Những bông hoa

Những bông hoa

Nhà văn Yusif Samadoghlu (Yusif Samad Vurghun oghlu Vakilov, 1935 – 1998) là con trai của nhà thơ nổi tiếng Samad Vurghun. Ông từng là Đại biểu Quốc hội Azerbaijan (Milli Majlis), phụ trách vấn đề quan hệ quốc tế.

Các danh hiệu của Yusif bao gồm: Người đoạt Giải thưởng Lenin Komsomol (1970), Nghệ sĩ Ưu tú của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan (1980) và Huân chương Vinh quang. Ông được Nhà nước công nhận là Nhà văn Quốc gia (1998).
Các danh hiệu của Yusif bao gồm: Người đoạt Giải thưởng Lenin Komsomol (1970), Nghệ sĩ Ưu tú của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan (1980) và Huân chương Vinh quang. Ông được Nhà nước công nhận là Nhà văn Quốc gia (1998).
Yusif tốt nghiệp Học viện Văn học mang tên Maxim Gorki. Ông làm việc tại Hãng phim Azerbaijan và sau đó trở thành biên tập viên tạp chí “Ulduz” (1976-1987) và sau đó là biên tập viên tạp chí “Azerbaijan” (Văn học) (1987-1997).
Yusif là tác giả của một số tiểu thuyết bao gồm: “Phòng số 220” (1960), “Thiên hà” (1973), “Ngày hành quyết” (1987), “Cửa ngõ”. Khi qua đời vào năm 1998, ông đang viết, nhưng chưa hoàn thành, cuốn tiểu thuyết “Dự đoán đã thành sự thật”.
Ông cũng viết kịch bản phim, trong đó có ba kịch bản rất nổi tiếng: “Tôi muốn bảy người con trai” (Yeddi Oghul Istaram), “Ngày hành quyết” (Gatl gunu), và “Gió từ miền đất” (Samt kulayi).
Cốt truyện truyện ngắn “Hoa” của Yusif Samadoghlu dựa trên buổi độc tấu tốt nghiệp của chính anh trai ông, Vagif, tại Trường Âm nhạc Bulbul ở Baku. Cha của họ, nhà thơ nổi tiếng Samad Vurghun, qua đời vào ngày hôm sau (27 tháng 5 năm 1956).
Nhà văn Yusif Samadoghlu dành tặng truyện ngắn này cho anh trai mình, Vagif. Dịch giả Nguyễn Văn Chiến đã chuyển ngữ truyện sang tiếng Việt, xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
Chỉ còn một chút thời gian nữa là buổi hòa nhạc sẽ bắt đầu. Các nghệ sĩ biểu diễn đã tập trung tại căn phòng cạnh sân khấu. Hầu hết trong số họ có vẻ chỉ mới 16 hoặc 17 tuổi. Một số đang đứng bên cạnh giáo viên, lắng nghe lời khuyên của họ lần cuối. Một số đang lên dây đàn violin; những người khác đang lên dây đàn tar^[1]. Mọi người đều nói nhỏ. Và mọi người đều cố gắng giữ bình tĩnh. Nhưng trong những tình huống như vậy, sự lo lắng luôn lớn hơn sự bình tĩnh giả tạo. Họ không thể không lo lắng: đây là buổi hòa nhạc đầu tiên của mình! Tahir đang ngồi gần cửa. Sân khấu ở ngay phía bên kia. Anh đang ghé miệng thổi vào hai bàn tay để làm ấm chúng. Tất cả các nghệ sĩ chơi đàn piano đều có thói quen này.
Có vẻ như bộ vest đen sẫm mà anh đang mặc bó sát vào cơ thể đầy đặn của anh. Anh đã vuốt gọn cổ áo sơ mi lụa trắng xuống ve áo khoác. Mặc dù các đường nét trên khuôn mặt không được thanh tú, nhưng anh là một chàng trai đẹp trai. Những nếp nhăn mỏng trên vầng trán rộng của anh luôn cho thấy anh là người đang suy tư.
