Dặm về nẻo thương
Tháng bảy
Nắng như nung. Nước mưa đọng
trong những hố bom lớn cũng cạn khô trên khắp đồi Rạng. Gió Lào lùa hơi đất thốc
lên mùi khét cháy. Túp nhà tranh dựng tạm của mẹ con Phúc nằm nép dưới gốc mít
già trong khoảnh đất được chủ nhà cho mượn cuối khu vườn nay vắng tiếng gà liếp
chiếp. Chủ nhà tốt bụng đã giúp cô dựng được mái nhà riêng, ngăn cho khoảnh đất
để trồng rau, nuôi tạm ổ gà. Rất nhiều gia đình của nhiều xí nghiệp và trường học
sơ tán từ Vinh về đây khiến cuộc sống của cư dân đồi Rạng này gặp rất nhiều xáo
trộn. Gần trận địa pháo cao xạ nằm trên đồi, nên khu dân cư sơ tán cùng các xí
nghiệp chuyển về này cũng thành mục tiêu oanh tạc của máy bay địch chẳng kém
các vùng đô thị là mấy. Quen dần, con nít cũng bình thản chạy nấp hầm khi còi
báo động khi người lớn lao động sản xuất hàng ngày.
Phúc phơ phẩy miếng mo cau quạt cho ru giấc cho hai dứa trẻ, buồn rầu ngó đám cải già khằn, trơ những lằn xơ nơi cuống lá táp quéo dưới gốc cây bồ kết. Con mái mẹ và ổ gà con mẹ con cô nâng niu canh chừng trong cái bu chụp dựng sát cửa sổ buồng lần lượt ngã chết. Nước này thì chẳng những con Vân, con Hạnh đều đói hơn mà đứa bé trong bụng ra đời không biết có nổi nước cơm mà dặm không nữa. Mỗi khẩu một kí gạo, phần còn lại là hơn mươi kí khoai lát hay bo bo hoặc đại mạch vàng sậm. Con bé Vân dài nhẳng, xanh xao nhưng bụng dạ đã ổn hơn hồi bé nên đỡ lo, nhưng cái Hạnh thì còn bé quá. Có khi nhìn con thở dốc như kiệt sức chỉ để tống được thứ còn lại sau khi tiêu hoá ra khỏi bụng, ruột gan Phúc như thắt lại. Khoai ép còn đỡ, đại mạch dù bung cả ôm củi thì lúc nguội nhai vẫn cứng đanh đanh, lạt thếch và xạm đến đau cuống lưỡi. Hơn hai tuổi đầu, Hạnh đã không hề khóc đòi bất cứ điều gì. Nó cứ lẳng lặng làm theo chị, đôi mắt to tròn lay láy như thông hiểu nỗi khổ của mẹ như đứa trẻ đã lên mười.
Phúc đã viết thư kể cho
chồng nghe về trận B52 ấy. Bé Hạnh khi đó mới vừa chập chững. Có lẽ cả đời Phúc
không quên được lúc gào tên con và lắng nghe tiếng khóc để tìm con bé sau trận
bom rải thảm suốt gần hai tiếng đồng hồ. Cái cảm giác vừa hy vọng, vừa tuyệt vọng
bóp chặt lấy hai thái dương lẫn lồng ngực Phúc. Con bé chưa đủ cái xiết chặt của
một cánh tay ôm, nhẹ như trái bầu non và luôn miệng ê a tập nói dễ thương đến mức
ai nhìn cũng muốn đưa tay nựng chiếc má phính hồng. Con bé biết tự tay bưng cái
bát sành mẻ, lựa chỗ lành mà chóp chép chút nước cơm quậy xíu mật mía làn lạt,
nhoẻn cười chào mẹ rồi quay sang ôm cổ thằng Mẫn để anh cõng đi chơi. Mẫn là học
sinh lớp sáu, con trai út của gia đình mà mẹ con Phúc đang trọ. Mẫn lanh lợi,
thường ngày quấn hai chị em Vân, Hạnh như anh trai lớn chơi đùa với hai cô em
gái. Bữa đó lớp Mẫn học ca tối nên ban ngày nó ở nhà. Phúc giao con Hạnh cho Mẫn,
chỉ kịp dặn nhớ trông em giúp cô, nghe báo động thì đưa em xuống hầm cùng rồi tất
tả chụp cái nón rơm đi dạy.
Bom dội rất nhanh sau tiếng
còi báo động, học trò lớp Phúc quen chạy hầm mà còn cuống khiến cô phải chạy đi
chạy lại xếp chúng xuống những chiếc hầm chữ A còn lại rải rác. Bom nổ, tiếng
pháo phòng không rít làm tai ù đặc. Sức ép của bom khiến những đứa trẻ yếu ớt
ho rũ rượi, máu cam ộc xuống khăn quàng đỏ. Tâm trí Phúc như bị xé ra nhiều mảnh.
Con Vân gửi nhà o Đắc, có hai cái hầm kiên cố lắm, đỡ lo vì con bé đã quen. Chỉ
còn bé Hạnh, người nhà lên rú hết chỉ còn cu Mẫn chưa đầy mười hai tuổi với em.
Điểm danh đủ số học trò lớp mình khi báo yên, Phúc chạy như bay về nhà.
