Mùa Thu quê hương
Chiều nay một mình
lang thang trên con đường vắng lặng, tôi bỗng chợt thấy lòng mình tràn dâng một niềm buâng khuâng vô bờ. Hàng cây bên đường khẽ rung nhẹ trước gió. Lác đác vài chiếc lá úa vàng rơi hững hờ trên thềm cỏ xanh. Những tàn lá vàng rực rỡ trong ánh nắng của buổi chiều tà thiệt đẹp và lộng lẫy vô cùng.Nhớ hồi còn bé thơ, ngoại tôi thường bảo:
"Ngô đồng nhất diệp lạc
Thiên hạ cộng tri thu..."
Ngô đồng một lá rơi
Thiên hạ biết thu rồi...
Mùa thu thường gợi trong tôi những kỷ niệm thơ đẹp của tuổi học trò hồn nhiên vô tư...Vào thu cũng là vào mùa tựu trường ...Tôi còn nhớ nhà văn Thanh Tịnh đã viết về buổi sáng ấy :
"Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường...
Tôi không thể nào quên được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mĩm cười giữa bầu trời quang đãng. Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi trên giấy, vì hồi ấy tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn rã...
Buổi sáng hôm ấy, một buổi sáng mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên tôi thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn. Hôm nay tôi đi học..."
Tiết thu, Tình Thu, Ý Thu , Hồn Thu đều luôn mang một sức thu hút mãnh liệt, là đề tài được yêu chuộng nhất trong nền văn hóa Đông Tây kim cổ... Mùa Thu giao hưởng đã tô điểm một bức họa hữu tình, có thiên nhiên sơn thủy chứa chan hoài cảm và thi hứng bao la cho tao nhân mặc khách. Khi Thu sang, vạn vật bắt đầu đi vào sự tàn tạ và lòng người thì mang đầy nỗi nhớ thương luyến tiếc một cái gì hoàn mỹ đã qua đi... Đó cũng là mùa của những tình tự yêu đương, mùa của nỗi buồn, của chia tay và của những mối tình dang dỡ nhớ nhung, những giấc mộng không thành...
Tôi yêu mùa Thu không phải chỉ vì tôi mang một tâm hồn thi sĩ lãng mạn, cũng không phải chỉ vì tôi yêu thơ Xuân Diệu:
Đây mùa thu tới
Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang,
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng;
Đây mùa thu tới - mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng.
Hơn một loài hoa đã rụng cành
Trong vườn sắc đỏ rũa mầu xanh;
Những luồng run rẩy rung rinh lá ...
Đôi nhánh khô gầy xương mỏng manh.
Thỉnh thoảng nàng trăng tự ngẩn ngơ ...
Non xa khởi sự nhạt sương mờ ...
Đã nghe rét mướt luồn trong gió ...
Đã vắng người sang những chuyến đò ...
Mây vẩn từng không chim bay đi,
Khí trời u uất hận chia ly.
Ít nhiều thiếu nữ buồn không nói
Tựa cửa nhìn ra, nghĩ ngợi gì…
-Xuân diệu -
hay yêu thơ Lưu Trọng Lư :
Tiếng thu
Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh khách chinh phu
Trong lòng người cô phụ
Em không nghe mùa thu
Lá thu rơi xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô...
Tôi yêu mùa thu, chỉ vì tôi yêu những chiếc lá úa vàng lìa cành cuốn bay trong gió...Chiều thu nắng tỏa nhạt vàng, mây nhẹ bay...Gió thu se lạnh cho lòng người như khói sương vương một chút buồn miên man trong sâu thẳm tâm hồn...
Mùa thu ở Pháp lộng lẫy nhờ khí hậu mát mẻ, các cây lá chuyển màu từ vàng sang đỏ tạo nên một bức tranh diễm lệ của thiên nhiên. Mỗi năm cứ đến độ thu về, tôi thường trở lại Paris thành phố áng sáng kinh kỳ .
Còn gì thơ mộng hơn là đứng ở trên đồi cao ngắm nhìn rừng Fontainebleau khoác màu áo thu muôn sắc, từ xanh đậm của núi đồi, chen lẫn màu vàng úa của lá bàng hay màu đỏ thẳm của lá phong...