Nhưng nụ cười gượng gạo ấy lại che giấu đi những cảm xúc thầm kín trong lòng anh – nỗi đau buồn tột cùng!
Một chàng trai 16 tuổi như vậy liệu có thể chịu đựng được nỗi đau nào?
Trước đó, cuộc sống của anh luôn tươi đẹp. Anh từng nghĩ rằng mình sẽ không bao giờ trải qua một ngày tồi tệ nào trong đời, rằng anh sẽ luôn tận hưởng một cuộc sống hạnh phúc. Cho đến nay, mọi thứ anh trải qua không chỉ đơn giản, tự nhiên mà còn trở nên rộng lớn và tươi đẹp hơn. Mỗi người anh gặp đều là hiện thân của tài năng và sự chân thành đối với anh.
Cho đến lúc đó, 16 năm ấy tựa như một dòng sông, chảy êm đềm giữa đồng cỏ mênh mông. Dòng sông ấy chưa từng bị vẩn đục, chưa từng va vào đá hay gặp phải một chướng ngại vật nào trên đường đi.
Nhưng nỗi đau buồn vô hạn ấy đã khuấy động cuộc đời anh như một giọt mực đen nhuộm đỏ mặt nước phẳng lặng. Ban đầu Tahir bàng hoàng, nhưng sau đó anh nhận ra rằng đau buồn là một cảm xúc tự nhiên, cũng như tình yêu và niềm vui vậy…
Tahir đứng dậy nhìn bạn bè. Trông họ thật hạnh phúc! Ai cũng đang nghĩ về một điều – ấy là buổi hòa nhạc. Nhưng Tahir không nghĩ nhiều đến buổi hòa nhạc. Anh  đang bận tâm đến một thế giới khác.
Bỗng nhiên, có người kéo tay Tahir. Đó là Hasan, bạn học cùng trường, có biệt danh “Tarzan”, cậu ấy là một người chơi đàn tar. Hasan đặt cây đàn tar khảm xà cừ lên bàn bên cạnh rồi quay sang Tahir: “Này Tahir, tớ phấn khích quá! Tim tớ sắp vỡ tung rồi này”, cậu nói, kéo rèm ra một chút để nhìn ra khán giả. Rồi cậu tiếp tục: “Ôi trời ơi, làm thế nào mà có thể chơi đàn trước mặt nhiều người thế này được cơ chứ?”
Tahir mỉm cười và véo mũi Hasan: “Đừng lo, cậu bé Baku,” anh nói. “Chơi đàn tar của cậu đi và cậu sẽ thấy họ vỗ tay như thế nào”.
“Để xem nào”,  Hasan đáp. “Ôi trời ơi,” cậy ấy lại nói khi cầm lấy điếu thuốc và đi sang phía bên kia phòng. Tahir thò đầu ra từ sau tấm rèm để nhìn thoáng qua khán giả.
Những cột đá cẩm thạch của hội trường lấp lánh dưới ánh đèn chùm rực rỡ. Mọi người đang trò chuyện; những âm thanh trầm đục khó hiểu lan tỏa khắp hội trường. Tahir biết hầu hết những người đang ngồi ở đó.
Bố mẹ Hasan, chú Bakir và dì Gulnaz, ngồi ở hàng ghế thứ hai. Họ cũng đưa em gái của Hasan là Solmaz đến buổi hòa nhạc. Chú Bakir liếc nhìn đồng hồ rồi nói gì đó với vợ, bà lắc đầu vẻ chậm rãi.
Anh cũng biết một số người khác ngồi cách hai hàng ghế sau. Phần lớn khán giả là các bậc phụ huynh. Mọi người dường như cũng háo hức chờ buổi hòa nhạc bắt đầu như chú Bakir và dì Gulnaz.
Ánh mắt Tahir dán chặt vào hai chiếc ghế trống ở hàng ghế đầu tiên. Giá mà bố mẹ anh đang ngồi đó lúc này thì tuyệt vời biết bao!