Nghe con bé Vân chạy theo gọi mẹ lanh lảnh, Phúc chỉ kịp gật đầu rồi chết sững
giữa mảnh sân cùng ngôi nhà kiên cố đã bay mái. Giữa đống tan hoang, tiếng cô
gào gọi tên bé Hạnh như tự cấu vào ruột gan mình.
Chuồng trâu là nơi cuối
cùng mọi người ngó tìm. Bom nổ, con trâu đực hoảng loạn lồng chạy ra phía bụi
tre bên cạnh cái ao lớn rồi mảnh bom phạt đứt cả bụi tre lẫn cổ nó. Mái chuồng
đổ sập một bên, khi người ta nâng những vắt cọ lợp lên, con Hạnh vẫn đang thu
lu lưng áp vào cọc chuồng, hai tay bịt tai và ngồi quỳ trong lớp phân trâu lấp
xấp. Nó khóc oà khi nhìn thấy mẹ. Đôi má phính tái nhợt, lấm tấm phân trâu xanh
đen đã khô. Nhưng chỉ khóc đến khi nó ôm chặt được vào cổ mẹ là thiếp lả đi.
Đêm ấy thằng Mẫn mới mò về, nó lí nhí với cha mạ rằng khi bom nổ gần, nó quíu
quá vấp té làm văng con bé Hạnh khỏi tay đúng hóc chuồng trâu, còn mình thì chỉ
kịp chạy nhào xuống hầm tránh …
Trẻ con mà. Trước đạn bom
và cái chết gần tới thế, đâu ai nỡ trách.
Những đứa trẻ xung quanh
thường làm xáo động buổi cơm chiều bằng tiếng cười đùa, la hét hay phàn nàn về
đủ chuyện. Từ mách tội nhau điểm thấp ở trường hay giành phần ăn ít ỏi là miếng
cháy đáy nồi, củ khoai mót, nắm lạc non. Thậm chí chúng còn làm người lớn cười
xoà vì cả những trò nghịch trẻ con kiểu khều những con giun trong bãi phân
chúng vừa đi ra đem vứt vào chân đứa nhà bên hay mè nheo về lũ giun kim nổi loạn
nơi lỗ đít. Thời chiến, đến bãi phân cũng quý, để gom cho ruộng vườn huống chi
là những thứ lương thực cân đong, phân phối theo tem phiếu tiêu chuẩn. Những
người mẹ như Phúc, dọn bãi phân cho con cũng chỉ lẳng lặng mà xót xa trước những
hạt mạch ra khỏi bụng con mình còn nguyên chẳng khác gì lúc chúng chưa vào bụng.
Đói, có khoai sắn hay bo bo đại mạch mà ăn cho đầy bụng đã là may rồi, còn nghĩ
mơ gì tới chất bổ cho trẻ con khi hàng ngày, cả bọn trẻ cũng đương đầu với bom
đạn cùng người lớn.
Cái nóng mùa hè năm 1968
dường như còn bị tăng lên bởi bắt đầu có những tin tức thương vong từ cuộc chiến
Tết Mậu Thân. Những gia đình có người đi B như nhà Phúc ai cũng bồn chồn chờ đợi
tin tức người thân. Sau Tết, lác đác có giấy báo tử từ chiến trường Quảng Trị về
nhưng đa phần là sự chờ đợi thư từ, tin tức làm người ta bồn chồn căng thẳng cực
độ. Phúc lần bàn tay lên bụng. Đứa nhỏ vừa đạp mạnh, rồi gót chân nó như gác
lên thành bụng mẹ, để trôi xuống từ từ thành một lằn nhô trượt xéo sang hông.
Chắc chắn nó là con trai rồi. Trong những bức thư Phúc viết cho chồng, cô khẳng
định với anh điều đó. Cả linh cảm đàn bà lẫn cảm giác thai nghén khác biệt với
hai lần trước khiến cô đoan chắc sẽ đúng như thế. Phúc đã gửi cả sự hi vọng
mang lại niềm vui cho chồng về đứa con trai sắp chào đời theo cánh thư. Hẳn là
anh ấy sẽ mừng lắm. Nhưng rồi anh sẽ lo lắng cho bốn mẹ con cô nhiều hơn.
Người đâu lạ rứa, đến ôm
con gái còn đỏ mặt, lắp bắp vì ru không được. Tranh thủ cắt phép tạt về thăm vợ
đẻ lần đầu, giặt mớ tã xô với dăm cái đồ lót của vợ mà chui vào buồng tắm đóng
kín cửa, chờ dãy lán tập thể vắng sạch bóng người mới lén mang ra phơi. Con bé
Vân sinh năm 1963, hồi Phúc còn dạy ở Vinh có lẽ là đứa may mắn nhất vì được
cha ôm ấp trọn vẹn ba ngày. Nửa đêm hết phép, anh ngồi ngó sững hai mẹ con
trong ánh đèn dầu tù mù, rồi hít hà hơi sữa trên má con vài lần mới chạy ra xe
đang chờ.