Mùa thu não nề dưới mưa bên vườn Luxembourg, ướt đầm những phím dương cầm của Phạm Trọng Cầu với một nỗi sầu thu tan tác...
"Em ra đi mùa thu, mùa thu không trở lại
Em ra đi mùa thu, sương mờ giăng âm u
Em ra đi mùa thu, mùa thu không còn nữa
Đếm lá mùa thu, đo sầu ngập tim tôi ...".
L'automne
A.de Lamartine
(extrait)
Salut, bois couronnés d’un reste de verdure,
Feuillages jaunissant sur les gazons épars.
Salut, derniers beaux jours, le deuil de la nature
Convient à ma douleur et plait à mes regards.
Je suis d’un pas rêveur le sentier solitaire
J’aime à revoir encore, pour la dernière fois
Le soleil pâlissant dont la faible lumière
Perce à peine à mes pieds l’obscurité des bois...
(1815-1819)
Thu Tận
Bằng Vân phỏng dịch
Viếng rừng thu vườn cây xơ xác,
Đám cỏ xanh rải rác lá vàng.
Thu tàn khoác áo màu tang
Càng ưa phong cảnh lòng càng thêm đau.
Lối đi vắng rừng sâu lê gót,
Có lẽ rằng lần chót tới đây.
Rừng u tịch, ánh dương gầy,
Theo tia nắng nhạt bước giầy tiến lên...
... Hương thơm quyến rũ của lá thu tỏa lan theo gió bay đi muôn phương cho tôi một cảm giác đê mê như say, say một bóng chiều tím nhạt, rụng rơi phía cuối trời, lẫn sau một rèm sương khói lâng lâng chìm đắm hồn người...
Mỗi chiếc lá vàng bay mang theo cả khung trời kỷ niệm của một cuộc đời, một tình yêu dang dỡ hay một giấc mơ không trọn vẹn... Nhà thơ Tản đà thường cảm thu với những nỗi ngậm ngùi, ly tan, chờ đợi , qua từng chiếc lá vàng rơi...
Trận gió thu phong rụng lá vàng
Lá rơi hàng xóm lá bay sang
Vàng bay mấy lá năm già nữa
Hờ hững ai xui thiếp phụ chàng.
Trận gió thu phong rụng lá hồng,
Lá bay tường bắc lá sang đông
Hồng bay mấy lá năm hồ hết
Thơ thẩn kià ai vẫn đứng không
Tản Đà
Tôi yêu mùa Thu, vì tôi yêu những đêm Thu trữ tình với một vầng trăng thu mơ mộng huyền bí kỳ ảo...Tôi yêu đêm Thu quyến rũ của thơ Đường với cảnh sắc hư ảo của " ả Hằng " lung linh trong không gian vũ trụ muôn trùng ...
Ánh trăng vằng vặc chiếu rọi những tia sáng lượn múa như trong điệu vũ nghê thường nơi cung Quảng của Đường Minh Hoàng thuở nào ...Trăng soi lồng lộng trên dòng Trường Giang nước cuồn cuộn trôi...
Thế giới Đường thi là một thế giới huyền thoại thần tiên thoát tục, phong phú, đa dạng, bát ngát, vô biên, vô tận, là một bức tranh thủy mạc mỹ miều mang sắc thái hài hòa, thấm đượm hồn thơ, sầu vương ý nhạc...
Mùa thu của Đường thi mênh mang như một khúc nhạc tình Thu êm dịu, một ý Thu bàng bạc, một hồn Thu lai láng...Như một bản giao hưởng trầm lặng của núi đồi, huyền ảo của trăng sương với những phút giây an nhiên thanh thoát, lẫn trong nỗi nhung nhớ chờ đợi một cánh hạc lạc loài, nỗi niềm xao xuyến đón gió sầu thu phong lạnh lẽo, ảm đạm...
Phong cảnh mùa thu đa tình đa cảm, rung động lòng người đã được diễn tả qua ngòi bút trác tuyệt tài tình của các đại thi nhân đời thịnh Đường :
Tuyệt Cú
Đỗ Phủ
杜 甫
絕句
兩個黃鸝鳴翠柳，
一行白鷺上青天。
窗含西嶺千秋雪，
門泊東吳萬里船，
Lưỡng cá hoàng li minh thuý liễu,
Nhất hàng bạch lộ thướng thanh thiên.