Bỗng nhiên, Tahir cảm thấy muốn khóc. Đôi lông mày rậm của anh nhíu lại. Những người ngồi trong sảnh trông như đang ở trong một đám mây dày đặc. Anh dựa vào tường để giữ thăng bằng. Một giọt nước mắt lăn dài trên má. Anh nghĩ về gia đình.
Tâm trí anh tập trung vào gia đình: mẹ anh, người đã không có cơ hội được ngủ như một người bình thường trong tám tháng qua, đang nâng đầu bố anh lên khỏi gối, cố gắng thuyết phục ông uống nước bằng thìa. “Uống đi, uống đi. Uống đi, anh yêu của em”.
Người bệnh mở mắt và khàn giọng đáp: “Nhưng anh không uống được…”.
Mẹ anh nài nỉ, hết lời khen ngợi anh, và cuối cùng, cha anh cũng uống được một thìa nước một cách khó khăn. Mẹ anh rất vui mừng. Bà đã lén bỏ thêm đường vào nước, còn cha anh không hề nhận ra việc đó.
Tahir tỉnh lại. Anh nhìn chằm chằm vào khoảng không, hai tay khoanh trước ngực mình. Không hiểu sao, khoảnh khắc ấy lại khiến anh nhớ đến cuộc thảo luận với cô giáo hôm trước.
Sau khi buổi học kết thúc, cô giáo đã đề cập đến vấn đề này, yêu cầu Tahir biểu diễn trong buổi hòa nhạc với một nhóm khác mà sẽ trình tấu vào tuần sau, thay vì buổi diễn đã lên lịch vào hôm nay. Khi Tahir hỏi lý do, cô giáo trả lời: “Con trai à, cô muốn cha con có thể nhìn thấy con trong buổi biểu diễn chính thức đầu tiên của con”.
“Vâng, con hiểu ạ, thưa cô”.
“Vậy nên, cô muốn con biểu diễn cùng nhóm thứ hai. Đến lúc đó, cha con sẽ khỏe hơn”.
Nhưng Tahir đáp: “Không, thưa cô, tốt hơn là con nên biểu diễn vào ngày mai ạ”.
Anh hiểu rất rõ tình hình. Cũng chẳng khác gì – ngày mai hay một tuần sau, tất cả đều như nhau. Nhưng Tahir không thể nào nói những lời này với cô được.
Anh đã hiểu ý nghĩa của những lời này từ lâu rồi. Chúng đã in sâu vào tâm hồn và trí óc anh qua bao đêm mất ngủ. Anh biết thế nào là bệnh mãn tính, bệnh nan y. Anh biết cha mình sẽ không qua khỏi. Tahir đã làm rất nhiều việc mà một người con trai làm cho cha mình – một người thông minh và tốt bụng. Anh thường xuyên rửa chân cho cha mình bằng khăn ướt ấm, sắp xếp lại gối cho cha, và nói chung là luôn cố gắng hết sức vì cha. Một ngày, hai ngày, ba ngày… Cuối cùng, cha anh sẽ biến mất mãi mãi khỏi cuộc đời này – chẳng còn là con người vẫn cười, vẫn nói, vẫn bước đi. Cha ơi! Từ này giờ đây nghe thân thương và ngọt ngào hơn bao giờ hết đối với anh. Tahir cảm thấy rất tiếc vì cha mình sẽ không đến dự buổi hòa nhạc, bởi vì, trước hết, anh muốn cho cha thấy những gì mình đã đạt được trong suốt những năm qua!
Tiếng chuông ngân vang lần thứ ba ở tiền sảnh đã cắt ngang dòng suy nghĩ đau buồn của Tahir. Có người trong phòng nói to: “Buổi hòa nhạc bắt đầu rồi!”
Một quý bà đứng tuổi bước vào và nhìn quanh mọi người. Với ánh mắt dịu dàng, ân cần, bà hỏi: “Các con có sợ không?”. Không đợi câu trả lời, bà đi ra cửa, liếc nhìn tờ chương trình trên tay. Rồi bà biến mất sau những tấm rèm vải đen. Vài giây sau, giọng bà vang lên trên sân khấu: “Buổi hòa nhạc của chúng ta bắt đầu bằng màn trình diễn điệu thức Segahi-Zabul do một trong những sinh viên tốt nghiệp trường âm nhạc 10 năm của chúng tôi biểu diễn, đó là em Hasan Alizade, học sinh  chơi đàn tar…”
Người phụ nữ rời khỏi sân khấu và giục Hasan đi theo, nói: “Nhanh lên, nhanh lên”.
Tahir lại nghe thấy giọng “Tarzan” của Hasan khi cậu ấy bước nhanh về phía cửa với cây đàn tar trên tay: “Ôi, Chúa ơi!”
Hasan bắt đầu chơi. Tahir quan sát từ phía sau tấm màn, lắng nghe màn trình diễn mugham^[1] của cậu ấy.
Ngay khi Hasan kết thúc, khán giả reo hò. Mọi người đều vỗ tay. Ánh mắt của chú Bakir, rạng rỡ niềm hạnh phúc, như muốn nói: “Chú ý, đó là con trai tôi!” Dì Gulnaz quay đầu để không ai thấy dì đang lau nước mắt.
Không hiểu sao, hình ảnh mẹ anh lại hiện lên trước mắt Tahir khi anh nhìn thấy dì Gulnaz như vậy. Bà cũng rưng rưng nước mắt, tay cầm khăn tay. Dạo gần đây, Tahir không thể tưởng tượng được mẹ mình theo cách nào khác. Nhưng có một sự khác biệt quá lớn giữa lý do khiến hai người phụ nữ này rơi nước mắt!
Rồi đến lượt Tahir sau Hasan. Anh ngập ngừng bước lên sân khấu. Ánh sáng chói lòa từ những chiếc đèn chiếu lớn làm anh lóa mắt trong giây lát. Tahir gần như không thể nhìn thấy cây đàn piano đen trên sân khấu. Nhìn ra khán phòng hòa nhạc rộng lớn, anh bắt đầu bước về phía cây đàn. Ánh mắt anh dán chặt vào hai chiếc ghế trống. Điều đó khiến anh buồn bã. Cuối cùng, anh lấy lại bình tĩnh và ngồi xuống.
Tahir chơi hợp âm đầu tiên. Nghe thật khủng khiếp đối với tai anh. Nó không nên nghe tuyệt vọng và mệt mỏi đến thế! Những ngón tay anh dường như kiệt sức. Tim anh bắt đầu đập nhanh như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Rồi đến hợp âm thứ hai. Khán giả bắt đầu xì xào…
Tahir cảm thấy bản nhạc mà anh đang cố gắng chơi nghe thật kỳ lạ. Nó khác xa so với những gì nó phải được thể hiện. Chuyện gì đang xảy ra vậy? Hai chiếc ghế trống làm tâm trí Tahir trở nên mơ hồ. Phải chăng nỗi đau buồn đã giày vò anh sâu sắc đến vậy trong những ngày qua? Anh bối rối. Anh cảm thấy chóng mặt vì lo lắng và tay anh đẫm mồ hôi.
Và ngay lúc đó… Tahir như nhìn thấy cha mình nằm trên dây đàn ở bên trong cây đại dương cầm. Anh nghe thấy giọng nói thân thương của cha mình: “Con trai ơi, đừng lo, cha luôn ở bên con, con yêu! Đừng lo, hãy chơi đi, cha đang lắng nghe…”
Cha anh nói với anh điều này với đôi mắt mở to; hình ảnh sống động trong tâm trí anh đến nỗi Tahir quên hết mọi thứ – buổi hòa nhạc, khán giả. Anh bắt đầu chơi, chơi mãi, không rời mắt khỏi hình ảnh hiện ra ấy. Trái tim anh hòa nhịp với nhịp điệu của tác phẩm. Và dường như cha anh đang nhấc đầu lreen  khỏi gối, nhìn anh với nụ cười trìu mến và nói bằng giọng vui vẻ – không phải giọng khàn khàn, ốm yếu thực sự của ông: “Cảm ơn con trai yêu! Phải rồi, như thế này, đừng lo, con hãy chơi đi!”
Tahir đang chơi. Anh chơi vì tình yêu dành cho cha mình – vì tình yêu cuộc sống. Giờ đây, bản nhạc nghe thật khác biệt. Nó thể hiện sự vĩ đại của cuộc sống và tuổi trẻ – sự bất khả chiến bại của cuộc sống. Anh đang chơi và hình ảnh ấy vẫn còn đó… Đây là gì? Hình như cha anh đang đứng dậy? Phải, đúng vậy. Ông đang đứng dậy. Ông dường như đã mặc quần áo xong, và đang nhìn con trai mình, cười và đi lại trong nhà. Trông ông không giống một người bệnh. Rồi ông bước nặng nề đến bàn viết, ngồi xuống, rồi cầm lấy cây bút – người bạn thân thiết nhất của ông vốn đã phủ đầy bụi vì cô đơn.
Tahir lại nghe thấy giọng cha mình: “Con trai yêu quý, không bác sĩ, không thuốc men nào giúp được cha. Chính tình yêu nghệ thuật đã giúp cha đứng dậy. Hãy chơi, con yêu quý, hãy chơi, luôn chơi đi. Cha đã thấy được thành quả của những nỗ lực làm cha.
Con đã làm cha rất hạnh phúc. Cảm ơn con, con trai yêu quý, cảm ơn con!”
Rồi cha anh cúi xuống bàn; dường như ông đang viết.
Tahir rưng rưng nước mắt hạnh phúc. Tahir đã thành công. Anh đã vượt qua nỗi đau buồn và thương tiếc!
Ngay khi ngón tay Tahir lướt đến hợp âm cuối cùng, hình ảnh đó lập tức biến mất.
Tahir đứng dậy. Cứ như không một ai trong khán giả đang thở cả. Mọi người đều nhìn anh. “Có chuyện gì vậy? Sao mọi người im lặng thế? Hay là mình chơi dở?” Tahir nghĩ. Rồi anh nhận ra mặt mình ướt đẫm; nước mắt đã lăn dài trên má anh trong suốt buổi biểu diễn. Anh muốn rời khỏi sân khấu ngay lập tức. Ngay khi anh vừa quay người bước ra khỏi sân khấu, tiếng vỗ tay vang lên từ khán phòng lớn. Ngay sau đó, anh nghe thấy giọng nói run rẩy của một cô gái trẻ cất lên: “Lại đây, Tahir ơi”.
Khi Tahir quay lại về phía giọng nói, anh nhìn thấy bạn cùng lớp Shafiga, đang mặc đồng phục học sinh. Cô bé đỏ mặt. Cô bé đưa một bó hoa tặng Tahir và đợi anh nhận. Anh do dự một chút rồi nhận lấy bó hoa, bắt tay cô bé và nói: “Cảm ơn bạn rất nhiều”. Shafiga rời khỏi sân khấu.
Mọi người không ngừng vỗ tay. Họ nhìn Tahir với vẻ ngưỡng mộ sâu sắc. Cuối cùng, anh cúi chào, bước về phía cửa và vào phòng chờ. Bạn bè anh tụ tập xung quanh. Mọi người chúc mừng anh. Nhưng Tahir không nhìn thấy hay nghe thấy gì cả. Giờ đây, mọi suy nghĩ của anh đều tập trung vào bó hoa nhỏ bé này. Những bông hoa này cho phép Tahir hít thở bằng cả trái tim và tâm hồn.
“Mình nhớ rất rõ,” Tahir nghĩ, “Cha thường mang rất nhiều hoa về nhà sau những khi đi đọc thơ của mình. Tất cả gia đình đều rất hạnh phúc – mẹ, anh trai, chị gái và mình. Mình cũng phải làm cho cha hạnh phúc. Cha yêu quý, ngay bây giờ, ngay bây giờ!”
Tahir không nhớ mình đã rời khỏi phòng như thế nào, mặc áo khoác và đi ra đường. Anh chỉ hoàn hồn khi về đến nhà, thở hổn hển. Anh chạy như bay lên tầng ba, bấm chuông, bước vào ngay khi cửa mở, cởi áo khoác, chạy dọc hành lang hẹp và mở cửa phòng, nơi anh thấy cha mình đang ngủ.
Ông nằm đó, mắt nhắm nghiền. Mẹ anh đứng đó, hai tay khoanh trước ngực. Người chú tóc bạc của Tahir, khom lưng vì đau buồn, đang đứng cạnh giường. Tahir thì thầm: “Bố khỏe không?”
Mẹ anh lại nói dối: “Bố khỏe rồi, giờ đã đỡ hơn nhiều rồi”, rồi im lặng.
Bà lau trán người bệnh lấm tấm mồ hôi lạnh và hỏi:
“Con biểu diễn hôm nay thế nào, hả con?”
Tahir mỉm cười, chìa bó hoa giấu sau lưng ra. Tahir muốn mọi người – mẹ, bố và chú – cùng cười, trò chuyện và chúc mừng anh ngay lúc này. Nhưng…
Ngay sau đó, bố anh mở mắt.
“Bố ơi, con được tặng hoa này vì đã biểu diễn trong buổi hòa nhạc hôm nay đấy ạ”, Tahir nói và bước tới đưa cho bố xem.
Người bệnh nhìn những bông hoa với vẻ thờ ơ, mấp máy đôi môi tái mét và nói bằng giọng yếu ớt: “Chúc mừng con yêu. Bố hy vọng con sẽ thường xuyên nhận được nhiều hoa như thế này”. Ông ngừng lại. Ông không thể nói tiếp. Chỉ sau khi hít một hơi thật sâu, ông mới có thể tiếp tục nói.
“Nhưng hãy giữ lại những bông hoa này, con yêu của bố, biết đâu con sẽ cần đến chúng… giữ lại… giữ lại…”
Và đúng là vậy. Tahir cần những bông hoa đó. Ngày hôm sau, hoa của Tahir là những bông hoa đầu tiên được đặt lên quan tài của cha anh. Chúng đã héo úa khá nhiều chỉ trong đêm đó. Có lẽ nỗi đau buồn của Tahir đã khiến chúng héo úa đi như thế.
Bạn bè và người quen đi ngang qua trước quan tài chẳng mấy để ý đến hoa của anh; giữa vô số vòng hoa, vòng hoa của anh chẳng nổi bật chút nào. Tahir là người duy nhất nhìn ngắm chúng. Anh không rời mắt khỏi điều đã trở thành bi kịch lớn lao của những bông hoa này.
Thời gian rồi sẽ trôi qua, và quy luật giản đơn nhất của cuộc sống – quy luật của sự sống – có lẽ sẽ giúp Tahir quên đi nỗi đau buồn lớn lao. Nhưng suốt cuộc đời, anh sẽ không thể nào quên buổi hòa nhạc đầu tiên và bó hoa nhỏ bé ấy. Mỗi mùa xuân, khi nhìn những bông hoa hình hạt đậu tuyệt đẹp tô điểm cho thiên nhiên, Tahir sẽ thốt lên: “Ôi, hoa ơi, hoa! Hoa gợi cho ta nhớ đến những điều gì!”.
Chú thích:
^[1] Tar: một  loại  nhạc cụ dây gảy. Đàn Tar phổ biến ở Iran, Azerbaijan, Armenia, Georgia, Dagestan, Thổ Nhĩ Kỳ, Tajikistan, Uzbekistan và các quốc gia khác ở Trung Đông. (ND)
^[2] Mugham:Một thể loại âm nhạc phức tạp, ngẫu hứng của Azerbaijan, sử dụng một hệ thống âm điệu và các giai điệu truyền khẩu để thể hiện cảm xúc sâu sắc. Đây là một kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại được UNESCO công nhận. Mugham được biểu diễn bởi các ca sĩ và nhạc công truyền thống với cacxs nhạc cụ như tar, kamancha và daf, và có thể được xem là một hình thức thiền định âm nhạc. (ND)
7/11/2025
Yusif Samadoghlu
Nguyễn Văn Chiến dịch
Theo https://vanhocsaigon.com/