Ngày Phúc sinh bé Hạnh, kỉ
niệm với người chồng vụng về còn đáng nhớ hơn nữa. Lúc này trường cô dạy đã sơ
tán về Thanh Chương, dựng lớp ven đồi Rạng này. Sơ tán, thiếu thốn khó khăn
trăm bề. Phúc luôn giữ tác phong Đảng viên, nếp ăn ở của nhà giáo. Họ quý trọng
chồng cô là bộ đội cụ Hồ, quý cô là cô giáo dạy giỏi, tận tâm với trò, luôn đi
đầu các phong trào thi đua của nhà trường và địa phương. Dân thương, đùm bọc
nhau từng cây kim sợi chỉ nhưng phong tục, hủ tục nơi đây cũng nhiều. Cô lẳng lặng
chuẩn bị mọi thứ sẵn sàng. Gần ngày sinh, sáng nào Phúc cũng nắm hờ mang theo nắm
khoai kén để lỡ khi chuyển dạ có cái lót lòng. Và chiều sinh con bé Hạnh, cô
còn chẳng kịp dặn dò ai, lấy vội mớ đồ tã lót bông băng rồi te tái đua với con
trở dạ. Cái lán ở của cô nơi trường dã chiến đã có sẵn ôm củi, thau và ấm đun
nước. Việc sinh nở với cô lần này chẳng có gì đáng sợ bởi cô đã có kinh nghiệm
sinh bé Vân một mình.
Thừa về tới nơi sơ tán,
nghe mọi người nhốn nháo rằng từ chiều không thấy Phúc đâu. Anh chỉ kịp ôm bé
Vân vào lòng, dúi vào tay con túi cu đơ mua dọc đường rồi lại trao con bé vào
tay chủ nhà để đi tìm vợ. Chẳng ai hiểu Phúc bằng anh. Chắc Phúc sợ chủ nhà lẳng
lặng đi sinh. Anh hiểu, cô ấy thương anh và kiên cường biết bao . Làm vợ thời
chiến, khoảnh khắc đàn bà sinh nở đúng cái nghĩa hiểm nguy, cô đơn như đi biển
một mình vậy. Hai vợ chồng chưa từng nói ra, nhưng người này hiểu nỗi khó khăn
của người kia rất rõ. Cô ấy dù đã làm vợ, làm mẹ hai đứa con nhưng chẳng khác
cô giáo Phúc dạy văn đầy nhiệt huyết yêu nước, cống hiến hết mình, tự lực tự cường
những ngày đầu hai đứa mới gặp nhau ..
Đêm ấy thật dài. Phúc đã
nhóm lửa, nhai nhếu nháo miếng khoai khô ép trộn lạc bở ngậy nhưng khô khốc,
khó nuốt giữa những cơn gò dạ con. Thừa đến lúc cô đang oằn mình giữa tấm liếp
nứa, đầu tóc rối bời và mồ hôi tháo đẫm khắp mình. Có lẽ đứa trẻ hờn giận hay
lo sợ cuộc sống chạy hầm, đói khổ mà làm khó mẹ. Lần đầu chứng kiến vợ trở dạ,
Thừa cuống quýt lo sợ. Dãy lán không người tĩnh lặng dưới tán rừng vi vút gió
và màn đêm như chực chờ điều gì đó bất an. Nhìn vợ bé nhỏ, thở dốc từng cơn,
anh chỉ kịp nói vội:
– Mình ráng đợi anh. Lúc
chiều qua xóm trên, còn thấy o Huê đỡ đẻ ngồi đâm lạc ở cửa. Đợi anh tìm o xuống
trợ cho em. Cố gắng đợi anh…
Tiếng còn đó mà tấm lưng
gầy đã mất hút vào màn đêm. Phúc biết chồng thương lo cho mình, nhưng hai vợ chồng
tiền bạc không dư. Hơn hai chục đồng lương giáo viên của cô không trụ được nửa
tháng, kiếm bà đỡ có thể mất cả nửa số tiền cô dành dụm mãi cho kì sinh nở. Hai
đứa đều nghèo, gia đình anh tận Hà Tĩnh, còn người thân của Phúc vẫn ở ngoài Quảng
Trị. Tất cả phải tự lực và làm tròn bổn phận. Nhưng tiếng gọi ngăn chồng của cô
yếu ớt rớt lại sau lưng người chồng đang hốt hoảng vì thương vợ.
Lúc Thừa cùng o đỡ về tới
cửa lán thì con bé Hạnh đã ra khỏi bụng mẹ. Đáp lại tiếng đập của liếp là tiếng
thở ngắt quãng của Phúc;
– Chờ chút! Chờ chút
thôi, em ra mở ngay.