Song hàm Tây Lĩnh thiên thu tuyết,
Môn bạc Đông Ngô vạn lý thuyền
Dịch Nghĩa :
Oanh vàng liễu biếc song song hót
Nhạn trắng trời xanh vút vút bay
Tây lĩnh nghìn thu sương tuyết phủ
Đông Ngô thuyền đậu lớp lớp đầy
Dịch thơ:
Hai cái oanh vàng kêu liễu biếc,
Một hàng cò trắng vút trời xanh.
Nghìn năm tuyết núi song in sắc,
Muôn dặm thuyền Ngô cửa rập rình.
Bản dịch: Tản đà
Đỗ phủ
Ngọc lộ điêu thương phong thụ lâm,
Vu Sơn, Vu Giáp khí tiêu sâm.
Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng,
Tái thượng phong vân tiếp địa âm.
Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ,
Cô chu nhất hệ cố viên tâm.
Hàn y xứ xứ thôi đao xích,
Bạch Đế thành cao cấp mộ châm.
Dịch Nghĩa:
Hạt móc sa như ngọc, gió lạnh thổi qua rừng cây héo rụng
Vu Sơn, Vu Giáp rừng ảm đạm, khí tản mát tiêu tan
Giữa sông, làn sóng dâng cao như cuốn cả bầu trời
Trên ải, mây gió mịt mờ như chạm tới mặt đất
Cây cối và hoa cúc nở đều nhỏ lệ
Một chiếc thuyền đơn độc trói buộc lòng nhớ nhà
Khắp nơi trời lạnh giục người mang kéo và thước may (may áo)
Thành Bạch Đế cao, tiếng chày giục chiều buông.
Dịch Thơ:
Vàng úa rừng phong, hạt móc bay,
Non Vu hiu hắt phủ hơi may.
Giòng sông cuồn cuộn, trời tung sóng,
Ngọn ải mờ mờ, đất rợp mây.
Lệ tủi: sợ coi chòm cúc nở,
Lòng quê: mong buộc chiếc thuyền đầy.
Giục ai kéo thước lo đồ lạnh,
Đập vải trời hôm rộn tiếng chầy.
Ngô Tất Tố dịch (Đường Thi)
Mưa thu buồn như mưa ngâu, có chuyện tình Ngưu Lang và Chức Nữ, có đàn chim Ô Thước, có dòng sông Ngân Hán... Mưa ngâu cho mối tình thêm sầu, cho giấc mộng thêm dài trong nhung nhớ...
Tôi nhớ hồi còn học trung học đệ nhị cấp rất yêu thích thơ của nữ sĩ đa tình lãng mạn Hồ Xuân Hương (1772- 1822)...Tôi thích đọc bài " Thu Vũ " của bà viết về mối tình cô đơn, mong đợi đối với thi hào Nguyễn Du (1765-01820 ) "bóng nhạn về đâu mây ở lại dế trùng như khóc nước trôi hờ". Bóng nhạn ở đây là Nguyễn Du và mây là Xuân Hương nhưng mùa thu mây chỉ giăng xám mịt mù, cánh nhạn đã bay xa, chỉ còn lại những hạt mưa tí tách trên tàn lá chuối úa vàng...
THU VŨ
Hồ Xuân Hương
Thiên cách vân âm thảm bất minh
Tiêu tiêu thu vũ lạc nhàn đình
Đoản trường khô thụ chi đầu lệ
Thư cấp hoàng tiêu diệp thượng thanh.
Ngâm đoạn đê mê thiên lý mộng
Sầu khiên liêu tịch ngũ canh tình
Thâm khuê tối khổ như hoa diện
Nhất phiến sầu dung họa bất thành.
MƯA THU
Trần Nhất Lang dịch.
Trời cao mây phủ mịt mờ
Ngoài sân tí tách mưa thu gợi sầu
Cành khô dài vắn giọt châu
Tiêu vàng trên lá thưa mau tiếng buồn.
Ngâm câu mơ vạn dậm đường
Sầu giăng tiếp nối còn vương canh dài
Nỗi lòng khuê phụ nào hay
Mặt hoa ủ dột biết ai vẽ thành
Mưa thu gợi cảnh chia ly cách biệt ...Thu về đem úa héo và tan tác như những chiếc lá vàng rụng rơi cuốn bay theo chiều gió. Vạn vật tiễn đưa nhau trong kiếp sống phù sinh trước cảnh cô tịch của chiều tà...
