Thứ Sáu, 29 tháng 12, 2017

Tìm trong đêm rách rưới cơn mơ nào lẻ loi

Tìm trong đêm rách rưới cơn mơ nào lẻ loi…
Từ trái sang: Thái Thanh, Khánh Ly, Mai Thảo
Một hôm, tôi lang thang trên con phố đường Triệu Nữ Vương Đà Nẵng, bước vào một tiệm bán đĩa CD, tôi đã tình cờ bắt gặp lại mấy đĩa hát cũ ngày xưa.
“Những điệu thu ca” trong đĩa nhạc tôi “lượm” được gồm 16 bài (?), trong đó Thái Thanh hát 3 bài (Thu về trong mắt em, Tiếng thu, Mùa thu Đông Kinh), Khánh ly 3 bài (Mùa thu cánh nâu, Thu, Mùa thu mây ngàn), Thanh Lan 2 bài (Thu vàng, Hoài thu), Hà Thanh 2 bài (Mùa thu paris, Áo lụa vàng), Lệ Thu 2 bài (Sương thu, Thu ca), Sĩ Phú (Thu quyến rũ), Duy Trác (Lá đổ muôn chiều), Phương Hồng Hạnh (Lá rơi bên thềm), Xuân Sơn (Nhìn những mùa thu đi).
3 ca khúc mà Thái Thanh hát trong đĩa nhạc này quả là 3 tuyệt tác. Do chép lại từ băng cassette nên âm thanh không còn trong. Tuy vậy, tiếng hát Thái Thanh ngày ấy và bây giờ, người nghe cảm nhận tiếng hát ấy không có dĩ vãng, vượt thời gian.
Tôi nghĩ có lẽ do chất giọng của bà, cao vút, trong và khi xuống thấp, bà thả giọng buông xuống rất nghệ thuật cũng như khi ngân, rất điêu luyện. Thái Thanh làm ta hình dung ra được, cụ thể được, hình ảnh mà bà muốn diễn tả. Khi hát, thanh nhạc của bà không bị sự cố như rè tiếng, bể tiếng, rung tiếng, …. Ví dụ, bài “Buồn tàn thu của Văn Cao” thì từ “lướt đi” ngân giọng kéo dài, làm ta hình dung ra được một cách sinh động người đang đi ngoài sương gió để lại cho người nghe một cảm giác lạnh lẽo, cô độc: “Ai … lướt đi ngoài sương gió…”
Trong bài “Thu về trong mắt em” của Phạm Mạnh Cương. Chất giọng của Thái Thanh mở đầu với âm thanh cao vút rồi rơi xuống, người nghe cảm nhận như một sự cố (scandale), một bàng hoàng, xao động: “Trong mắt em, mùa thu về đây”, chữ “đây” bà thả xuống như một cánh chim từ trên bầu trời xanh thẳm nhẹ nhàng đáp xuống thảm cỏ.  Bài “Tiếng thu”, thơ của Lưu Trọng Lư, Phạm Duy phổ nhạc. Là một bức tranh thủy mặc, qua tiếng hát của bà, bức tranh trở nên sinh động, người nghe cảm nhận một nỗi nhớ mênh mông, bất chợt xao xuyến: “Em không nghe mùa thu. Dưới trăng mờ thổn thức. Em không nghe rạo rực. Hình ảnh kẻ chinh phu. Trong lòng người cô phụ…”
“Mùa thu Đông Kinh”, bài hát của cố nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, qua biểu diễn của Thái Thanh, đưa ta lạc vào một thế giới tràn ngập lá vàng, với cơn lạnh giá, ướt đẫm trái tim những người tình:
“Mùa thu Đông Kinh. Buồn như tình em trong cơn gió, đìu hiu liễu bên đàng, ru lòng ai. Lá thu vàng trên bờ vai. Như bao nhiêu thu tình. Mang theo bao nỗi lòng. Tiếng gió thu lạnh lùng. Mùa thu Đông Kinh. Gọi đôi hình bóng trong giây phút. Chờ trông bước đi tìm tâm tình nhau. Bước đi tìm, duyên ngày sau. Trong tiếng hát mơ màng, trong ánh nắng ngỡ ngàng. Xao xuyến lá thu vàng”.
Nếu nghệ thuật là sự đáp ứng những đòi hỏi tinh thần thì một trong những yếu tính của nghệ thuật là tự do. Nghệ thuật là sản phẩm tư duy của chủ thể, nghĩa là những khát vọng chủ quan. Do đó người thưởng ngoạn nghệ thuật là người đồng cảm bằng trái tim, không phải bằng lý trí. Ở đây không có áp lực, không có bó buộc: phải hát thế này, thế nọ. Bài hát phải thế hiện tính đảng, phải phù hợp với quan điểm …Nói chung trong nghệ thuật không có sự điều khiển.
Trong nghệ thuật, tính sáng tạo cá nhân được khai phóng và phát triển cao độ.
Nghe Thái Thanh hát là nghe bằng trái tim, bằng sự thưởng ngoạn nghệ thuật. Trong chiều hướng đó, người hát và người nghe hát đều là những người dấn thân trong thế giới nghệ thuật. Nghệ thuật là chủ quan, là cái cá thể, không phải khách thể. Khi tiếng hát vang lên, ta như được giải thoát khỏi thế giới buồn bã, hướng đến một thế giới thanh bình, trong đó có nỗi đau là nỗi đau dịu dàng. Có nỗi buồn là nỗi buồn hạnh phúc.
Từ thuở còn thơ, học lớp đệ lục, đệ ngủ, tôi đã thích nghe bà hát, khởi đầu là những bài hợp ca của ban Thăng Long, trong đó khi hát bè, giọng bà solo nghe sáng rực giữa màn đêm, nhất là các từ cuối câu, được ngắt hay ngân. Bài “Ô mê ly”, tiếng hát của ca sĩ Ánh Tuyết, người Hội An (ca sĩ sau năm 1975), cho dù có cố bắt chước Thái Thanh cũng không đuổi bắt được bà. Bài “Đại lộ hoàng hôn” của Y Vân, qua phần trình bày của bà, âm thanh cao vút, phát âm rõ và trong, tiếng hát của Thái Thanh đi như một cơn gió, làm ta bắt chợt nỗi cô đơn một mình trên đại lộ khi chiều buông xuống: “Đại lộ hoàng hôn phồn hoa ngậm nắng. Đường một đường hai chiều đi vào tối. Trời cao và gió đầy, hàng cây cùng ghế dài, nào ai lẽ bóng, nào ai thành đối”. Trong bài “Sang ngang” của cố nhạc sĩ Đỗ Lễ, khi Thái thanh phát âm chữ “nín” trong câu “thôi nín đi em” ta nghe như Thái Thanh bật khóc.
Thập niên 60, Sài Gòn chỉ có TV đen trắng, qua mỗi chương trình, có Thái Thanh hát, nhìn bà biểu diễn, khán giả có cảm giác bà đang thả hồn cảm xúc theo bài hát. Bài hát điều khiển thân xác của Thái Thanh. Từng cử chỉ, bàn tay, bước chân, ánh mắt làm ta liên tưởng chính vũ trụ qua bài hát đang hiển hiện trước mắt chúng ta, chứ không phải là Thái Thanh bằng xương bằng thịt đang hát.
Trong giai đoạn chiến tranh khốc liệt, tôi có nghe được một buổi phát thanh của đài tiếng nói Tự do lúc 0 giờ do Thái Thanh phụ trách. Giữa đêm khuya bà kể về một nghĩa trang, đi giữa nghĩa địa, lách mình trong đám cỏ lau sậy, tìm gặp mấy ngôi mộ, nhìn vào tấm bia, đọc những hàng chữ ghi thông tin người đã chết, Thái Thanh làm ta ướt đẫm nỗi buồn lạnh giá, ta rùng mình, nghĩ cuộc đời quá mong manh, quá ngắn ngủi. Sau đó Thái Thanh cất giọng hát bài “Thương tình ca”: “Dìu nhau sang bên kia thế giới. Dìu nhau nương thân ven chín suối. Dắt dìu về tới xa vời, đời đời. Dìu nhau đưa nhau vào ngàn thu”.
Thái Thanh hát rất nhiều các tình khúc Việt Nam, các bản nhạc bán cổ điển nước ngoài, các dân ca ba miền, tất cả các bài hát qua bà đều thành công rực rỡ, đặc biệt với nhạc Phạm Duy, bà đã làm cho các tình khúc của ông nổi tiếng và có ảnh hưởng sâu rộng đến mọi tầng lớp người thưởng ngoạn.
Giai đoạn thập niên 60 với sự phát triển cao độ của tân nhạc, sự nở rộ của các phòng trà tại Sài Gòn, sự phổ biến các máy nghe nhạc magnété phone, casette, tiếng tăm Thái Thanh càng vang dội. Nghe Thái Thanh hát chưa đủ, phải nhìn Thái Thanh hát mới thấm đẫm được bài hát mà Thái Thanh muốn gởi đến người thưởng thức.
Thái Thanh hát rất nhiều, phát hành băng nhạc không ít. Biết bao nhiêu bài báo, bao nhiêu bài viết, kể cả người nước ngoài ca ngợi Thái Thanh. Do đó những gì người viết muốn nói ra cũng bằng thừa. Tuy nhiên có một điều lưu ý bạn đọc, bài viết ở đây hoàn toàn mang tính chủ quan, nghĩa là những gì bài viết thể hiện có thể không được người khác đồng ý hoặc chưa làm nổi bật yếu tính giọng hát của bà. Nhưng điều này dễ hiểu, suy nghĩ về một tác phẩm nghệ thuật, nói cho cùng cũng là đồng hành với nghệ thuật, nghĩa là tiếng hát Thái Thanh trở thành cội nguồn cho sáng tạo của những bài viết, không phải của anh hay của chúng ta mà là của mỗi cái “tôi”. Hãy trở nên chủ quan như Kierkegard đã kêu gọi.
Tôi có một kỉ niệm nhỏ về một cuốn băng cassette do băng nhạc Tơ vàng phát hành những ca khúc do Thái Thanh hát, lấy chủ đề “Tiếng hát vượt thời gian”. Dạo đó tôi vào chấm thi tú tài 2 tại Trung tâm Sài Gòn. Một người bạn đã dẫn tôi đến một tiệm thu băng và mua tặng tôi cuốn băng vừa kể. Băng nhạc quá hay. Trong đó có phần dẫn nhập bằng chính ca sĩ Thái Thanh. Với giọng Bắc ấm, nhẹ nhàng, nghe bà nói người ta dễ chìm đắm trong ngôn ngữ nói của bà: “…Bên cạnh những bài hát tiền chiến mà mỗi bài hát là một kỷ niệm. Bên cạnh những bản nhạc bán cổ điển Tây phương lời Việt mà mỗi tác giả là một thiên tài, hợp tuyển còn chọn những bài hát thịnh hành nhất. Băng nhạc là một công trình hợp soạn dưới sự điều khiển của Ban nhạc Văn Phụng với phần hòa âm của nhạc sĩ nghiêm Phú Phi và nhạc sĩ Phạm Đình Chương…”
Băng nhạc Tơ vàng sau 1975, trở thành một bảo vật mà tôi cất giữ. Lâu lâu giữa đêm khuya, tôi nghe Thái Thanh hát bên tai, tiếng rất nhỏ, rất nhỏ như tiếng thì thầm của kỉ niệm, mà mỗi bài hát quả thật như lời bà nói là một vùng trời kỉ niệm ngà ngọc. Đối diện với hiện tại là cuộc sống đầy những bất trắc, ngột ngạt của thời kỳ bao cấp.
Đêm khuya hay buổi chiều tà, nghe Thái Thanh hát “Sérénade” của schubert, ta như cảm nhận được nỗi mất mác của kỉ niệm, của những tháng ngày bình yên không bao giờ tìm gặp:
“Chiều buồn nhẹ xuống đời người tình tìm đến người thấy run run trong chiều phai… Vẻ sầu của đóa cười tình bền của lứa đôi thoáng hương trong chiều rơi… Chiều nay hát cho xanh câu yêu đời cho người thôi khóc thương ai! Cho niềm yêu đến bên tôi! Chiều nay lỡ ghé môi trên mi sầu Ru người qua chốn thương đau Cho làn nước mắt… về đâu…? …”
Băng nhạc này, sau đó được một người bạn gái tôi vừa mới quen mượn. Một tháng sau, khi nàng đem trả, tôi nhận được trong một phong bì. Băng bị rối, lôi ra cả một đống. Tôi đành chắt lưỡi: Tiếc quá! …

Trích bài Tiếng Hát Thái Thanh của Nguyễn Lương Tuấn
Nguyễn Lương Tuấn
Theo https://casithaithanh.wordpress.com/



1 nhận xét:

  Cổ tích mới thời thế giới phẳng – Bài của Võ Tấn Cường 7 Tháng Năm, 2023 Truyện ngắn hiện đại đang trên con đường khám phá, vén mở t...