Lúc sống nguyện như tia lửa cháy rực rỡ, lúc chết nguyện như bông tuyết nhẹ nhàng rơi

Lúc sống nguyện như tia lửa cháy rực rỡ,
lúc chết nguyện như bông tuyết nhẹ nhàng rơi

Ngày 4 tháng 12 năm 2024, nữ văn sĩ, biên kịch, nhạc sĩ, và nhà sản xuất phim nổi tiếng Quỳnh Dao được phát hiện đã qua đời tại nhà riêng ở Đạm Thủy, Đài Bắc – Đài Loan, hưởng thọ 86 tuổi. Giờ đây, khi huyền thoại khép lại, nhìn lại cuộc đời bà, quả đúng như lời bà từng nói: “Lúc sống, nguyện như tia lửa, cháy rực cho đến giây phút cuối cùng của cuộc đời. Lúc chết, nguyện như bông tuyết, nhẹ nhàng rơi xuống, hòa vào cát bụi.” 
Quỳnh Dao, tên thật là Trần Triết, sinh năm 1938 tại Thành Đô, Tứ Xuyên, trong một gia đình có truyền thống học thuật. Năm 1942, bà cùng cha mẹ trở về quê hương tổ tiên ở Hành Dương, Hồ Nam. Sau đó, bà theo cha là Trần Chí Bình sang Đài Loan sinh sống, bắt đầu sự nghiệp viết văn, rồi dấn thân vào lĩnh vực sản xuất phim và truyền hình.
Khi 16 tuổi, bà lấy bút danh Tâm Như và xuất bản tiểu thuyết đầu tay Vân Ảnh. Đến năm 25 tuổi, bà chính thức ra mắt độc giả với tiểu thuyết Ngoài Cửa Sổ, đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp văn chương. Trong suốt sự nghiệp sáng tác của mình, Quỳnh Dao đã mang đến cho độc giả những tác phẩm kinh điển như Yên Vũ Mông Mông, Hoàn Châu Cách Cách, Tuyết Kha, Xóm Vắng,… Những tác phẩm này không chỉ chiếm được cảm tình của độc giả mà còn được chuyển thể thành phim điện ảnh và truyền hình, để lại dấu ấn sâu đậm, trở thành ký ức thanh xuân của nhiều thế hệ.
Bút danh “Quỳnh Dao” được bà lấy cảm hứng từ bài thơ tình nổi tiếng “Mộc Qua” trong Kinh Thi:
Tên gọi ấy phản ánh niềm đam mê và khát vọng của bà đối với tình yêu. Quỳnh Dao từng nói:
“Cả cuộc đời tôi, trải qua không ít sóng gió và những nỗi đau thấm thía. Điều giúp tôi vượt qua tất cả chính là niềm tin mãnh liệt vào tình yêu – thứ sức mạnh lớn lao nhất trên đời.”
Trong cuốn tự truyện “Câu Chuyện Của Tôi”, bà đã dùng ngòi bút tinh tế và tràn đầy yêu thương để thuật lại cuộc đời đầy màu sắc và thăng trầm của mình. Bà từng chia sẻ: “Khi viết, từ ngòi bút đến sâu thẳm trái tim, đều tràn ngập tình yêu.”
Xin giới thiệu trích đoạn từ cuốn sách “Câu chuyện của tôi” của nữ sĩ Quỳnh Dao.
CÂU CHUYỆN CỦA TÔI
Tuổi thiếu niên của tôi là quãng thời gian mà tôi không bao giờ muốn đối mặt trong ký ức.
Mỗi lần nhắc đến khoảng thời gian đó, tôi luôn cảm thấy như muốn nói ra nhưng rồi lại thôi, cảm giác cứ dằn vặt, ngập ngừng. Nhưng hôm nay, để tạo nên một “tôi thật sự” trong cuốn sách này, tôi quyết định thử hồi tưởng về chính mình lúc ấy. Đó là một thời kỳ đầy u ám và bất hạnh.