Bởi sợ thú hoang quậy phá
lúc lâm bồn, Phúc cài chặt gióng ngang tấm liếp cửa. Đồi hoang, bom đạn, ban
đêm lũ thú rừng đói khát hay động rừng do bom thường xuống kiếm ăn. Buông con
dao cau, đặt khúc dây rốn vừa thắt lên bụng con, Phúc khó nhọc trở dậy lết đến
bên cửa. Đôi bàn tay ướt dịch và run rẩy của cô mãi cũng đẩy được thanh cài. Thừa
đỡ vội lấy cơ thể vợ hâm hấp nóng, bế đặt cô nằm cạnh ổ bếp lửa liu riu lép
bép. O đỡ lau gột, vỗ lưng con Hạnh đã khóc tràng khoẻ, bọc lại trong tấm khăn
bông mềm đặt vào tay anh. Phúc nằm thở đều, nghe rõ từng cái nhấn vuốt của bàn
tay o đỡ trên bụng mình kèm tiếng ọt ọt trong ổ bụng. Bánh nhau tuột ra theo lần
vuốt thứ ba. Cảm giác nhẹ bỗng và ấm áp khiến cô lơ mơ. Tiếng o đỡ như thảng từ
xa lắm:
– Oa chà, bông nhau đẹp
quá! Tui xin về om mặn cho bầy nhỏ nhà tui hen chú….
Sau này nhớ lại, bữa con
bé Hạnh chào đời là lần đầu tiên cũng là lần duy nhất Phúc trách chồng. Lẽ ra tự
hai vợ chồng đón con bé là đỡ tốn hết năm đồng bạc. Lẽ ra tiết kiệm được số tiền
ấy, có thể mua chui thêm cho bọn nhỏ vài lon sữa đặc Ông Thọ, ít gạo trắng để
dành.. Anh chỉ cười lỏn lẻn:
– Anh lo cho mình quá.
Tuy là không phải lần đầu được làm cha, nhưng đúng là lần đầu anh chứng kiến vợ
đau đớn vậy, muốn đứt ruột.
Khuôn mặt lành hiền và hạnh
phúc của Thừa lúc ấy, là khuôn mặt Phúc luôn mường tượng khi mỗi đêm về. Ôm con
trong hầm tối, che con khỏi đất văng rào rạo khắp mình hay cho qua cơn lo sợ mảnh
bom quật trúng hầm, khuôn mặt ngời ngợi sự yêu thương ấy như luôn bên cạnh cô
và các con.
Vậy mà bặt tin hơn tám
tháng nay.
Lần cuối cùng được ở bên
nhau là đầu tháng 12 năm 1967. Ba ngày phép mới nghỉ được hai ngày thì có công
văn hoả tốc từ Trường Quân chính điều động đồng chí Trung uý Nguyễn Đình Thừa
nhận lệnh bổ sung vào ban chỉ huy Trung đoàn 1. Hai ngày đêm bên nhau mặn nồng,
anh chỉ kịp dặn Phúc, nếu có con thì sinh con gái, sẽ đặt tên là Phước Hoà. Nếu
sinh con trai, sẽ đặt tên con là Phước Thành. Hoà là hoà bình. Thành là thành
công. Lá thư cuối cùng cô ý nhị báo tin, thế nào ngày về anh cũng sẽ gặp Phước
Thành đấy nhé.
Có lẽ giờ này, sau tám
tháng anh đi, bức thư ấy chưa tới tay anh bởi chiến sự ác liệt quá. Có thể thư
thất lạc. Có thể anh đã nhận và hồi âm nhưng bưu chính trở ra trục trặc chưa tới
tay cô. Cô hi vọng là thế. Bởi gặp bất cứ ai từ Quảng Trị trở về, cô đều tìm hỏi.
Và câu trả lời khiến cô tiếp tục hy vọng anh còn sống, còn đang chiến đấu ở mặt
trận cam go nhất của chiến dịch Mậu Thân.
Cô cũng sẽ làm tốt phần việc của mình ở hậu phương. Đã ba năm nay, cô đều đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp Tỉnh trong khối Giáo dục. Cô phải là niềm tự hào của anh và gia đình, là điểm tựa cho các con. Nghĩ như thế, cô mới vững tâm tin vào ngày đoàn tụ.
2. Rừng đêm âm u. Bóng tối như thạch đặc được điểm xuyết bằng tiếng động của thú hoang và gió.Thường chỉ cánh đàn ông đi nứa bởi công việc nặng nhọc và nguy hiểm. Chiến tranh bòn rút lần mòn đàn ông khoẻ mạnh, cả phụ nữ khoẻ mạnh nữa. Làng ngoài cư dân sơ tán, đa phần còn lại là người già, phụ nữ và trẻ con. Đi nứa, mệt và hiểm nguy đấy nhưng lại có tiền vì nhu cầu nhà tạm, hầm ụ đều cần đến tre nứa. Lác đác phụ nữ tham gia những chuyến đi rừng ấy, thay cho những người đàn ông ngoài mặt trận hoặc trên thao trường. Nhưng bụng bầu sắp tới ngày sinh mà đi nứa như Phúc chuyến này thì là lần đầu tiên. Ngoại lệ.
Tay nải vải nhỏ vắt chéo
lưng Phúc. Trong đó chỉ có một bộ quần áo sạch, chai dầu gió và vài nắm khoai
kén, ít nhút mít. Một mảnh giấy dầu lớn gói ba chiếc tã vải phin, con dao cau bọc
cột trong lớp giấy dày và ít bông băng, hai chai thuốc đỏ. Không biết thằng bé
sẽ chào đời lúc nào nên Phúc luôn mang sẵn trong người những thứ ấy, để lỡ như
không kịp về tới nhà, có thể tự đón con dọc đường.
Bốn ngày, chặt rồi bó, rồi
vác và đẩy cho xuôi những bó nứa xuống bãi tập kết Phúc làm năng suất chẳng kém
một ai. Những bó nứa đều tăm tắp, được cột lên kết với nhau thành bè và đẩy xuống
dòng Lam cho xuôi về phía Thanh Chương. Ngồi trên cái bè dập dềnh trôi chầm chậm
ấy, để tiết kiệm sức thay vì đi bộ cắt rừng về, Phúc thầm vái trời cho thằng bé
đừng đòi ra đời ngay lúc ấy. Và như đứa trẻ cũng thấu hiểu, về tới bến cuối là
lúc bụng Phúc lâm râm. Cơn trở dạ đến rất nhanh, chỉ kịp cho cô tắm gội sạch sẽ
và ăn bữa cơm ấm bụng của chủ nhà nơi tập kết nứa cạnh bờ sông, nhưng không kịp
với tốc độ của trận bom bi dội đến ngày hôm đó. Phúc chỉ kịp quơ tay nải, vừa đỡ
cái bụng đang trằn cứng trong những cơn co dồn dập vừa cố gắng chạy tới cái hầm
cá nhân gần nhất. Thằng bé ra trong khi cô chưa kịp trải hết vuông ni lông che
kín đáy hầm.
Cu Thành khóc khoẻ. Tiếng
khóc sau hai lần vỗ lưng của thằng bé khiến Phúc trào nước mắt. Cắt rốn, bọc
con trong tấm áo sạch và tự vuốt bụng mình cho nhau rơi ra, Phúc làm chậm rãi
như một nghi lễ. Cô nghe tiếng con khóc, nghe cả tiếng mình nói chuyện với Thừa
trong tiếng nổ bung, bay rít, bụp bụp tiếp đất của những quả bom bi quân địch
rót như rải thóc. Có lẽ do cô sợ. Sợ nhất là thứ bom bi khủng khiếp có thể bắn
sâu giết chết cả những người dưới hầm. Phủ phục che trên con, Phúc thầm cầu
nguyện cho hai đứa con gái cũng an toàn dưới mái hầm ở nhà…
Trận bom kéo dài. Tiếng
pháo rít bắn trả nổ chát chúa tưởng như không dứt. Những lằn sáng cắt xé màn
đêm đặc quánh như dao chém vào sự run rẩy. Sự tĩnh lặng sau trận bom cũng đáng
sợ không kém. Ôm chặt đứa con vừa chào đời vào đôi bầu vú đau nhưng nhức, Phúc
liên tưởng đến chông mình ở nơi đầu trận tuyến. Sau ngày anh đi, vài thương
binh trú tạm ở bệnh viện dã chiến chờ chuyển về tuyến sau đã vô tình hé lộ
thông tin về trung đoàn Một. Mất mát hy sinh khủng khiếp. Và ban chỉ huy trung
đoàn cũng không còn lại mấy người.
Phúc nhớ, quyết định điều
động của chông cô – Trung úy Nguyễn Đình Thừa được ghi là Cán bộ bổ sung Ban chỉ
huy Trung đoàn Một. Nước mắt cô bất chợt rơi xuống má, rớt trên mặt đứa trẻ còn
chưa biết đòi tìm vú mẹ. Trong bóng tối dưới
lòng đất, lần đầu tiên Phúc nghĩ đến chuyện thằng bé sẽ không bao giờ được thấy
mặt bố, đến việc bốn mẹ con cô mãi mãi không còn được gặp anh.
Nhưng rồi cô bắt mình nghĩ đến những điều khác. Bây giờ, cô là tất cả của các con, là người vợ hậu phương của một sĩ quan kiên trung của Trung đoàn Một Anh hùng chứ không thể là một phụ nữ yếu đuối, mong đợi và yếu mềm. Trong cơn đau co tử cung lúc gần về sáng, cô nghĩ đến những chuyến đi nứa khác, việc mà cô có thể làm như một người đàn ông vào những ngày được nghỉ dạy. Khoản tiền từ việc đi rừng cực nhọc ấy sẽ là cứu cánh của mẹ con cô trong những ngày vắng anh.
3. Con rắn vô nhà lần đầu bằng cách quấn quanh cái phích như cách người ta quấn dây điện quanh chuôi dao. Lần thứ hai là trên đình màn. Tinh mơ, tẽ cửa màn với chân tìm đôi dép, Phúc hết hồn khi thấy thân mình con rắn đòng đưa ngay cạnh góc màn như đang nhìn cu Thành ngủ. Cũng như lần truớc, gặp người nó lại đủng đỉnh trườn đi. Cái tư thế cuộn tròn trên trụ nối, đầu chui vào thân im lìm thật kì lạ. Ánh xanh trên lớp vảy màu xám đen của nó giống màu sao hôm vào những đêm trời yên nhất. Đem chuyện con rắn bò vào nhà ở một thời gian dài như vậy hỏi những người biết về loài rắn, Phúc cũng yên tâm nó không phải là rắn độc. Chỉ có màu ánh xanh kì lạ của nó khiến cô đôi lúc thắc thởm hoang mang…
Ngày cu Thành thôi nôi,
ông nội xách đùm nếp và con gà theo xe khách đêm từ Hà Tĩnh về Thanh Chương
thăm cháu. Biết ý cha chồng, Phúc nhờ ông vô giường nằm với thằng cu con cho
cháu lấy hơi hướng đàn ông. Mờ sáng, bắc chõ xôi dưới bếp lên nhà thì cô thấy
cha chồng đang ngồi xếp bằng trên giường, đưa cây thước gỗ chỉ vào đầu con rắn
đang khoanh tròn, ngóc cổ trên nền đất phía chân giường bên ông, nói nhỏ:
– Con ra vườn đi. Đừng có
vô trong nhà quấy mấy đứa con nít kẻo chúng sợ nghe chưa!
