Đôi điều về thơ và tập bản thảo “Nhật ký thơ”

Đôi điều về thơ và 
tập bản thảo “Nhật ký thơ”

Năm 1961, Đặng Tấn Tới và tôi đang học lớp Đệ tứ trường Trung học Cường Đễ, là bạn cùng thôn Hưng ĐỊnh, lại học cùng nhau từ tiểu học, nên rất gần gũi, thân thiết! Cha mẹ Tới rất thương tôi, nên hai chúng tôi có dịp gặp nhau luôn. Hai chúng tôi đều có chung niềm đam mê thơ văn từ năm học Đệ thất (1958), nên thường “bàn chuyện” thơ văn; thường “làm thơ”, chia sẻ niềm vui mỗi lần có bài được đăng báo (dù là báo văn nghệ Học sinh, hay trang thơ của vài tạp chí, nhật báo, xuất bản ở Saigon). Đặng Tấn Tới, đầu tiên lấy bút danh Thy Uyên, sau là Vũ Thúy Thụy Ca… Còn tôi, ghép tên của cha mẹ, bút danh là Huyền Linh, rồi Hoài Huyền Tiên. Năm 61 – hai chúng tôi đồng ký đơn gởi Ty Thông Tin Bình Định xin thành lập một thi văn đoàn với điều lệ hoạt động hẳn hoi…

Đơn gởi đi được một tuần, đang giờ học, hai chúng tôi nhận được “giấy mời” của Ông Hiệu trưởng Tôn Thất Ngạc, lên phòng riêng của ông để “có chuyện cần gấp”! Gặp nhau ở hành lang trước khi cùng vào gặp ông hiệu trưởng, hai chúng tôi cũng đoán biết chuyện gì sẽ xảy ra, nhưng chưa biết “cát/hung” thế nào?

Sau khi “mời” chúng tôi ngồi vào ghế đối diện - ông Hiệu Trưởng nghiêm giọng: “Thầy vừa nhận được thư trả lời của Ty Thông Tin Bình Định về việc xin thành lập Thi Văn đoàn của hai em…”

Ông cúi xuống nhìn vào tấm giấy một lúc, ngẩng lên - vẫn một giọng ôn tồn: “Theo thư trả lời, và theo ý của thầy, hai em chưa đủ tuổi để được phép thành lập Thi Văn đoàn. Các em hãy gắng học cho giỏi đi. Mai kia. lớn rồi, muốn… làm gì cũng được thôi!”

Chúng tôi nhìn nhau, im lặng.

Ông hỏi: “Các em nghĩ thế nào?”

Tôi khẽ cười, e ngại: “Cám ơn lời dạy của Thầy…”

Ông nhìn chúng tôi với ánh mắt thiện cảm, thoáng chút ngạc nhiên: “Vậy các em hãy về lớp học đi!”

Cuối năm ấy, Đặng Tấn Tới cho xuất bản tập thơ đầu tay có tựa là “Lễ Tấn Phong Tình Yêu”, bút danh là Vũ Thúy Thụy Ca. Phần trình bày bìa, nội dung, Tới tự lo hết; bởi Tới có năng khiếu riêng về hội họa và trình bày từ thời tiểu học và đang theo học hàm thụ lớp hội họa của Họa sư Vương Quốc Đạt từ Đà lạt.

Từ năm Đệ tam, chúng tôi đã “trao đổi” với nhau về khả năng riêng của mỗi đứa; Tới quyết định chọn Thơ - còn tôi, cảm thấy rất “thích hợp” với Văn vì cuộc đời quá bất hạnh của mình…

Tuy là “tâm sự” với nhau vậy, nhưng thỉnh thoảng Tới vẫn viết tạp bút, còn tôi vẫn lai rai làm thơ chơi! Năm 1968, Đặng Tấn Tới xuất bản tập thơ thứ hai, là “Mưa Mắt Tình”- chính thức lấy tên thật ĐTT làm bút hiệu từ đó. Sau MMT là “Tâm Thu Kinh” (1970), “Tuyệt Huyết Ca” (1972), “Thi Thiên” (1973), “Trúc Biếc” (1974). Từ dạo ấy, những lúc buồn và thấy “nhớ”, nhưng thời gian không thể ngồi yên lâu, tôi thường viết những bài thơ cho riêng mình. Trước 1975, trong tập san Sư Phạm QN (1966) có bài thơ của tôi, và sau đó, hai lần được “xuất hiện” ở tạp chí Bách Khoa (Bài đầu “Thơ Cho Con Đầu Lòng” (1971), bài thứ hai “Những Dãy Hành Lang Buồn Bã” (1973), nhưng bài này đã bị sở phối hợp nghệ thuật đề nghị cắt bỏ, mới cho báo phát hành, dù đã in trong “mục lục”!). Thời gian về dạy học ở Tuy Hòa (1966- 1978), tôi dành nhiều thời gian cho truyện ngắn và tạp bút, không còn “nhớ nàng thơ” nhiều nữa! (từ năm 1967 đến 1973, tôi xuất bản được 4 tập truyện ngắn và một tập tùy bút). Sau 1975, lúc đang ở chùa Phi Lai (và ngay cả sau này), tôi có thơ đăng thường xuyên ở Nguyệt san (rồi bán nguyệt san và tuần báo) Giác Ngộ. Đó là những xúc cảm rất chân thật, rất thiết tha với Đạo, với đời sống quanh tôi. Tôi không nghĩ là “làm thơ” mà là để “tự an ủi mình và chia sẻ” cùng bạn Đạo mà thôi…

Một thời gian dài, tôi lang bạt đó đây - với chiếc xách tay nhẹ tênh kinh sách, tôi đã “trở lại” với thơ như niềm vui còn lại trên bước đường phiêu bạt, nhưng không lưu giữ kỹ. Phần nhiều bị thất lạc, hay đã gởi chia sẻ cùng bạn bè, trong đó có chị Diệu Thuần (chị Nguyễn Thị Tẩu, chị ruột nhà văn Y Uyên). Chị DT đã “chịu khó” gom lại - đánh vi tính, In thành tập, gởi cho tôi vài tập đọc chơi! Tập thơ bản thảo ấy, hiện nay tôi cũng không còn!

Thời gian sau, tôi tìm một tập vở dày 300 trang, mang theo bên mình mỗi chuyến di xa, nên còn giữ lại được khoảng 150 bài thơ. Tôi đã nhờ chỗ dịch vụ vi tính, in cho 5 bản, lấy tên là “Nhật Ký Thơ”, dày 250 trang. Tôi đã gởi tặng cho ân sư Thích Thiện Đạo, người bạn văn thân thiết Trần Huiền Ân, và hai người bạn văn nữa giữ để “làm kỷ niệm”.

Ở đây, vì nghĩ rằng, sẽ không bao giờ tôi có dịp xuất bản tập “Nhật Ký Thơ” trong hoàn cảnh đang còn nhiều khó khăn này, nên muốn “ghi lại đôi điều” về nó - để nhớ một thời đã qua không thể nào quên trong cuộc đời phù du truân chuyên của mình…

Với riêng tôi, đọc lại bài nào (với ngày tháng đã qua như một dấu ấn hằn sâu trong tâm khảm mình), tôi cũng đều thấy cần chia sẻ, nhưng - có lẽ, chỉ nên ghi lại nơi đây đôi bài cho vui thôi!

Ngày “lập” được Lập Tâm tịnh thất, tôi có viết:

“Nhà tôi bướm lượn ra vào

Có con chim đậu hiên đầu gọi nhau

Gió lùa mát rượi chái sau

Nửa đêm trăng rọi đỉnh đầu nằm mơ

Có rừng núi, có suối thơ

Ngày đêm nghe vọng dôi bờ nhân duyên

Măc đời tính chuyện đảo điên

Tịnh tâm ngó vách, an nhiên tháng ngày”

(Tịnh Thất - tháng 12/1993)

Ngày Phật đản PL 2540, tôi viết bài này tặng cho “Phi Lai tịnh sĩ” (tức Thượng Tọa Thích Thiện Đạo):

“Trong cơn mưa bão mịt mù

Giữa sương tuyết lạnh thâm u chốn này

Một bông hoa lạ phơi bầy

Tuyết sương dông bão cũng tày như không”

(Kỳ Hoa)

Mùa mưa năm 1993, tôi đang lang thang ở Saigon, một buổi sáng sớm ngồi ở quán café vỉa hè nhìn Saigon thức dậy - tôi viết mấy câu gởi tặng chị Diệu Thuần Nguyễn Thị Tẩu (Gò vấp):

“Ngày bắt đầu rất sớm

Khi sương mờ chưa tan

Người lo toan rất sớm

Khi lòng còn hoang mang”

(Sáng Saigon)

Năm 1998, đang ở quê nhà - ngồi nhìn trăng thu, tôi rất nhớ Tuy Hòa với những mùa trăng một thời thương yêu thơ mộng. Tôi viết bài thơ gởi tặng cho người bạn Đạo (cũng là đồng nghiệp lúc dạy ở Nguyễn Huệ, Tuy Hòa) là anh Tâm Cảnh – Hoàng Văn Trí:

“Ta đã trải bao mùa trăng tuổi trẻ

Trăng miệt mài trong giấc ngủ cô miên

Sao chẳng nhớ trăng nơi nầy chốn nọ

Mà Tuy Hòa trăng lồng lộng thâu đêm?

Trăng phố thị dễ thương từng ngõ hẹp

Bàng bạc hàng dương, lấp lánh biển gần

Ta đã uống café đường Số Sáu

Ăn ly chè Cây Phượng mát tình thâm

Trăng ở Hội Sơn trăng trên gác thượng

Trăng ngợp về Phường Bốn ngát mầu xanh

Và những hồi chuông lay động lá cành

Chuông sám hối, chuông gọi hồn mê lạc

Trăng xuôi Hòa Thịnh, trăng ngự Phi Lai

Vằng vặc trăng soi trắng xoá giậu Lài

Mấy chú đọc kinh, mõ chuông vội vã

Hết kinh rồi, ra ngõ đón trăng chơi

Nay ở Lập Tâm, trăng vàng phố chợ

Nhớ Tuy Hòa trăng cũng chếch trời Đông

Cũng Trăng ấy - mấy ngàn năm rồi nhỉ?

Mà đêm nay sao nghe thấm tận lồng?”

(Đón Trăng Thu, Nhớ Tuy Hòa)

Tháng 9 năm 1998, ngồi ở hiên chờ khách đến - tôi bỗng nhớ các bạn Tuy Hòa khôn xiết. Thay vì viết thư cho từng người, tôi viết bài thơ “gởi chung” cho quý vị ấy: Trần Huiền Ân, Đỗ Chu Thăng, Đàm Khánh Hạ, Khánh Linh, Lê Tăng Mính, Phan Tiên Hương, Hoàng Văn Trí…

“Lâu nay tớ ngại viết thư

Thư dài cũng chẳng bằng “thư không lời”

Viết gì? Quanh quẩn chuyện đời

Kể gì? Cũng chuyện buồn vui ấy mà

Chi bằng mặc chuyện can qua

Bữa hai sét chén tương cà Lập Tâm

Đôi khi nhớ Bạn bâng khuâng

Đôi khi cầm bút mà không nên lời

Nhớ nhau, chớ trách tớ hoài

Giận thương chi lắm nổi trôi khổ lòng

Hôm nay Thơ đến chẳng mong

Như dòng nước chảy, như bông đúng giờ

Vội ghi gởi Bạn bài thơ

Tri âm hồ dễ phai mờ thế ru?

(Thư Gởi Bạn Hiền)

Chia sẻ cùng hai người em của nhà văn Y Uyên là Thanh Vân và Nguyễn Văn Vượng về những lần ra đi của mình:

“Một năm mấy chuyến ra đi

Mười năm mấy chục lần ghi nỗi buồn?

Sự đời cứ mãi trôi luôn

Điểm sương tóc dã phai hường tuổi xuân”

(Ra Đi, mùa hè 1996)

Một lần tôi tình cờ gặp lại cô bạn láng giềng thời trung học ở Qui Nhơn, nay đã là Sư cô Diệu Sơn - đang trụ trì một ngôi chùa có tên “Hoa Nghiêm”; Sư cô ngỏ ý mời tôi có dịp hãy ghé thăm chùa. Tôi chưa “đủ duyên” tìm đến HN, nhưng “đủ duyên” để viết hai bài thơ gởi tặng Diệu Sơn nhân dịp Xuân về (Nhớ Hoa Nghiêm & Hội Xuân Hoa Nghiêm). Xin ghi lại một bài:

“Chỉ nghe kể về Hoa Nghiêm chốn ấy

Lòng bỗng vui mơ ước gặp Hoa Nghiêm

Xin lễ Phật trước uy nghi chánh điện

Và nguyện cầu hoa nở đẹp tôn nghiêm

Xuân đã đến đất chùa xưa bỗng sáng

Bốn mươi năm tụ hội cả về đây

Duyên đã đủ như trăng Rằm đúng hẹn

Mọi nguồn tâm thấm ướt nước non nầy

Tôi nguyện đến, xin một lần hội ngộ

Để một lần, dầu nghe một lời kinh

Hoa Nghiêm đó, bốn mươi năm hò hẹn

Giữa dòng đời trôi nổi kiếp phù sinh

Tôi sẽ đến, kiếp nầy hay kiếp khác

Bóng chùa xưa dẫu sinh diệt vô thường

Hoa Nghiêm vẫn là chốn Tâm khơi mở

Để bao lòng tỏ ngộ Phật mười phương”

(Nhớ Hoa Nghiêm - 1997)

Lần đầu tiên đến Chùa Đây (Suối Đó) theo lời mời của nhà thơ Đinh Hồi Tưởng (Đại đức Thích Tấn Tuệ) - tôi đã ghi lại một số bài thơ gởi tặng cho ĐHT (tất cả đều đã được đăng ở GN), trong đó có bài:

“Đêm nằm nghe núi hoang mang

Nghe rừng lá đập rộn ràng niềm đau

Nghe suối thở, nghe đá sầu

Nghe mình lãng đãng chìm sâu muộn phiền”

(Đêm Ở Suối Đó – 26 tháng 11/1998)

Và hai câu sau đây, bày tỏ cảm nhận của một kẻ “không nhà” (chữ “nhà” theo lời Phật dạy là “nghiệp”) trên bước đường thăng trầm của cõi tạm; đã được nhà thơ cho khắc vào ghế đá trong khuôn viên chùa:

“Thênh thang đi giữa Ta bà

Vui sao một kiếp không nhà từ đây!

(Đường Trần)

Ngày 27 tháng 11 năm 1998, sau gần một tuần ghé thăm “Suối Đó - Chùa Đây” của Đại đức Thích Tấn Tuệ (Lagi Hàm Tân - Bình Thuận), Thầy Tấn Tuệ đã chở tôi trên chiếc Honda ghé thăm các chùa, tịnh thất ở Bà Rịa - Vũng Tàu, trên đường đưa tôi về lại Saigon. Tôi ghé thăm tịnh thất Bửu Lâm:

“Trưa nghe vẳng tiếng tắc kè

Gió mơn man gọi bên hè Bửu Lâm

Sư cô đang phút tịnh tâm

Hay chăng ngoài cửa nở thầm nụ hoa?”

(Trưa Ở Tịnh Thất Bửu Lâm)

Thăm Chùa Phổ Hiền (Quận Bình Thạnh) và ngủ trưa ở dó:

“Trải chiếu bên hiên chùa

Đặt lưng thềm đá lạnh

Bóng nắng in vách xưa

Soi rõ niềm cô quạnh

Chùa vắng lạc tiếng chim

Hương trầm xa gió thoảng

Thời gian vẫn êm đềm

Khẽ khàng luồng qua cửa!

(Ngủ Trưa Ở Chùa Phổ Hiền, 27 tháng 11/1998)

Tháng 6 năm 1997, nghe tin chồng chị Minh Quân mất ở Saigon, nhớ anh và thương chị - tôi đã viết mấy câu gởi tặng:

“Cảnh vắng người đi thêm vắng vẻ

Tuổi già, thiếu bạn - biết cùng ai?

Năm canh trở giấc boa nhiêu mộng?

Mộng cũng như đời sao dễ phai!”

(Tứ Tuyệt)

Để ghi nhớ lời dạy của Lục Tổ, tôi tự ghi lại thành một bài thơ đơn giản, cho riêng mình:

“Bỏ tâm tà

là Giới tánh

Lìa tâm mê

là Huệ tánh

Dứt tâm loạn

là Định tánh

Không thêm bớt

chính Kim cương

Thân đi về

nghĩa Tam muội

(Phật đản, Phật Lịch 2544)

Sau 1975, tôi trở thành một người thợ, lao động miệt mài mỗi ngày hơn tám giờ, dù là thời tiết thế nào. Một sáng, tuy mới 8 giờ - mà mồ hôi đã thấm ướt cả áo; vừa cởi áo phơi, vừa nghĩ mấy câu:

“Cởi áo phơi nắng sớm

Cởi quần phơi nắng chiều

Hạt mồ hôi nhỏ xuống

Tận đáy lòng cô liêu”

(Thường Nhật – tháng 6 năm 1996)

Một đêm trăng ở quê:

“Sân nhà rộng ánh trăng

Ngõ xa tiếng chuông gọi

Ta ngồi yên một mình

Trăng vàng từng gáo dội!”

(Trăng. 1996)

Và xin ghi lại thêm một bài được viết vào mùa Xuân năm 2004:

“Xin một cành hoa

từ cây Vô ngã

Ngắt một nhánh lá

từ cội Từ bi

Hai tay búp sen

dâng lên Từ phụ

Mùa Xuân chợt nhú

hương ngợp cõi lòng

Thắm đượm thân tâm

ba ngàn thế giới

Đốt một nén hương

từ tâm vô ngại

Thắp một ngọn nến

từ cõi an nhiên

Hai tay búp sen

cúi đầu lạy Phật

Mùa Xuân có thật

sâu thẳm lòng nầy

Mấy vạn Xuân qua

hương Xuân đọng mãi…”

(Mùa Xuân Còn Mãi - Xuân 2004)

Trong 150 bài thơ gom lại trong tập “Nhật ký thơ” là những dấu ghi kỷ niệm từng tháng năm qua của một thời lận đận truân chuyên, nhưng cũng thấm đượm rất nhiều thi vị, đạo vị cho đời sống tôi; chỉ xin chia sẻ nơi đây một vài bài tiêu biểu cho vui. Sau đây là hai bài “cảm nhận” của Thầy Thích Thiện Đạo và anh Trần Huiền Ân đã viết cho tôi, sau khi đọc xong bản thảo tập thơ. Chân thành tri ân Thầy Thiện Đạo đã luôn nhiệt tình chia sẻ, góp ý cho tôi mọi điều trong lẽ Đạo tình đời. Cám ơn anh Trần Huiền Ân - người bạn văn thân thiết, người anh lớn chí tình, đã dành thời gian đọc bản thảo - cho dù, thơ tôi… “không giống ai”!.

Ý NGHĨ THOÁNG GẶP BAN ĐẦU

…Tôi đang lật từng trang NHẬT KÝ THƠ của Mang Viên Long.

Hồi giờ tôi vẫn nghĩ một bài thơ, cụ thể hơn là một câu thơ, một ý thơ đến với ta bằng sự rung động trực tiếp, ta chỉ cảm nhận, không nên và không cần phân tách, bình luận.

Tập thơ của Mang Viên Long có đến hơn 150 bài Thơ nói với mình, thơ truy niệm công ơn cha mẹ, về những chuyến đi xa viếng thăm ân Sư, bạn đạo, bạn đời; thơ tặng vợ con, bạn bè… Tập thơ là tập nhật ký, trải nhiều năm tháng, ghi chép qua nhiều góc độ lăng kính. Tuy có vẻ rất là đời thường, không nói chuyện cao siêu xa xôi gì hết, nhưng bàng bạc một không- khí-thiền vì Mang Viên Long viết từ “Lập Tâm tịnh thất”. Mà tôi thì … tuy có “cao tuổi” hơn Mang Viên Long, lại đang sống giữa bụi trần, lòng còn đầy những tham - sân, cho nên chỉ có thể nói chút cảm nhận trực tiếp thoáng gặp ban đầu.

Đôi khi tưởng Mang Viên Long đã đạt đạo:

Thênh thang đi giữa ta bà

Vui sao một kiếp không nhà từ đây.

(Đường trần)

Thế nhưng … Vào một buổi chiều cuối năm tác giả như ẩn mình đển nhìn ngắm:

Phố chợ đông người sao thấy vắng?

Hoa tươi khắp nẻo vẫn màu không

Ngó quanh đời cảm thương mây lạnh

Một tiếng cười khan ứa lệ hồng!

(Chiều cuối năm cảm tác)

Ứa lệ mà biết lệ màu hồng thì phải là thăng hoa tâm trạng mới biết được. Sự thăng hoa ấy là của một thi sĩ vẫn còn đắm chìm trong cõi nhân gian! Hai tiếng “lệ hồng” đã giúp người đời bắt mạch Mang Viên Long, cũng như đã bắt mạch Phạm Thái qua ba tiếng “nghẹn má hồng”.

Hoặc:

Em như cơn gió

Thoảng qua đời anh

Khổ đau còn lại

Mênh mang trời xanh.

(Cơn gió)

Trong đau khổ còn nhìn trời thấy mênh mang trời xanh thì cái đau khổ do cơn gió thoáng qua không quá nặng nề hay không còn nặng nề nữa đấy chứ?

Rồi khi lặng yên nghe tiếng chuông chùa và ngắm ánh trăng. Mang Viên Long thật tỉnh táo thấy ánh trăng như thong thả tiết chế từng gáo dội chứ không phải mênh mang tràn ngập:

Sân nhà rộng ánh trăng

Ngõ xa tiếng chuông gọi

Ta ngồi yên một mình

Trăng vàng từng gáo dội.

(Trăng)

Như thế là Mang Viên Long vẫn chưa thoát tục. Mang Viên Long vẫn là một người của đời thường, thật tình với chính bản thân:

Ngửi mùi hương lan

Thoảng trong gió lạnh

Cuộc đời gian nan

Chìm trong bất hạnh.

(Giây phút)

Và thông cảm với nỗi niềm của những người thân thuộc:

Cảnh vắng người đi thêm vắng vẻ…

Tuổi già thiếu bạn, biết cùng ai?

Năm canh trở giấc bao nhiêu mộng?

Mộng cũng như đời sao dễ phai?

(Tứ tuyệt)

Cho nên… đừng hỏi gì khi có lúc bắt gặp trong thơ tác giả nói như vậy, tưởng vậy… mà đôi khi chưa phải vậy. (Tôi muốn thử bắt chước một chút đạt đạo thoáng qua của Mang Viên Long…).

Tuy Hòa, 11/6/2006

Trần Huiền Ân
Theo http://newvietart.com/