Cuộc sống đã ổn định, những ngày lang bạt đã trôi qua (tôi sống trong căn nhà nhỏ kiểu Nhật ấy mãi cho đến khi xuất giá). Thế nhưng, tâm trạng tôi thì ngày càng chìm vào bóng tối, ngày càng bi thương và khổ sở.
Chỉ khi cuộc sống trở nên ổn định, tôi mới thật sự nhận ra sự tàn khốc của quy luật “mạnh được yếu thua.” Cuộc cạnh tranh sinh tồn, với cái gọi là “vật cạnh thiên trạch,” hóa ra lại lạnh lùng và vô tình đến thế! Tâm hồn tôi như rơi xuống một cái giếng sâu không đáy, cứ thế chìm mãi, không ngừng rơi. Cảm giác rõ ràng nhất trong tôi khi đó chính là “sợ hãi” và “bất lực.” Tại sao cuộc sống lại trở thành như vậy?
Khi còn bé, dù phải sống trong cảnh bấp bênh, dù đã trải qua bao sóng gió và khổ đau, tôi vẫn có thể tìm niềm vui trong khổ cực, vẫn có thể dệt những giấc mơ nhỏ nhoi cho riêng mình. Dẫu tôi trưởng thành sớm và có xu hướng cô độc, tôi vẫn biết cách tìm hạnh phúc trong sự cô đơn ấy.
Nhưng khi bước vào tuổi thiếu nữ, mọi thứ đã hoàn toàn khác. Tất cả như một dòng chảy âm thầm mà thay đổi. Khi vào trung học, tôi mới nhận ra kết quả học tập của mình thực sự tệ hại. Những mảnh ghép giáo dục vụn vặt trong tuổi thơ đã khiến tôi trở thành một học sinh “trắng tay” khi bước chân vào ngôi trường nữ trung học danh tiếng nhất cả tỉnh. Ngoại trừ môn Văn, tôi gần như không theo kịp bất kỳ môn học nào khác. Toán học, Lý, Hóa… đều là thảm họa. Kỳ thi nào tôi cũng chỉ đạt điểm không hoặc đôi khi là hai mươi điểm.
Trường nữ trung học ấy nổi tiếng với việc học nghiêm khắc, và hầu hết những ai thi đỗ vào đều là học sinh giỏi. (Tôi không hiểu làm cách nào mà mình lại “vô tình” thi đỗ vào đây. Đối với tôi, đó chẳng phải là may mắn, mà là một tai họa.) Các bạn đồng trang lứa đều học hành nhẹ nhàng, chỉ riêng tôi là thất bại thảm hại. Các bài kiểm tra thì dồn dập: kiểm tra nhỏ, kiểm tra tuần, kiểm tra tháng, kiểm tra giữa kỳ, kiểm tra cuối kỳ… tất cả như muốn nuốt chửng tôi. Tôi hiểu rằng đời người là một chiến trường, mỗi kỳ thi chính là một thử thách phải vượt qua. Nhưng tôi, ngay tại ngưỡng cửa giáo dục, đã bại trận.
Cha mẹ tôi đều là những nhà giáo mẫu mực. Cha tôi là giáo sư đại học, mẹ tôi là giáo viên trung học. Gia đình tôi có thể gọi là một “gia đình giáo dục.” Thế nhưng, một gia đình như thế sao lại có thể xuất hiện một đứa con “không ra gì” như tôi? Cha mẹ bối rối và thất vọng đến tột cùng. Họ không tin rằng tôi là đứa trẻ ngu dốt, vì những đứa trẻ ngu dốt thì sẽ không viết bài gửi báo. (Đúng vậy, niềm an ủi duy nhất của tôi khi đó chính là việc viết lách. Tôi thường viết những bài ngắn gửi đến các tòa soạn, đôi khi được đăng và nhận được một chút nhuận bút nhỏ nhoi.) Cuối cùng, cha mẹ kết luận rằng: tôi không chăm chỉ, không tập trung, không nỗ lực.
Tôi nghĩ cha mẹ nói đúng. Tôi có thể dành hết tâm trí để viết một bài văn, nhưng lại không thể tập trung giải phương trình X + Y bằng bao nhiêu. Tôi có thể đọc liền một mạch một cuốn tiểu thuyết, nhưng lại không thể hiểu nước được cấu tạo từ gì, hay con người là loại hợp chất gì. Tóm lại, thành tích học tập của tôi tệ hại đến mức cha mẹ tôi phải thất vọng tràn trề.
Nhưng bi kịch không chỉ nằm ở tôi. Nếu tất cả những đứa con trong nhà đều giống như tôi, thì cha mẹ có lẽ đã quen rồi.
Ngược lại, các em tôi lại quá xuất sắc. Em trai kế tôi, dù ham chơi, nghịch ngợm, vẫn luôn đạt trên tám mươi điểm ở tất cả các môn học. Em trai út tính tình nóng nảy, thường xuyên gây gổ với bạn bè, nhưng cũng đủ sức vượt qua các kỳ thi một cách nhẹ nhàng. Còn em gái út thì như một thần đồng. Chưa vào tiểu học, em đã được ca ngợi là thiên tài. Khi lên lớp một, em thường xuyên đạt điểm tối đa, luôn mang về nhà những giải thưởng cao quý.
Dần dần, tình yêu của cha tôi hướng về em trai kế. Mẹ tôi thì luôn cố gắng tỏ ra công bằng, nhưng khi có tới bốn đứa con, ai cũng biết rằng tình yêu thực sự chỉ dành cho những đứa con xuất sắc nhất. Tôi và em trai sinh đôi – từng được coi là cặp “một lân một phụng” – giờ đây đã trở thành gánh nặng cho cha mẹ.
Tôi đã từng yêu gia đình này hơn bất kỳ điều gì khác. Nhưng giờ đây, tôi cảm thấy mình lạc lõng. Cha mẹ không còn thấu hiểu tôi, các em thì càng ngày càng tỏa sáng, còn tôi, chỉ là một cái bóng mờ nhạt.
Ngày qua ngày, mẹ càng yêu thương em gái út hơn, cha càng dành nhiều tình cảm hơn cho em trai kế. Họ thậm chí không buồn che giấu sự thật này. Từng cử chỉ, ánh mắt, nụ cười của họ đều tự nhiên mà bộc lộ sự thiên vị. Tôi và em trai sinh đôi – từng được cha mẹ coi là niềm tự hào – giờ đây đã trở thành gánh nặng của gia đình.
Từ khi còn nhỏ, tôi và gia đình là một thể không thể tách rời. Tôi luôn yêu thương cha mẹ và các anh chị em của mình hơn bất kỳ điều gì, và cũng khao khát họ yêu thương tôi như thế. Nhưng khi nhìn lại, tôi nhận ra, lúc đó tôi “cần” tình yêu thương từ cha mẹ đến mức thật “đáng thương.”
Tôi học hành không tốt, mang đầy mặc cảm tội lỗi, tự ti và bất lực. Tôi khao khát cha mẹ sẽ hiểu cho tôi, sẽ an ủi và ủng hộ tôi một chút. Nhưng thực tế lại hoàn toàn khác.
Lên năm hai trung học, tôi bị lưu ban. Cùng lúc đó, em trai sinh đôi của tôi được nhận vào trường Trung học Kiến Quốc – ngôi trường tốt nhất dành cho nam sinh, nơi mẹ tôi đang dạy học. Nhưng cả học kỳ, cậu ấy gây ra đủ chuyện, từ đánh nhau với bạn, cãi cọ với giáo viên, cho đến bị phàn nàn liên tục từ các thầy cô đến chỗ mẹ tôi.
Cha mẹ tôi cuối cùng không thể che giấu sự thất vọng. Họ gọi cả hai chúng tôi lại và đưa ra một “quyết định”: “Các con đã mười bốn tuổi rồi! Mười bốn tuổi đủ lớn để học cách sống độc lập. Từ kỳ sau, em trai con sẽ chuyển đến trường Trung học Đệ Nhất ở Đài Trung và ở nội trú. Còn con, sẽ chuyển đến trường nữ trung học ở Chương Hóa và cũng ở nội trú!”
Quyết định ấy giống như một quả bom nổ tung trong lòng tôi. Đối với một đứa trẻ mười bốn tuổi, gia đình là tất cả. Từ sau khi sống sót qua trận lụt lớn ở Đông An, cha mẹ từng hỏi tôi có muốn chết cùng họ không, và tôi luôn tin rằng gia đình chúng tôi không bao giờ có thể bị chia cắt. Vậy mà giờ đây, chính cha mẹ tôi lại muốn đẩy chúng tôi đi. Mười bốn tuổi không phải là đủ lớn; chúng tôi vẫn còn là những đứa trẻ. Nhưng mười bốn tuổi cũng đủ để hiểu rằng “bị gửi đi” có nghĩa là gì.
Tôi không muốn đi, cũng không muốn em trai đi. Tôi khao khát hét lên với mẹ: “Mẹ ơi, đừng bỏ rơi chúng con!”
Nhưng sự tự ti khiến tôi không dám thốt lên lời. Còn em trai tôi, là một cậu bé, không nhạy cảm và dễ tổn thương như tôi, nên tôi không rõ cậu ấy nghĩ gì. Mãi sau này, khi chúng tôi đã trưởng thành, em mới thú nhận rằng thời điểm ấy, cậu ấy cũng vô cùng giận dữ và thất vọng. Nhưng chính nhờ lần “bị đẩy đi” đó, cậu ấy đã thật sự học được cách sống độc lập.
Em trai được gửi đến trường ở Đài Trung, chỉ được về nhà vào kỳ nghỉ. Ngày ấy, nhà tôi chưa có điện thoại, và em tôi cũng không viết thư, nên chúng tôi chỉ gặp nhau trong những dịp nghỉ lễ hiếm hoi.
Còn tôi, tôi được gửi đến Chương Hóa – một nơi xa xôi ở miền Nam Đài Loan. Nhưng khi đến nơi, trường nữ trung học Chương Hóa từ chối nhận tôi vì tôi đang học năm cuối cấp. Cha mẹ không còn cách nào khác, đành để tôi tiếp tục học tại trường nữ trung học cũ.
Tôi ở lại nhà, nhưng nụ cười của tôi đã biến mất mãi mãi. Tôi trở nên u uất, tự ti đến mức cha mẹ tôi có lẽ đến tận bây giờ cũng không hiểu được. Khi em trai đi rồi, tôi càng thêm cô đơn. Thành tích học tập của tôi vẫn không có chút tiến triển, cuộc sống của tôi chìm trong màu xám u ám.
Chính vào lúc đó, tôi bắt đầu viết – tôi viết không ngừng nghỉ. Viết lách trở thành cách duy nhất để tôi trút bỏ cảm xúc.
Người ta nói, “Thiếu niên không biết mùi vị của sầu bi.” Nhưng với tôi, tuổi thiếu niên chỉ toàn nỗi buồn. Tâm hồn nhạy cảm của tôi ngày càng trở nên đa sầu, đa cảm. Viết lách trở thành lối thoát duy nhất cho tâm trạng bức bối của tôi.
Những ngày tháng ấy cứ trôi qua. Tôi tốt nghiệp trung học cơ sở và thi đỗ vào trường nữ trung học Đệ Nhị ở Đài Bắc. Còn em trai, sau khi tốt nghiệp trường Đài Trung, đã thi đỗ vào trường chuyên ngành kỹ thuật ở Đài Bắc. Nhờ đó, cậu ấy được trở về Đài Bắc, nhưng phần lớn thời gian vẫn ở lại ký túc xá trường.
Em trai kế tôi bắt đầu học cấp hai và trở thành học sinh xuất sắc của trường Trung học Kiến Quốc, nổi tiếng với khả năng vẽ tranh. Cha mẹ còn đặc biệt thuê giáo sư từ Đại học Sư phạm để dạy thêm môn mỹ thuật cho cậu ấy.