Thu giang tống khách
Bạch Cư Dị
秋江送客
秋鴻次第過，哀猿朝夕聞。
是日孤舟客，此地亦離群。
蒙蒙潤衣雨，漠漠冒帆雲。
不醉潯陽酒，煙波愁殺人。
Thu hồng thứ đệ quá
Ai viên triêu tịch văn
Thị nhật cô chu khách
Thử địa diệc ly quần
Mông mông nhuận y vũ
Mịch mịch mạo phàm vân
Bất túy Tầm Dương tửu
Yên ba sầu sát nhân
-- Dịch nghĩa --
Mùa thu chim hồng (ngỗng trời) lần lượt bay qua
những con vượn sớm tối kêu thảm thiết.
Ngày ấy, khách một mình trên chiếc thuyền lẻ loi.
Nơi đây cũng là nơi chia biệt lìa đàn.
Mưa lâm râm thấm ướt vào áo.
mây u ám thấp chạm cánh buồm
Rượu Tầm Dương uống chẳng thấy say.
Khói sóng gợi buồn chết lòng người.
Nhạn thu lần lượt bay qua
Thảm thương tiếng vượn hôm đà lại mai
Ngày nào một chiếc thuyền ai
Nước non này cũng chia phôi cánh đàn
Mưa dầm vạt áo như chan
Buồm ai man mác mây ngàn đón ngang
Chẳng say chén rượu Tầm Dương
Khỏi sao sóng khói sầu thương chết người
–Tản Đà dịch
Tôi thường tâm sự với nghĩa phụ tôi là cứ mỗi độ ngọn gió thu phong hiu hắt thổi đến, tôi càng cảm nhận cái buồn mênh mông của giọt thu sầu...Người thường cười bảo tôi rằng "...trong những bài thơ thu của các đại thi hào kim cổ đều có một triết lý về cuộc đời nhân sinh quan... Cuộc đời chỉ là một giấc mộng hoàng lương , là một kiếp sống tạm bợ, phù du như bóng câu bên cửa sổ, thoáng mây bay cuối trời...Hãy nhìn bức tranh thu với một tâm hồn an nhiên thì con sẽ như nhà thơ " huyền môn Thi Phật "Vương Duy tìm được nét mỹ miều thanh nhàn của mùa thu...
SƠN CƯ THU MINH
Khôn sơn tân vũ hậu,
Thiên khí vãn lai thu.
Minh nguyệt tùng lai chiếu,
Thanh tuyền thạch thượng lưu.
Trúc huyên qui cán nữ,
Liên động hạ ngư chu.
Tùy ý xuân phương yết,
Vương tôn tự khả lưu.
Vương Duy.
Núi không vắng vẻ trận mưa dai
Hiu hắt chiều thu thoáng chút may
Khe đá nước tuôn reo suối bến
Rừng thông trăng rọi tỏa hàng cây
Giặt về cô gái tre rung động
Thuyền ghé anh chài sen lắc lay
Dù cỏ ngày xuân phai sắc thắm
Dùng dằng chưa nỡ khách chia tay
Trần Nhất Lang dịch.
hay như Liễu Hạnh Công Chúa trong bài " Thu Từ " con sẽ cảm nhận vẻ đẹp tịnh yên của mùa thu...
THU TỪ
Liễu Hạnh Công Chúa
Thủy diện phù lam, sơn tước ngọc
Kim phong tiểu tiễn, khao hàn trúc.
Lư hoa vạn lý bạch y y
Thụ sắc sương ngưng, hồng nhiễm lục.
Oanh vũ thiềm cung nga phi túc,
Dạo hài độc bộ thu hoài súc,
Bất như kinh lai ly hạ cúc
Hoa hương nhàn tọa đàn nhất khúc.
Ghi chú: Trong thơ văn của Công Chúa để lại, có bốn bài Từ Khúc. Thu Từ là một trong bốn bài này.
TỪ KHÚC MÙA THU
Núi như ngọc, nước xanh xanh
Gió vàng hiu hắt khua cành trúc thưa.