Kỳ lạ thay, con rắn như
hiểu tiếng người, nó lắc lư cái đầu mấy cái rồi duỗi mình trườn qua ngạch cửa.
Phúc chết lặng. Rồi như cục đá lèn trong ngực bấy lâu đang vỡ ra. Nước mắt mặn
đắng lặng lẽ chảy dài trên đôi má đàn bà rám nắng, chảy xuống khuôn ngực đã bắt
đầu cạn sữa của cô. Cô ngồi thụp xuống nền đất, ôm lấy ngực để không phát ra âm
thanh nào, để không nhìn vào đôi mắt già nua của cha chồng cũng đang ầng ậng nước.
Cô biết, lời nào với ông cũng là thêm gánh nặng. Ông đã gà trống nuôi con từ
ngày tiễn vợ hạ sinh đứa út, rồi quẩn quanh nuôi cháu sau khi lần lượt tiễn năm
đứa con trai ra chiến trường.
Chuyện Thừa hy sinh được
xác tín sau đó ít lâu. Phát là cán bộ quân nhu, lớp lính đàn em của Thừa được
điều động ra Đông Hà tầm sau Tết Mậu Thân. Bữa đó tổng kết năm học và báo cáo
thành tích thi đua cấp Tỉnh, Phúc đi ngang sân Uỷ ban chợt nghe Phát nói với
nhóm đồng đội của anh về cứ điểm Gio Hà và khó khăn về công tác báo cáo, truy
điệu liệt sĩ khắp mặt trận Đông hà – Quảng Trị. Phúc chờ đến khi Phát còn một
mình, chuẩn bị lên xe tiếp tục chuyến công tác thì túm chặt cổ áo anh lại:
– Anh nói thật với tui
đi. Anh Thừa mất rồi phải không? Anh ấy mất như thế nào? Từ bao giờ?
– Tui hoàn toàn không biết
o à. Chưa có tin gì về thì chắc anh ấy còn sống và đang chiến đấu thôi. O biết
đó, bom đạn cắt nát hết mọi liên lạc, chuyện thư tín thất lạc là thường...
– Xin đừng có giấu tui nữa.
dù gì anh cũng là đồng đội, là cấp dưới của anh ấy. Hãy cho mẹ con tui biết để
biết ngày mà cúng cơm, an ủi linh hồn anh ấy...
Nước mắt bắt đầu trào ra
khỏi đôi mắt quyết liệt của Phúc. Phân vân giây lát, Phát nói nhỏ:
– Theo nguyên tắc tổ chức
thì tôi không dược phép nói. Bởi tôi ra Gio Linh sau anh Thừa khá lâu. Nhưng
nghe các anh kể lại, trận tháng Hai năm 1968 toàn bộ hầm cán bộ bổ sung chỉ huy
Trung đoàn Một đã mất do B52…
Bàn tay Phúc buông thõng
khỏi ngực áo Phát.
– Mộ chồng tôi ở đâu? Có
ai biết xác anh ấy nằm lại nơi nào ở Quảng Trị không?
– Có người biết đó. Sau
trận đó có lệnh rút quân, ban chỉ huy còn có người lập báo cáo lại nhưng
điều quân cấp bách, họ lại chuyển đến chiến đấu ở địa bàn khác rồi.
Câu nói cuối cùng của
Phát xuôi theo gió khi chiếc xe công vụ lao vào con đường bụi mù.
Phải sau đó hai năm, đến khi quân địch đánh bom leo thang ra tới Hà Nội năm 1972, sau bao lần tìm kiếm những người đi quân cùng đợt với chồng, Phúc mới gặp được người đồng chí đã chôn Thừa.
4. Mặt đất nóng như cát rang vào giữa ngọ. Phía hàng rào Mc Namara nước sông Gio Hải dội hắt lên sáng lấp loé. Cả triền đất trống trải như sa mạc, đất sỏi bạc phếch và chi chít hố bom. Đội trưởng Nông hội xã Gio Hải kiên nhẫn chỉ dẫn cho Phúc vị trí đám gạch ngói vụn nát trước đây từng là ngôi chùa phía đông trong sơ dồ vẽ tay trên tờ giấy. Chiếc la bàn rung rinh hai đầu kim nháy quay liên tục. Con đường trong bản vẽ trước đây giờ tan nhoà vào khoảng mênh mông đất chẳng còn dấu tích. Đến những cái cây to, bờ ruộng cũng tan nát nhoà vào nhau. May mắn thay, người đàn ông này bám trụ quê hương đủ lâu để định vị chính xác theo những mảnh ruộng và nền nhà còn lại
Đầu năm 1972, may mắn
Phúc gặp được Thiếu tá Sinh, một trong những người sống sót sau những trận B52
oanh tạc trận địa Gio Linh ngày 27/2/1968 và những ngày trước đó. Chính tay anh
và hai đồng đội đã chôn cất chồng cô cùng ba sĩ quan khác hy sinh vì sức ép
trong cùng hầm chỉ huy. Chính anh cũng có ý định tìm cô để báo tin, nhưng hành
quân điều chuyển không cùng tuyến đường nên không thể tới gần Đồi Rạng. Thiếu
tá Sinh còn trao cho cô chiếc la bàn quân sự, hướng dẫn cách định vị và dặn rằng,
chính tay anh đã dùng vỏ đạn đục tên Thừa trên tấm tôn kẽm thay cho bia mộ.
Sáng sớm, khi căn góc đường
với nền ngôi chùa này, Phúc đã linh cảm đúng nơi chồng nằm lại. Nhưng vốn cẩn
thận, cô nhờ đưa tới địa điểm từng là ngôi chùa kia trước, xác định kỹ rằng
không đúng, hai người lại trở về nơi này. Bước chân trần trên nền đất cát bỏng
rát, giữ cây chiếc bàn ổn định trong lòng bàn tay, Phúc run rẩy tiến tới đúng vị
trí được đánh dấu.
“Hai chân anh ấy gác trên
bờ ruộng, đầu hướng vô phía chùa. Vội lắm, tui chỉ kịp đục tên anh ấy trên tấm
kẽm kèm ngày hy sinh”. Câu nói của thiếu tá Sinh văng vẳng trong đầu Phúc khi
tay cô bới lớp đất pha cát khô xốp. Ngón tay cô đau nhói. Miếng tôn kẽm được lấy
lên, những lỗ tròn đục vội bằng vỏ đạn ngay ngắn chữ “ Thừa 27/2” khiến cả người
Phúc run bần bật. Hai ống quyển song song ngay ngắn lộ ra ngay sau tấm kẽm. Rồi
như mê đi, tay cô bới thoăn thoắt sâu xuống về hướng đầu gối, hai gióng đùi nằm
ghếch chéo đúng tư thế “chân gác lên bờ ruộng” mà thiếu tá Sinh mô tả. Nắng chiều
phủ lên cát lấp loá, hình hài còn lại của chồng cô sáng bóng, khô sạch hiện ra
trong ánh lấp loá vì nước mắt của cô.
– Thôi o à, chừ muộn rồi,
không kịp đón chú về ngay hôm nay đâu .O làm vầy tội cho chú ấy. Để mai sáng biện
nhang hoa đủ đầy rồi hãy rước chú về o à.
Phúc ngồi thẫn thờ trước
phần di hài vừ lộ ra của chồng. Rồi chợt nhận ra, mình chỉ đi tìm anh bằng sự
thôi thúc, nhớ mong và cả sợ hãi mất anh thêm lần nữa. Bà con trong xóm đã tan
làm trên những khoảnh ruộng còn canh tác được rất xa về ngang qua, mỗi người
thêm một câu động viên cô. Nước mắt tới giờ mới chảy dài trên mặt cô, rơi xuống
lớp đất cát tơi xốp hay tay cô đang gạt phủ che đi những gì cô vừa run rẩy tìm
gặp.
Bữa cơm tối ở nhà người Đội
trưởng dường như hoàn toàn yên lặng. Cả gia đình chăm chút nhường cô phần cơm
trắng được hớt trên những miếng sắn độn và bát canh khế nấu thứ tép khô quê cô
ngọt đậm đà. Quảng Trị, cô sinh ra, trưởng thành, mất dần đi những người thân
và cả người chồng thương yêu của mình tại nơi đây. Bữa ăn đượm nặng tình người,
tình quê hôm ấy như an ủi vỗ về những canh cánh trong lòng cô.
Mờ sáng, khi Phúc ra tới
nơi chôn cất Thừa thì bà con trong làng đã có mặt từ bao giờ. Mùi nhang ngát
quyện lấy gió sớm, loãng trong những tiếng thì thầm về những ngôi mộ không bia
lẫn chìm vào đất. Hoa để tưởng niệm Thừa cũng chỉ là vài bông trang và nhánh
hoa cau còn sót lại góc vườn nhà ai đó. Chút rượu quê nồng hơi men đổ lên phần
đất anh nằm. Phúc tự tay bới đất, đặt từng mảnh xương chồng lên trên hai lớp giấy
báo cô đã chuẩn bị đem theo trong cái túi du lịch cũ. Phúc chưa từng chứng kiến
việc bốc mộ. Cũng chưa từng tìm hiểu trình tự nhưng từng nghe người ta nói, việc
bốc xương phải xếp đúng thứ tự. Nếu sơ ý xếp không đúng người đã khuất sẽ khó
việc siêu thoát kiếp sau.
Nhặt từng mảnh xương chồng,
gói cẩn thận vào từng miếng giấy báo và đặt xuôi theo hình hài anh khi còn sống.
Một việc mà Phúc chưa từng nghĩ sẽ có ngày vợ chồng mình trọn dạo phu thê bằng
cách ấy. Đầu cô trống rỗng, mỗi động tác đều cẩn trọng như lời tâm sự cuối cùng
của vợ với chồng. Gần sáu năm được là vợ chồng, chỉ duy nhất cái Tết năm 1965
anh và cô được ăn Tết cùng nhau. Gần sáu năm, có với nhau ba mặt con mà số
ngày ở bên nhau đếm kĩ không được tròn dăm tháng. Vậy nhưng, anh đã cho cô trọn
vẹn được yêu, được tin, được kính trọng và được sẻ chia tới tận cùng tâm hồn và
thể xác. “Với em, như vậy là đủ Thừa ơi. Em sẽ thay anh nuôi dạy các con nên
vóc, nên người, giữ nếp nhà gia đạo và tận hiếu, tận trung như lời anh dặn.” .
Những lời nói thốt trong thâm tâm cô vang vọng khi bàn tay cô gói ghém tới di vật
cuối cùng của chồng.
Chuyến xe đò trưa ấy đưa
Phúc cùng bé Vân ngược về Thanh Chương. Con gái lớn lặng im bên mẹ y như khi
đi, nó cũng lặng im vì biết là chuyến đi đón cha. Phúc thầm biết ơn con, mới
hơn mười tuổi đầu mà dường như nó hiểu nỗi đau trong lòng mẹ đến mức nén nỗi
đau trong lòng nó để mắt sâu hút nhưng không rơi lệ. nắm cơm người đội trưởng
Nông hội ở Gio Hải gói cho giữ cho hai mẹ con về tới Đông Hà. Mình cô ôm túi ngồi
im trên xe, con bé chạy ù đến nhà cậu họ nhờ trợ giúp chút tiền để đủ tiền vé
đưa hai mẹ con về Vinh. Nắm cơm được đùm cho đỡ lòng hai mẹ con về tới Vinh khi
trời đã tối mịt. Xe khách hư, nằm lại Vinh gần suốt đêm, Phúc nhờ người quen
đưa bé Vân về ở nhờ, mình cô ôm khư khư chiếc túi tiếp tục hành trình sang Hà
Tĩnh, đưa Thừa về với mái nhà anh.
Buổi lễ truy điệu sáng
hôm sau, 3/7 năm 1973 được diễn ra trọng thể đón nhận liệt sĩ – Trung uý Nguyễn
Đình Thừa về lòng quê mẹ. Cha chồng Phúc run run mở từng tờ giấy báo, lẩm bẩm
như nói với đứa con trai ông thương nhất về sự tự hào của ông về cả hai vợ chồng
nó. Có ai đó đứng sau lưng ông nói khẽ:
– Này, cái nhà o Phúc giỏi
dữ. Sao mà sắp xếp di hài chú ấy chuyên nghiệp như bác sĩ giải phẫu ấy. Rõ bốc
ra răng xếp ra rứa, không hề sai lệch chút nào.
Khi lá cờ phủ lên quách
đưa Thừa đến nghĩa trang quê hương, Phúc chỉ kịp chào cha, chào mọi người rồi lại
tất tả ra bến xe cho kịp chuyến. Ba đứa trẻ đang đợi cô. Sáng sớm mai lớp học bổ
túc cũng chờ cô khai giảng. Thi thoảng, bom đạn vẫn rít trên bầu trời khắp dải
miền Trung bất khuất, nhưng lòng cô đã thanh thản khi trước mặt chỉ còn một trận
tuyến duy nhất. Trận chiến của một cô giáo, một chiến sĩ thi đua cấp Tỉnh đem đến
tinh thần yêu nước và tình yêu với con chữ, với văn chương cho nhiều thế hệ học
trò. Trận tuyến của một người mẹ đơn thân sẽ nuôi ba con trưởng thành như ý
nguyện của hai vợ chồng. Cô thầm hứa với anh, trọn đời còn lại cô sẽ dành cho
những điều thiêng liêng ấy.
Vĩ thanh:
Tôi ngồi và viết tóm lược nội dung câu chuyện này với nhà giáo Nguyễn Thị Kim
Phúc trong khu tập thể Bách khoa một chiều mùa hạ. Cô đã bước sang tuổi 85 và
ba người con của cô đều đã trưởng thành như nguyện ước của vợ chồng cô. Họ người
theo chân mẹ trở thành giáo viên dạy văn giỏi ngay tại mảnh đất Thanh Chương –
Nghệ An. Người trở thành Tiến sĩ làm việc tại Moskva và người con út tốt nghiệp
Bách Khoa hiện công tác tại Hà Nội. Cả đời, cô vẫn sống như có chồng bên cạnh.
Dường như ông chưa hề mất đối với cô. Cho tới tận bây giờ, cô vẫn gọi người chồng
đã mất 56 năm của mình là “anh”. Có lẽ thế hệ cô đa phần là như thế. Có lẽ, mảnh
đất Nghệ An kiên trung bất khuất sinh ra rất nhiều những chuyện tình bởi những
người con ưu tú như vậy. Cảm phụ và tự hào, tôi viết nên những dòng này tri ân
với Miền Trung, với Nghệ An.
16/8/2024
Nguyễn Thu Hà SG
Theo https://vanhocsaigon.com/

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét