Người thầy thanh nhạc đầu tiên và những kỷ niệm chẳng bao giờ quên

1> NGƯỜI THẦY THANH NHẠC ĐẦU TIÊN

Tôi được nghe bài Người HN trực tiếp lần đầu tiên trong một cuộc liên hoan văn nghệ của trường. Khi đó đang là buổi nghỉ giải lao chờ công bố kết quả chấm thi của Ban giám khảo và không khí chờ đợi đang ngày một căng thẳng, vì BGK làm việc quá lâu. MC cuống cuồng chạy đi tìm người hát lấp chỗ trống. Trong lúc mọi người đang bối rối, bốn anh chị khoá trên đã bước lên, và trong cảm hứng dào dạt, hát Người HN với một tâm trạng thoải mái nhất, trong khi vừa ngay trước đó, họ là những đối thủ đáng gờm của cuộc thi.

Được nghe Người HN trong một khung cảnh rất ngẫu hứng, không có sự chuẩn bị trước, nhưng lại được thể hiện nhịp nhàng, phối bè uyển chuyển đến thế, tôi khâm phục người hát và “kết” luôn bài hát này. Nó lại càng trở nên đặc biệt khi sau đó tôi được nghe lần thứ hai, do chính một trong những chàng ca sĩ của nhóm hát hôm ấy đệm đàn guitar và hát cho riêng tôi? Anh không phải là tay guitar điêu luyện, nhưng những gì anh thể hiện và gửi gắm thì thật đáng trân trọng và ấn tượng đem lại thì khó phai mờ…

Vậy là tôi không thể không yêu bài hát này. Yêu và cảm thấy như có chút gì “nể vì” bài hát (chứ không chỉ kính phục Nguyễn Đình Thi - cũng là tác giả của bài hát này và cũng là tác giả của những câu thơ làm biết bao người mê mẩn trong bài thơ Đất nước “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội/ Những phố dài xao xác heo may/ Người ra đi đầu không ngoảnh lại/ Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy”), bởi tôi cảm giác bài hát như một thực thể sống động - một kiệt tác cần phải hết sức trân trọng, nâng niu. Tôi đã xin được làm “học trò” của chàng ca sĩ để được học hát bài này. Tôi muốn học không phải để biểu diễn, hay để thi thố với ai, mà để bản thân có thể cảm được hết cái hồn, cái linh thiêng của Người HN, và cũng để được hoà mình, được sống với những cảm xúc, với lịch sử trong bài hát.

2> NHỮNG CẢM NHẬN ĐẦU TIÊN

Có thể nói rằng, Người Hà Nội là một bản trường ca hùng tráng và đậm chất sử thi. Nó giống như lịch sử, như cuộc sống, đa dạng, muôn màu muôn vẻ, như sóng Hồng Hà, cứ liên tục vỗ, khi êm ái, nhẹ nhàng, khi sục sôi, cuộn chảy. Cao trào nối tiếp nhau, rồi lại yên ả vỗ về. Người nghe cứ bị cuốn đi theo những lớp sóng cảm xúc, nhiều tầng, nấc, với những hình ảnh, những sự kiện quá khứ được tái hiện sống động, tài tình. Chính vì thế, khi hát bài hát này, người ca sĩ phải thật vững vàng không chỉ về khả năng thanh nhạc, mà còn phải có nhạc cảm tốt, sống hết mình với bản nhạc, nội lực phải rất dồi dào để xử lý nhuần nhuyễn bài hát rất khó thể hiện này.

Ví dụ, mở đầu bài hát là một đoạn hết sức du dương, êm đềm, thể hiện tình cảm yêu dấu, rất đỗi tự hào: “Đây Hồ Gươm, Hồng Hà, Hồ Tây” (đây là đoạn nhạc không lời thường được phát lúc 6h chiều của đài HN hoặc khi mở đầu một chương trình mà tôi không nhớ tên của Truyền hình HN). Thì tiếp đó, sau Hà Nội mến yêu, giai điệu trở nên dữ dội, thể hiện sự phẫn uất, đau đớn: “Hà Nội cháy? Khói lửa ngập trời”. Tiếp sau sự căng thẳng ấy là “Hà Nội vùng đứng lên. Hà Nội vùng đứng lên? rất quật cường, rất khẩn trương, và liền đó lại là “Sông Hồng reo” thả dài như réo gọi, như khích lệ...