Hoa lau muôn dậm trắng phơ
Hồng sen điểm lục, sương mờ cỏ cây
Cung Hằng oanh múa lượn bay
Thềm hoa dạo bước gót hài thu sang
Thú sao bên khóm cúc vàng
Ngón tiên nhẹ lướt cung đàn ngắm hoa.
Trần Nhất Lang dịch.
"Mùa thu, mùa cốm vào ngay mùa hồng" (Nguyễn Bính). Cốm thơm ngon nhất vào giữa thu có lẽ nhờ sữa hạt lúa hấp thụ khí hậu của mùa thu. Hạt cốm có màu xanh thơm gói trong lá sen, buộc bằng sợi rơm vàng nhạt...
Mùa thu Hà Nội, về thơm từng cơn gió, mùi hương hoa sữa trên con đường Nguyễn Du, mùa hương cốm làng Vòng mới hòa quyện, ấm áp mọi nẻo đường.
Ôi sao thương nhớ mùa thu Hà Nội, khi được đi dạo trên đường Cổ Ngư dưới hàng liễu rũ nghiêng mình, được ngắm vầng trăng soi bóng nước Hồ Gươm... Được nhìn sương khói mơ màng lờ lững trôi rồi quẩn quanh bên hồ nước mênh mang... Được nhấp ngụm nước chè thơm ướp nhụy sen vàng Tây Hồ và nhâm nhi thưởng thức từng hạt cốm vòng giòn tan với vị ngọt thơm ngon của hương cốm quyện với hương lá sen cho ta một cảm giác lâng lâng đê mê khó tả...
Em ơi, Hà Nội phố
Ta còn em mùi hoàng lan
Ta còn em mùi hoa sữa
Con đường vắng rì rào cơn mưa nhỏ
Ai đó chờ ai, tóc xỏa vai mềm...
( Em ơi, Hà Nội phố - Phú Quang )
Tôi tuy không phải là nhà văn hay một nhà thơ lỗi lạc nhưng mùa thu đến đã gợi trong tâm hồn tôi một vài cảm xúc mà tôi muốn chia xẻ ra đây.
Những cảnh vật đẹp quyến rũ, thơ mộng đều phảng phất một nỗi buồn miên man, một nỗi nhớ nhung dằng dặc. Đó là " nỗi sầu của những kẻ mất thiên đường " như đại danh hào Lamartine thường gọi...
Ai trong chúng ta cũng đều có những thiên đường đã đánh mất trong cuộc sống...Một thuở ấu thơ vô tư, một thời niên thiếu vụng dại, một tình yêu đầu đời trong trắng, một cuộc tình duyên không trọn vẹn...
Quay về trong nỗi nhớ
Trăng về trong đáy mắt
Trong ánh mắt nhuốm buồn
Nhìn bao giòng lệ tuôn
(Vầng trăng năm xưa - Việt Hải)
Vì vậy mà chúng ta thường đem cái buồn của mình hòa lẫn với cái sầu của vũ trụ thiên nhiên, hay của thi văn kim cổ...Từ thuở hồng hoang, tiếng thu là tiếng thơ trữ tình nhất, quyến rũ nhất, ai oán nhất nhưng cũng êm đềm nhất...
Vì chúng ta là những người đã từng đánh mất những thiên đường trong kiếp sống nhân sinh phù du tạm bợ này, và đa mang một nỗi sầu vạn cổ...nên chúng ta yêu mùa thu, yêu khúc giao hưởng mùa thu cho dù tiếng đàn thu có nức nở nghẹn ngào tê tái...
les feuilles mortes se ramassent à la pelle
tu vois, je n'ai pas oublié
la chanson que tu me chantais...
les feuilles mortes se ramassent à la pelle
les souvenirs et les regrets aussi...
mais la vie sépare ceux qui s'aiment
tout doucement, sans faire de bruit
et la mer efface sur le sable
les pas des amants désunis ...
Jacques Prévert
The falling leaves drift by the window
The autumn leaves of
red
and gold
I see your lips, the summer kisses
The sun-burned hands
I used to hold
Since you went away the days grow long
And soon
I'll hear old winter's song
But
I miss you most of all my darling
When autumn leaves start to fall...
I see your lips, the summer kisses
The sun-burned hands
I used to hold
Since you went away the days grow long
And soon
I'll hear old winter's song
But
I miss you most of all my darling
When autumn leaves start to fall...
Tiểu Vũ Vi
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét