy mặt bà Phó Ðoan sưng sỉa như một vị quả phụ thủ tiết bị bạc tình, Xuân Tóc Ðỏ cũng nói với mọi người:

− Còn tôi thì, vì lẽ thấy bà bạn gái của tôi đây kia là người đức hạnh, lại có công xây ra sân quần để hâm mộ thể thao và nhất là có cảm tình với chúng tôi, lại đã bấm bụng thủ tiết với hai đời chồng, nên tôi xin nói trước rằng tôi sẽ xin chính phủ Xiêm cho bà cái bảng Tiết hạnh khả phong Xiêm La!

Nói xong nó hỏi nhạc phủ nó: (35)

− Thưa ba, con định như thế liệu có phải không?

Không những cụ Hồng mà thôi, ngần ấy người vỗ tay reo lên:

− Ðược lắm! Ðích đáng lắm!

Bà Phó Ðoan cảm động đến nỗi đỏ bừng cả mặt hình như xấu hổ. Bà chỉ muốn nhảy ngay lên hôn người nhân tình đáng yêu và bí mật ấy, nhưng vì đã được tiết hạnh khả phong rồi, nên không dám, ý hẳn nghĩ rằng phải từ đây lập tức bắt đầu treo gương sáng cho các bạn gái soi chung. (36) Tuyết đã bất đắc dĩ chạy vào ẩn sau một tấm bình phong để làm ra vẻ hổ thẹn về sự hôn nhân một cách thành thực. (37) Cụ phán bà ngồi dưới chân cụ ông, tuy vậy cũng cứ cắm mặt xuống, hối hận về cái tội tày đình đã trót mắng mỏ con giai, chê trách con gái, và khinh bỉ ông Xuân bội tình. Còn cụ ông thì cụ đã nằm xuống kéo điếu thuốc phiện thứ chín mươi sáu, và nghĩ cách để được bị đấm nữa mới thật là mãn nguyện. (38)

Những người ngồi đấy chưa ai kịp chúc mừng câu nào thì đã lại thấy một chuỗi người nữa bước vào, ai cũng vui vẻ lắm. Ðó là hai thầy cảnh sát Min-Ðơ và Min-Toa, ông Victor Ban, sư cụ Tăng Phú chùa Bà Banh, ông thầy số, cậu Tú Tân, ông Phán mọc sừng, bà TYPN. Rồi thấy những câu văn hoa, mạnh mẽ, lấy những tư cách sẽ nói dưới đây để chúc mừng...

− Tôi xin thay mặt các ông chủ khách sạn, đến chúc mừng...

− Chúng tôi đại diện cảnh sát giới, đến có lời chia vui...

− Bần tăng xin nhân danh đức Phật Tổ đến ban phúc lộc thọ cho...

− Chúng tôi mạn phép thay mặt chị em phụ nữ... (39)

Duy có ông Phán giây thép là chúc mừng một cách có đặc sắc nhất, tuy rằng ông chỉ thì thào vào tai Xuân:

− Tôi xin thay mặt các người chồng mọc sừng, chúc cho ông có được vợ trinh tiết.

Sự chúc tụng tuy có vui tai thật, nhưng quá đa thì cũng hóa nhàm.(40) Cho nên cụ cố Hồng tuy cứ nằm một cách lão giả an chi mà cũng phải điếc cả tai, sốt cả ruột. Nào cụ còn thiết gì chúc mừng với ca tụng nữa! Giá ai đấm cho cụ một cái thì cụ sung sướng biết bao! (41) Cụ đến lúc ấy rồi mà không được vênh váo thì giận thật!

Thế mà nào đã hết cho đâu! Than ôi, đây kia lại một vị quý khách! Ông này vận quốc phục, ngực tinh những kim khánh và mề đay... Lạ mắt lắm, ai thế không biết? Nhưng mà sao, ông ta vừa bước vào là tự giới thiệu ngay:

− Kính chào các bà và các ông. Tôi là một hội viên hội Khai trí Tiến đức,[m] lại đây với cái nguyện vọng được yến kiến quan tài tử, bậc vĩ nhân của xã hội...(42)

Xuân Tóc Ðỏ nhăn mặt khó chịu, đứng lên:

− Tôi đây, ngài hỏi gì?

Ông kia chắp hai tay vái chào:

− Bẩm lạy quan lớn ạ!

Xuân làm gọn:

− Không dám! Thế ngài hỏi cái gì?

− Bẩm quan lớn, bản hội có lời mừng quan lớn vừa mông ân [n] chính phủ được Bắc đẩu bội tinh. Thật là một sự vẻ vang cho đám thượng lưu trí thức. Bẩm quan lớn, chúng tôi được hội cử đi mời ngài vào hội, thì thật là một sự khai trí tiến đức cho quốc dân, rất xứng đáng của người quý phái.

Xuân Tóc Ðỏ gắt cắm cảu:

− Tôi không phải quý phái! Tôi chỉ là bình dân mà thôi!

Ông kia cũng vẫn cứ nhũn như con chi chi:

− Bẩm quan lớn, tuy bản hội cũng vẫn quý phái xưa nay thật, nhưng tôn chỉ, bẩm, vẫn khuynh hướng về bình dân mà chứng cớ đích xác là bấy lâu nay vẫn có gá tổ tôm một cách bình dân y như bọn chủ sòng đấy ạ.

Thấy lời tán tỉnh vô nghĩa lý, không chịu nổi nữa, Xuân lại văng:

− Thế thì nước mẹ gì cưa chứ?

Ông kia lại dịu dàng:

− Bẩm cảm ơn quan lớn lắm ạ. Xin quan lớn biết cho rằng tôi lại còn là một biên tập viên trong ban soạn tự vị nữa ạ. Bản hội được thiên hạ đồn rằng quan lớn hay nói theo ngôn ngữ bình dân lắm, đại khái như mẹ kiếp, nước mẹ gì, v.v... Cho nên ngoài việc lại mời quan lớn vào hội cho hội mạnh thế lực, tôi phải xin phỏng vấn quan lớn để xin phép quan lớn ưng thuận cho những tiếng như thế được ghi vào bộ tự điển đương soạn nữa đấy ạ.

Bất đắc dĩ Xuân Tóc Ðỏ gật đầu lia lịa:

− Thôi được, tôi xin cho phép, và xin vào hội để xin vui lòng ngài.

− Bẩm lạy quan lớn ạ, cảm ơn quan lớn lắm, thật là sự may mắn vô cùng cho bậc thượng lưu trí thức của xã hội Việt Nam. Bẩm lạy quan lớn, tôi xin cáo ạ!

Sau khi chắp tay vái Xuân, vị hội viên ấy khẽ nghiêng đầu chào mọi người một cách khinh khỉnh trước khi tháo lui.

Bây giờ đến lượt ông thầy số. Ông hậm hực lắm, vì từ nãy đến giờ, ông cứ phải chờ mãi mọi người mà chưa được nói gì cả. Bây giờ ông nhất định đến ngồi gần cụ cố Hồng. Ông vừa ấp úng vừa gãi đầu gãi tai:

− Bẩm cụ cố, chúng tôi xin thay mặt các nhà nho chủ trương thuyết lý số chúc mừng cụ tăng phúc tăng thọ, chúc cô dâu chú rể giai lão bách niên. Bẩm như số mệnh thì tôi đoán thông thạo lắm. Bẩm như số ông Xuân chúng tôi thì cách đây năm tháng, chúng tôi đoán trước, cũng rất đúng những sự như bây giờ. Thật là con người tài cao chí cả, dưới gầm giời danh tiếng đồn xa... (43)

Cụ Hồng khẽ gắt:

− Rõ cái ông này mới vô duyên! Lại còn khen phò mã tốt áo!

Ðộng lòng thương ông thầy nghèo, Xuân Tóc Ðỏ đỡ hộ:

− Thưa ba, chính thế đấy ạ. Ông thầy đoán trước đúng lắm.

Nhưng cụ cố Hồng còn cần gì cậy thầy xem số nữa? Cũng như người đời, cụ thấy sung sướng đầy đủ thì thôi chứ? Hai nữa, cụ đương bực một nỗi chưa có ai đấm vào mặt mình.

− Bẩm cụ, số con rể cụ, ông Xuân tôi, thật là số anh hùng, số vĩ nhân. Ấy chính là khoa quyền lộc củng, vua biết mặt, chúa biết tên, lại vợ cũng đẹp, con cái cũng lắm... Ông Xuân nhà ta tức cũng như...

Thấy ông thầy số vô duyên cứ nói lè nhè, chỉ những muốn đấm vào mặt ông ấy, vì cái tức không được ông ấy đấm vào mặt mình, cụ Hồng nhắm mắt lại, ho sù sụ lên một cách cổ điển, ôm ngực mà khặc khừ:

− Biết rồi! Biết rồi! Khổ lắm!... Nói mãi!!!

HẾT

NGUỒN:

[Chương] XX
Bản A: không có

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 287-307.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 238-255.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 213-228.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.225-242.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 227-242.

KHẢO DỊ:

(1) C, E: Tuy giá vé vào cửa là 3$ hạng bét, số công chúng, buổi sáng hôm ấy, cũng trên ba nghìn.

D, F: Tuy giá vé vào cửa là ba 3$ hạng bét, số công chúng, buổi sáng hôm ấy, cũng trên ba nghìn.

G: Tuy giá vé vào cửa là ba đồng hạng bét, số công chúng, buổi sáng hôm ấy, cũng trên ba nghìn.

(2) C, D, E, F: Sân quần Rollandes-Carreau của Hà Thành bữa ấy thật đã ghi được một chỗ rẽ ngoặt cho lịch sử thể thao.

G: Sân quần Rollandes-Varreau của Hà Thành bữa ấy thật đã ghi được một chỗ rẽ ngoặt cho lịch sử thể thao.

(3) C, D, E, F: Lúc ấy, trên sân quần đương có hai cô đầm đương tranh cái giải vô địch phụ nữ Pháp nên những người của hiệu Âu Hóa đứng xem cũng không sốt sắng mấy.

G: Lúc ấy, trên sân quần có hai cô đầm đương tranh cái giải vô địch phụ nữ Pháp nên những người của hiệu Âu Hoá đứng xem cũng không sốt sắng mấy.

(4) C, E: từ trái sang phải: quan Toàn quyền, quan Thống sứ, đức Vua nước nhà, và S. M. Prajadophick, vua Xiêm.  

D, F, G: từ trái sang phải: quan Toàn quyền, quan Thống sứ, đức Vua nước nhà, S. M. Prajadophick, vua Xiêm.   

(5) C, D, E: Tuy vận Âu phục, vua Xiêm cũng đội cái mũ bản xứ bằng kim ngân châu bảo, trông như một cái tháp cao, vì nó có đến chín từng gác, cứ lên cao thì lại nhỏ lại, một thứ biểu tượng của cái nước có một triệu con voi.

F, G: Tuy vận Âu phục, vua Xiêm cũng đội cái mũ bản xứ bằng kim ngân châu bảo, trông như một cái tháp cao, vì nó có đến chín tầng gác, cứ lên cao thì lại nhỏ lại, một thứ biểu tượng của cái nước một triệu con voi.

(6) C: Và nhà tài tử Luang Brabahol cũng ngồi sau đấy (quán quân quần vợt Xiêm La), tỏ rằng đấng thiếu quân của nước triệu tượng cũng sẵn lòng khuyến miễn thể thao.

D, F: Vậy nhà tài tử Luang Brabahol cũng ngồi sau đấy (quán quân quần vợt Xiêm La) tỏ rằng đấng thiếu quân của nước triệu tượng cũng sẵn lòng khuyến miễn thể thao.

E: Và nhà tài tử Luang Brabahol (quán quân quần vợt Xiêm La) cũng ngồi sau đấy, tỏ rằng đấng thiếu quân của nước triệu tượng cũng sẵn lòng khuyến miễn thể thao.

G: Việc nhà tài tử Luang Brabahol cũng ngồi sau đấy (quán quân quần vợt Xiêm La) tỏ rằng đấng thiếu quân của nước triệu tượng cũng sẵn lòng khuyến miễn thể thao.

(7) C, E: Tổng cục đã phái rất nhiều người đi sạo sục khắp bốn phương trời, để họ phải lục lọi cho ra hai ông quán quân bí mật ấy, nhưng vô hiệu quả!

D, F, G: Tổng cục đã phái rất nhiều người đi sạo sục khắp bốn phương trời, để họ phải lục lọi cho ra hai cái ông quán quân bí mật ấy, nhưng vô hiệu quả!

(8) C, D, E, F: Làng thể thao nhôn nhao lên, kẻ ngạc nhiên sửng sốt, người lo sợ kinh hoàng.

G: Làng thể thao nhốn nháo lên, kẻ ngạc nhiên sửng sốt, người lo sợ kinh hoàng.   

(9) C, D, E, F: Sau cùng, Tổng cục đành phải cứu chữa sự sai hẹn của mình trước công chúng,trước ba chính phủ, bằng cách mời nhà quán quân quần vợt Xiêm La Luang Prabahol ra thử tài với Xuân Tóc Ðỏ.

G: Sau cùng, Tổng cục đành phải cứu chữa sự sai hẹn của mình trước công chúng, bằng cách mời nhà quán quân quần vợt Xiêm La ra thử tài với Xuân Tóc Ðỏ.

(10) C, E: Tiếng nói vừa vang lên, công chúng vỗ tay hoan nghênh tức khắc.

D, F, G: Tiếng loa vừa vang lên xong, công chúng vỗ tay hoan nghênh tức khắc.

(11) C, E: mà lại chỉ cắt Xuân là một người chưa chiếm quán quân nào, thì đó chính là một cử động kiêu ngạo rất kín đáo vậy.

D, F, G: mà lại chỉ cắt Xuân là một người chưa chiếm quán quân năm nào, thì đó chính là một cử động kiêu ngạo rất kín đáo vậy.

(12) C, D, E, F: khi ông này được ban trị sự của Tổng cục trịnh trọng nói rằng người của ông được đại diện cho Hà Thành để giữ cái danh dự cho tổ quốc, trước nhà vô địch Xiêm.

G: khi ông này được ban trị sự của Tổng cục nói rằng người của ông được đại diện cho Hà Thành để giữ cái danh dự cho tổ quốc, trước nhà vô địch Xiêm.

(13) C, D, E, F: Ðức vua nước nhà, quan Toàn quyền và quan Thống sứ cũng đều băn khoăn lắm, 

G: Ðức vua nước nhà, quan Toàn quyền và Thống sứ cũng đều băn khoăn lắm,  

(14) C, E: Những người không nông nổi thì đều hiểu ngay đó là Xuân để dành sức.

D, F, G: Những người không nông nổi đều hiểu ngay đó là Xuân để dành sức.

(15) C, E: Mấy giơ đầu ở set thứ ba tỏ rằng hai bên cùng găng hết sức.

D, F, G: Mấy giơ đầu ở set thứ ba tỏ rằng hai bên cùng gắng hết sức.

(16) C: Ðến lúc trọng tài kêu 5-30,

D, F, G: Ðến lúc trọng tài hô 15-30,

E: Ðến lúc trọng tài kêu 5-3,

(17) C, D, E, F: Rồi ông giám đốc chính trị Ðông Dương sau khi ghé tai nghe một hiệu lệnh của quan Toàn quyền, tức thì bỏ khán đài, chạy xuống sân đi tìm ông bầu của Xuân Tóc Ðỏ.  

G: Rồi ông giám đốc chính trị Ðông Dương sau khi tai nghe một hiệu lệnh của quan Toàn quyền, tức thì bỏ khán đài, chạy xuống sân đi tìm ông bầu của Xuân Tóc Ðỏ.  

(18) C, D, E, F: Nghĩa là bản chức yêu cầu ngài bảo ngay tài tử của ngài phải nhường, phải thua nhà vô địch Xiêm ngay đi! 

G: Nghĩa là bản chức yêu cầu ngài bảo tài tử của ngài phải nhường, phải thua nhà vô địch Xiêm ngay đi! 

(19)   C, D, F, G: Tuy mất cái danh dự thắng cuộc, các ngài sẽ được chính phủ bù cho bằng những cái khác một cách rất hậu hĩ!

E: Tuy mất cái danh dự thắng cuộc, nhưng các ngài sẽ được chính phủ bù cho bằng những cái khác một cách rất hậu hĩ!

(20) C, D, F: Công chúng đương hồi hộp vì 7-7, 7-8, đương mong rữ cho Hà thành thì sự không ngờ, quả cuối cùng mà Xuân lốp một cái sang bên địch, lại bắn bổng lên không khí rồi rơi vào hàng rào găng!

E: Công chúng đương hồi hộp vì 7-7, 7-8, đương mong dữ cho Hà thành thì sự không ngờ, quả cuối cùng mà Xuân lốp một cái sang bên địch, lại bắn bổng lên không khí rồi rơi vào hàng rào găng!

G: Công chúng đương hồi hộp vì 7-7, 7-8, đương mong giữ cho Hà thành thì sự không ngờ, quả cuối cùng mà Xuân lốp một cái sang bên địch, lại bắn bổng lên không khí rồi rơi vào hàng rào găng!

(21) C, D, E, F: Lại có một đám người hô đả đảo Xuân Tóc Ðỏ nữa.

G: Lại có đám người hô đả đảo Xuân Tóc Ðỏ nữa.    

(22) C, D, E, F: Vậy xin thiên hạ hãy bình tĩnh nghe tại sao người của tôi phải thua.

G: Vậy xin thiên hạ hãy bình tĩnh nghe tại sao người của tôi lại phải thua.

(23) C, D, E, F: Nếu vô tình mà gây hận, nếu thí dụ có cuộc Việt-Xiêm xung đột, thì cái phần thắng bại tuy chưa ai biết, nhưng mà điều chắc chắn, là nó sẽ lôi cuốn cả thế giới vào nạn can qua!

G: Nếu vô tình mà gây hấn, nếu thí dụ có cuộc Việt-Xiêm xung đột, thì cái phần thắng hay bại tuy chưa ai biết,  nhưng mà điều chắc chắn, là nó sẽ lôi cuốn cái thế giới vào nạn can qua!

(24) C, D, E, F: Bà đã biết chàng rể út của tôi chưa? Bây giờ ấy à? Tôi chỉ còn lo rằng xưa kia con Tuyết chưa bậy bạ cho đủ dùng với nó?

G: Bà đã biết chàng rể út của tôi chưa? Tôi chỉ còn lo rằng xưa kia con Tuyết chưa bậy bạ cho đủ dùng với nó?

(25) C, D, E, F: Cụ bà vẫn còn ngây ngô hỏi như một người không hợp thời chính hiệu:

G: Cụ bà vẫn còn ngây thơ hỏi như một người không hợp thời chính hiệu:

(26) C, D, E, F: Cụ cố Hồng bĩu mồm mà rằng:  

G: Cụ cố Hồng bĩu môi mà rằng: 

(27) C, E, G: Con rể út của bà, bà có hiểu không, bây giờ nghiễm nhiên là bậc vĩ nhân, một vị anh hùng cứu quốc!

D, F: Co rển út của bà, bà có hiểu không, bây giờ nghiễm nhiên là bậc vĩ nhân, một vị anh hùng cứu quốc!

(28) C, D, E, F: Bà Phó Ðoan cứ nhảy nhảy như một con choi choi!

G: Bà Phó Ðoan cứ nhún nhảy như một con choi choi!

(29) C, D, E, F: Nhưng muốn vênh mặt, tất nhiên trước hết phải bị đấm đã.

G: Nhưng muốn vênh mặt, tất nhiên phải bị đấm đã.

(30) C, D, F, G: Cho nên cụ bực dọc vô cùng. Đã toan nhắm nghiền mắt lại.

E: Cho nên cụ bực dọc vô cùng, đã toan nhắm nghiền mắt lại.

(31) C, D, E, F: Hãy xin hai ngài chờ đợi hai hôm nữa.

G: Hãy xin hai ngài hãy chờ đợi hai hôm nữa.

(32) C, D, E, F: để hai ngài, nếu muốn thì có thể xin được ngay cho thân nhân.

G: để hai ngài, nếu muốn, có thể xin được ngay cho thân nhân.

(33) C, D, E, F: quan giám đốc chính trị Ðông Pháp có ý mời hai ngài đến tối hôm nay thì lên xơi cơm với ngài,

G: quan giám đốc chính trị Ðông Pháp có ý mời hai ngài đến tối hôm nay lên xơi cơm với ngài,

(34) C, D, E, F: Bản chức cũng xin có lời mừng hai ngài và xin tạm biệt để về soái phủ. 

G: Bản chức xin có lời mừng hai ngài và xin tạm biệt để về soái phủ. 

(35) C: Nói xong nó hỏi nhạc phủ nó:

D, E, F, G: Nói xong nó hỏi nhạc phụ nó: 

(36) C, D, E, F: Bà chỉ muốn nhảy ngay lên hôn người nhân tình đáng yêu và bí mật ấy, nhưng vì đã được tiết hạnh khả phong rồi, nên không dám, ý hẳn nghĩ rằng phải từ đây lập tức bắt đầu treo gương sáng cho các bạn gái soi chung.

G: Bà chỉ muốn nhảy ngay lên hôn người tình nhân đáng yêu và bí mật ấy, nhưng vì đã được tiết hạnh khả phong rồi, nên không dám, ý hẳn phải từ đây lập tức bắt đầu treo gương sáng cho các bạn gái soi chung.

(37) C, E: Tuyết đã bất đắc dĩ chạy vào ẩn sau một tấm bình phong để làm ra vẻ hổ thẹn về sự hôn nhân một cách thành thực.

D, F: Tuyết đã bất đắc dĩ chạy vào ngồi ẩn sau một tấm bình phong để làm ra vẻ hổ thẹn về sự hôn nhân một cách thành thực.

G: Tuyết đã bất đắc dĩ chạy vào ngồi sau một tấm bình phong để làm ra vẻ hổ thẹn về sự hôn nhân một cách thành thực.

(38) C, E: Còn cụ ông thì cụ đã nằm xuống kéo điếu thuốc phiện thứ chín mươi sáu, và nghĩ cách để được bị đấm nữa mới thật là mãn nguyện.

D, F, G: Còn cụ ông thì cụ đã nằm xuống kéo điếu thuốc phiện thứ chín mươi sáu, và nghĩ cách để được bị đấm nữa thì mới thật là mãn nguyện.

(39) C, D, E, F: Chúng tôi mạn phép thay mặt chị em phụ nữ...

G: Chúng tôi mạn phép thay mặt cho chị em phụ nữ...

(40) C, D, E, F: Sự chúc tụng tuy có vui tai thật, nhưng quá đa thì cũng hóa nhàm.

G: Sự chúc tụng tuy có vui tai thật, nhưng quá đà thì cũng quá nhàm.

(41) C, E: Giá ai đấm cho cụ một cái thì cụ sung sướng biết bao!

D, F, G: Giá ai đấm cho cụ một cái thì cụ được sung sướng biết bao!

(42) C, E: lại đây với cái nguyện vọng được yến kiến quan tài tử, bậc vĩ nhân của xã hội...

D, F, G: lại đây với cái nguyện vọng được yến kiến quan tài tử Xuân, bậc vĩ nhân của xã hội...

(43) C, E:  Thật là con người tài cao chí cả, dưới gầm giời danh tiếng đồn xa…

D, F, G: Thật là con người tài cao chí cả, dưới gầm giời danh tiếng xa…

CHÚ THÍCH:

[a] đề-bô (phỏng âm chữ Pháp dépot): phòng tạm giam; Sécurité (chữ Pháp): sở an ninh, công an, mật thám.

[b] giơ (phỏng âm chữ Pháp jeu): tương đương game tiếng Anh; ở môn tennis, mỗi trận đấu (match) gồm 3 hoặc 5 hiệp (set), mỗi hiệp gồm những game (chữ Pháp gọi là jeu), bên nào thắng 6 games (Pháp: 6 jeus) là thắng cả hiệp (set) với điều kiện phải thắng đối thủ cách biệt 2 ván, nếu chưa thì phải kéo dài hiệp đấu cho đến khi đạt được chênh lệch 2 ván; hiệp nào đang có tỷ số 6-6 thì trọng tài cho thi đấu bằng loạt tie-break  (game quyết thắng) trong đó bên nào được 7 điểm trước và dẫn trước đối thủ 2 điểm cách biệt sẽ được coi là thắng ván (set).

[c] Ấn Độ Chi Na (âm Hán Việt ứng với địa danh chữ Pháp Indochine): bán đảo Đông Dương.

[d]  La guerre! La guerre! (chữ Pháp trong nguyên bản): Chiến tranh! Chiến tranh!

[e] Ca răng! Ca răng ta! A văng ta séc vít! A văng ta đờ o! (phỏng âm chữ Pháp: Quarante! Quarante étaient! Avantage service! Avantage dehors!): Bốn mươi! Bốn mươi đều! Lợi thế giao bóng – Ra ngoài!

[f]  lốp (phỏng âm chữ Anh lob): đánh bóng bổng.  

[g]  La Marseillaise (chữ Pháp): tên quốc ca Pháp. Về sự kiện tay vợt tennis Xiêm thắng trận ở Hà Nội trong truyện này cũng khiến người ta lưu ý tới một sự kiện có thực khác. Trước Tết 1937, có 2 tay vợt vô địch tennis Xiêm là Sanoh và Muang Roeng được mời đến Sài Gòn. Tổng cục (?) quần vợt ở Sài Gòn đã tuyển người giao đấu với hai tay vợt này một cách thiên vị, loại bỏ những tay vợt hàng đầu là Chim, Giao, Nữa, Nhánh, vì thế, các trận giao đấu bị công chúng Sài Gòn tẩy chay, chỉ có mấy chục người vào xem; kết quả hai tay vợt Xiêm tuy không tỏ ra tài nghệ đặc sắc, vẫn dễ dàng dành phần thắng (theo tin của tuần báo Sông Hương, Huế, s. 28, ngày 20.02.1937).  

[h] A bas Xuân! A bas Xuân! Des explications (chữ Pháp trong nguyên bản): Đả đảo Xuân! Đả đảo Xuân! Phải giải thích việc này!

[i]  chỗ này nhắc đến một thành ngữ trong tiếng Việt: “Vênh váo như bố vợ phải đấm”.

[j] Bắc đẩu bội tinh: tên mà người Việt dùng để gọi loại huân chương cao nhất của nhà nước Pháp (tiếng Pháp: Ordre national de la Légion d’honneur), được Hoàng đế Napoléon Bonaparte lập ra (19.5.1802) để tặng thưởng cho những cá nhân hoặc tổ chức (cả dân sự và quân sự) có đóng góp đặc biệt cho nước Pháp, chia ra 5 bậc: hạng nhất (Grand croix), hạng nhì (Grand officier), hạng ba (Commandeur), hạng tư (Officier), hạng năm (Chevalier). 

[k]  Vọng Các: phiên âm cũ của Bangkok, thành phố lớn nhất, thủ đô vương quốc Siam (nay là Thailand).

[l]  “Long bội tinh”: (chữ Nho và chữ Việt là “Nam Việt Long bội tinh”, chữ Pháp là L' Ordre du Dragon d'Annam hay L' Ordre du Dragon Vert) loại huân chương của triều đình Đại Nam thời Nguyễn đặt ra từ 14.3.1886 dưới thời Đồng Khánh để khen thưởng triều thần và người Pháp tại Việt Nam; loại huân chương này cũng chia ra 5 hạng phỏng theo 5 bậc “Bắc đẩu bội tinh” của nhà nước Pháp.

“Tiết hạnh khả phong”: một loại bằng khen của nhà nước quân chủ theo Nho giáo dùng để nêu gương những phụ nữ được gọi là “tiết phụ” (góa chồng, ở vậy, thờ chồng nuôi con); cho đến cuối thời Nguyễn (trước tháng 8/1945) còn thấy loại bằng khen này được sử dụng. Lưu ý: trong truyện nói về một thứ bằng “Tiết hạnh khả phong” của Xiêm La, trong khi nước Xiêm không theo Nho giáo, không chắc có biểu dương những phụ nữ đức hạnh theo lối này hay không. Đương thời những năm 1930 ở xã hội người Việt thường gọi bệnh giang mai là “tim la” hoặc “tiêm la”; bởi vậy ở đây có thể còn có việc đưa ra những từ gần âm nhau để kích thích liên tưởng, gây hiệu ứng trào lộng.    

[m] Khai trí tiến đức: còn được gọi là hội AFIMA (viết tắt tên chữ Pháp của hội là: l' Association pour la Formation Intellectuelle et Morale des Annamites, hiệp hội vì sự hình thành trí tuệ và đạo đức người Việt), là hiệp hội tư lập, chủ trương giao lưu văn hóa giữa Tây học và học thuật truyền thống Việt Nam, thành lập 2.5.1919, tổng thư ký Phạm Quỳnh, hội trưởng Hoàng Trung Huân, trụ sở xây năm 1922 ngay phía tây bờ hồ Gươm, Hà Nội. Hội đã tổ chức biên soạn Việt Nam tự điển(1931), dựng tượng vua Lê Thái Tổ ở bờ hồ Hoàn Kiếm, tổ chức kỷ niệm thi hào Nguyễn Du, v.v… Sau khi Việt Minh giành chính quyền, hội Khai trí tiến đức bị giải thể theo sắc lệnh ngày 24.9.1945 vì bị cho là “công cụ thống trị tinh thần và nô dịch văn hóa của thực dân”. Trong dư luận đương thời, các hoạt động của hội thường được khen chê khác nhau, chẳng hạn, xu hướng hàn lâm, việc thiên về di sản quá khứ, việc có nhiều quan chức hoặc cựu quan chức Việt và Pháp tham gia hội (Hoàng Trọng Phu, tổng đốc Hà Đông, Thân Trọng Huề, thượng thư, Louis Marty, chánh sở Liêm phóng và Nha Chính trị Đông Dương…) khiến hội khó gây được thiện cảm cho dư luận giới trẻ và giới bình dân.  

[n]  mông ân: 蒙 恩 chịu ơn.

 VŨ TRỌNG PHỤNG

Nguồn: Loa, Hà Nội, s. 52 (7.2.1935)

Lại Nguyên Ân

Nguồn: NXB VH-VN

Thành phố Hồ Chí Minh, 2016

Theo http://lainguyenan.free.fr/