Ngay cả đoạn hồi tưởng đến vẻ đẹp của Hà Nội cũng rất sống động và hết sức biến hoá, đa dạng. Khi “Hà Nội đẹp sao, ôi nước Hồ Gươm xanh thắm lòng” đang được trải dài, chầm chậm, có chút gì âu yếm, bùi ngùi, xao xuyến, thì ngay tiếp đó, “Hà Nội vui sao, những cửa đầu ô” lại có tiết tấu nhanh, hết sức vui tươi, tái hiện một Hà Nội nhộn nhịp, sầm uất và đầy mến thương…

3> TẬP HÁT

Cách thể hiện những ngày kháng chiến trong bài hát cũng vô cùng sống động. Mỗi lần hát, tôi lại cảm nhận rõ mồn một tiếng bước chân hùng dũng của “đoàn quân Việt Nam đi’, những ngày chiến đấu có máu nhuộm, có sóng Hồng Hà cuộn sôi, có tiếng súng, có những chiến sĩ ngã xuống hi sinh, có khói bụi, có cờ hoa, có nước mắt, nụ cười, có đau thương, hờn căm, có khí thế hào hùng và cả những niềm vui, tự hào, hạnh phúc… Điểm đặc biệt tôi nhận thấy là tuy có sự biến đổi rất nhanh về tiết tấu, giai điệu, cảm xúc giữa các trường đoạn, nhưng không bao giờ có sự ép, gượng, hẫng hụt mà luôn có những chuyển tiếp hết sức linh hoạt và uyển chuyển, tạo nên sự kết nối vô cùng tự nhiên và là phép “nhấn” cho cảm xúc của mỗi đoạn nhạc.

Phần khó nhất khi thể hiện bài hát, đối với tôi là câu “Bụi hè đường cuốn bốc tung bay, xác thù rơi dưới gót giày, ầm ầm cười tiếng súng vui thay vang ngày mai sáng láng”. Hồi đó, “thầy” đã bắt tôi tập đi tập lại đoạn này, bởi vì tôi loay hoay mãi không biết làm thế nào để từng nốt nhạc mình hát thể hiện được bước chân người chiến sĩ nhanh, mạnh, dồn dập, khói bụi cuốn dưới chân, khí thế giết giặc mãnh liệt, oai hùng của quân ta. Đòi hỏi này thật khó! Nếu chỉ hát đơn thuần, đúng nốt nhạc thì dễ thôi, nhưng làm sao để làm bật lên được cái thần của đoạn nhạc ấy? Tôi đã tập mãi mà vẫn không đạt được mong muốn. Rồi một hôm, khi đang ngồi đông đủ cả nhà, tôi hát một cách cảm tính mà không để ý là mình đang hát. Đến khi hát xong rồi mới thấy cả nhà đang nhìn mình với ánh mắt khác lạ. Bố chỉ nói: “Ui chà, con gái tôi hát hay nhỉ!”, thế là tôi đủ hiểu và sung sướng lắm. Bởi vì chẳng ai trong nhà tôi, nhất là bố tôi biết một nốt nhạc nào, nhưng khả năng cảm thụ thì có thừa. Tiếc là tôi chẳng nhớ khi đó mình hát thế nào nữa, bởi lúc đó như không phải là mình - một cảm giác thật lạ!...

4> KỶ NIỆM

Tôi cũng sẽ chỉ ôm ấp sự yêu mến Người Hà Nội cho riêng mình nếu như không có một ngày tôi đi học xa nhà và gặp rất nhiều bạn bè từ nhiều nơi khác nhau. Một ngày, chúng tôi vào một khu vườn gần trường. Người ta gọi đó là quảng trường, nhưng đối với tôi, nó chỉ là một khu vườn thôi, vì nó khá nhỏ, tuy rất nổi tiếng và là một trong những trung tâm tụ tập, giải trí của thủ đô. Khi nào khu vườn ấy cũng đầy ắp những khách nước ngoài và những nhân vật lạ lùng đối với một con bé quen nhìn những thứ nghiêm túc và truyền thống như tôi. Các bạn tôi khi đó đã hát rất nhiều và đến lượt tôi. Lúc đầu tôi thoáng định hát một bài hát tiếng Anh để có thể hoà nhập với không khí của mọi người, nhưng rồi cuối cùng tôi đã hát Người Hà Nội với sự đệm đàn của một anh chàng người TBN, dù người đệm đàn không hiểu và theo kịp bài hát lắm. Nhưng có sao đâu, khi đó, tinh thần tự hào dân tộc trong tôi cao lắm. Tôi hát hết mình và cảm thấy vô cùng tự hào vì hát bài hát ấy. Trước hết, Người Hà Nội là một trong những sản phẩm âm nhạc đỉnh cao của VN ?" bạn bè quốc tế chắc chắn sẽ cảm nhận được tính nghệ thuật của nó. Thứ hai, nó thể hiện được cái hồn Việt, dù chỉ qua người Hà Nội, là một “đặc sản” của quê hương mà tôi muốn mời các bạn mình thưởng thức. Cho nên, tôi hát hết mình, tuy đôi lúc bị sai nhạc vì hát to quá (:D) để cho cả những người ngồi xa nhất trong khu vườn ấy cũng nghe thấy? Sau này một người bạn đã cho tôi nghe lại “Clip” thu bài Người Hà Nội mà tôi hát (thực ra là thu vào máy điện thoại của người ấy :D). Bạn ấy nói sẽ đem về nước và giới thiệu với mọi người về Việt Nam, về bài hát Việt Nam đã được nghe. Và, câu nói mà tôi vui sướng nhất mà bạn ấy nói với tôi (bằng tiếng Anh) chính là: “Cám ơn “ấy” vì đã cho “tớ” hiểu thêm về VN. “Tớ” sẽ chẳng bao giờ quên”.