Em gái út thì là niềm tự hào lớn nhất của mẹ. Con bé luôn đứng đầu lớp, đem về nhà vô số giải thưởng, bằng khen. Cha mẹ còn mời giáo viên dạy đàn piano và múa ballet riêng cho con bé.
Tôi, khi ấy mười sáu tuổi, đã trải qua những ngày tháng đắng cay nhất.
Năm mười sáu tuổi, tôi bắt đầu học lớp mười. Những lúc rảnh rỗi, tôi vùi mình trong thư viện, điên cuồng đọc đủ loại tác phẩm văn học. Tôi cảm thấy mình như một kẻ “đói khát” văn chương, ngấu nghiến hết tác phẩm này đến tác phẩm khác, từ trong nước đến quốc tế. Tôi đọc càng nhiều, tư tưởng trong tôi càng trở nên phong phú. Tôi nhạy cảm hơn với tình yêu, sự hận thù, những cuộc chia ly trong cuộc đời.
Tôi thường tự hỏi: “Ý nghĩa của cuộc sống là gì?”
Tôi tìm kiếm câu trả lời trong những cuốn sách, nhưng không tìm thấy. Tôi tìm trong lớp học, nhưng cũng không có. Tôi tìm trong gia đình mình, lại càng không tìm được.
Lúc ấy, cha tôi ngoài việc giảng dạy tại Đại học Sư phạm, còn bận rộn với các buổi diễn thuyết và viết lách. Mẹ tôi vừa phải dạy học, vừa lo việc nhà, ban đêm còn giúp cha hiệu đính bản thảo. Cha mẹ bận rộn đến mức không có thời gian để ý đến những thay đổi trong tâm lý của tôi. Tôi cảm thấy vô cùng cô độc.
Ở trường, tôi cũng có vài người bạn thân, nhưng so với tôi, họ vẫn còn “ngây thơ” lắm. Tâm hồn tôi đầy những câu hỏi không có lời giải, còn nhiệt huyết trong tôi lại chẳng biết trút vào đâu.
Rồi một ngày, tôi nhận được một tờ thông báo từ trường. Tờ thông báo yêu cầu phụ huynh “ký tên” vì tôi chỉ đạt hai mươi điểm trong bài kiểm tra Toán. Thông báo kiểu này vốn dĩ không phải chuyện lạ, tôi đã nhận quá nhiều lần nên không còn bất ngờ. Nhưng hôm đó, cảm giác tự ti trong tôi trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Tôi thấy mình thật vô dụng, tầm thường, chẳng xứng đáng với bất cứ điều gì, như thể tôi là kẻ thất bại hoàn toàn.
Khi cầm tờ thông báo về nhà, tôi thấy em gái út của mình đang ngồi khóc nức nở ở cửa ra vào. Cha mẹ đứng hai bên, cố gắng hết sức để dỗ dành con bé. Tôi hoảng hốt hỏi có chuyện gì xảy ra, sao em lại khóc dữ dội như vậy. Mẹ tôi thở dài, giọng vừa yêu thương vừa tự hào:
“Con bé quá cầu toàn. Nó khóc vì chỉ đạt chín mươi tám điểm, không được một trăm điểm!”
Tôi sững sờ. Tờ thông báo trong tay tôi bỗng trở nên vô nghĩa, tôi không còn đủ can đảm để đưa ra. Nhưng giáo viên đã ra lệnh, ngày mai tôi nhất định phải mang về đầy đủ chữ ký của cha mẹ.
Tôi chần chừ mãi đến tận đêm khuya, cuối cùng mới mang tờ thông báo đến cho mẹ ký. Nhìn điểm số của tôi, khuôn mặt mẹ tối sầm lại. Bà ngước lên, thốt một câu đau đớn:
“Con muốn cha mẹ phải làm sao với con đây? Sao con không thể giống như em gái của con chứ?”
Lòng tôi đau như dao cắt. Tôi không nói gì, chỉ chạy ra ngoài, lao thẳng vào màn đêm. Tôi ngồi bệt xuống một góc tường, ôm đầu khóc như điên dại. Trong giây phút đó, ký ức về thành phố Đông An ùa về. Tôi nhớ lại cha mẹ từng hỏi tôi có muốn chết cùng họ không, và tôi nghĩ: lẽ ra, nếu tôi đã chết từ ngày ấy, thì giờ đây sẽ không phải chịu đựng sự cô độc, đau khổ và bất lực này nữa.
Đêm hôm đó, tôi viết một bức thư dài gửi mẹ. Đây là lần đầu tiên trong đời, tôi bộc bạch hết lòng mình với mẹ. Nội dung bức thư tôi không nhớ rõ, nhưng có một đoạn tôi vẫn ghi sâu trong lòng:
“Mẹ yêu quý, con xin lỗi vì đã đến thế giới này, không thể mang đến niềm tự hào, chỉ toàn phiền muộn. Nhưng con lại bất lực, không thể tự thay đổi bản thân. Con không biết phải làm thế nào. Con đến từ sự hỗn độn, trước khi kịp ý thức về sự sống, con đã tồn tại như thế. Hôm nay, ‘con người không đủ tốt’ này là kết quả của vô số yếu tố từ tự nhiên đến hoàn cảnh. Con không thể tháo rời bản thân để ghép lại thành một con người hoàn hảo. Vì vậy, con chỉ có cảm giác thất bại, tuyệt vọng, và tràn ngập sự áy náy với mẹ. Thế nên, mẹ ơi, hãy để ‘con người không đủ tốt’ này biến mất mãi mãi.”
Viết xong bức thư, tôi tìm lọ thuốc ngủ của mẹ và uống hết cả lọ. Khi tỉnh dậy, đã một tuần trôi qua. Tôi nằm trong bệnh viện, cổ tay truyền nước biển.
Mẹ ngồi bên giường tôi, nắm chặt tay tôi, đôi mắt sưng đỏ. Ánh mắt bà không rời khỏi tôi dù chỉ một giây. Tôi hiểu rằng thế giới bên kia chưa muốn đón nhận tôi. Mở miệng, tôi bật khóc gọi:
“Mẹ ơi!”
Mẹ ôm lấy đầu tôi, òa khóc. Hai mẹ con ôm nhau, khóc như mưa. Mẹ nghẹn ngào nói:
“Phượng Hoàng, chúng ta từng cùng nhau chết đi và tái sinh. Giờ đây, chúng ta lại cùng tái sinh lần nữa, con nhé!”
Tôi gật đầu trong nước mắt, ôm chặt lấy mẹ. Trong lòng tôi gào thét: “Xin lỗi mẹ, con lại làm mẹ khóc! Từ nay về sau, dù có chuyện gì xảy ra, con sẽ không bao giờ để mẹ phải khóc nữa!”
Sau một tuần, tôi được xuất viện. Cha mua tặng tôi một cây cổ cầm để chúc mừng sự hồi sinh của tôi. Tôi rất ít khi nhận được quà từ cha, nên món quà này trở nên đặc biệt quý giá. Dù chưa bao giờ học chơi đàn, tôi thường ôm cây cổ cầm, tùy ý gảy. Tiếng đàn trong trẻo, run rẩy, vang vọng không dứt. Mỗi lần gảy đàn, lòng tôi lại rung động, chất chứa một nỗi buồn man mác.
Tuổi mười sáu của tôi đã qua đi. Nhưng những ngày tháng cay đắng vẫn chưa kết thúc.
(Lời kết: Đến thời điểm viết bài này, trong lòng tôi vẫn còn buồn. Khi nhìn thấy tôi hôm nay, nhiều người luôn nghĩ rằng tôi là một người phụ nữ được số phận đặc biệt sủng ái và có nhiều thứ mà người khác chỉ có thể mơ ước. Nhưng ai có thể hiểu, cái giá mà tôi phải trả để trưởng thành là lớn đến nhường nào?).
5/12/2024
Quỳnh Dao
Cẩm Lan dịch
Nguồn: Báo Văn Nghệ
Theo https://vanvn.vn/