Cây trúc trong tứ quân tử

Cây trúc trong tứ quân tử

Trúc - tranh của Từ Vị đời Minh

Tứ quân tử

Cơn mưa vừa mới tạnh
Cành trúc ngã bên đường
Quân tử nghiêng mình xuống
Đi qua ta cúi đầu
Đông Hồ

Mai, lan, trúc, cúc là đề tài quen thuộc trong hội họa Trung Quốc. Bốn chủng loại này đều có tính cách cao nhã. Mai nở vào mùa đông và xuân, chịu đựng lạnh lẽo. Lan kiều diễm mảnh mai, hương thơm thâm trầm. Trúc ngay thẳng, vô tâm, đầy tiết tháo. Cúc trải sương giá mà chẳng héo hon, có ý chí thách đố thiên nhiên. Thế nên các văn nhân Trung Quốc ái mộ mà đặt tên cho bốn loại này là Tứ quân tử.

Mai, lan, trúc, cúc bước vào hội họa vì chúng hàm hữu ý vị tượng trưng văn học, tiêu biểu đức hạnh của người quân tử. Đời Tống có Văn Đồng, Tô Thức nổi tiếng về mặc trúc, Thôi Bạch với mặc mai, Trịnh Tư Hữu, Triệu Mạnh Kiên với mặc lan, cho đến Triệu Xương, Hoàng Cư Bảo với mặc cúc. 

Trúc thạch

竹石
咬定青山不放鬆， 立根原在破巖中。 千磨萬擊還堅勁， 任爾東西南北風。	Trúc thạch Giảo định thanh sơn bất phóng tùng, Lập căn nguyên tại phá nham trung. Thiên ma vạn kích hoàn kiên kính, Nhậm nhĩ đông tây nam bắc phong.	Đá trúc  Bám chặt núi xanh chẳng buông rời, Gốc mọc bền vững nơi vách xa. Ngàn đập muôn va vẫn cứng chắc, Bốn bề gió cuộn mặc thổi qua.

Đĩa trà Trúc Thạch

Trúc mai

Tranh Thạch Đào đời Thanh

"Trúc là quân tử,     
          Mai là giai nhân"

Hoa tre, gọi là “trúc ba” hoặc “trúc cái”

Thời của tôi cũng gần một năm (1974) gắn bó với rừng tre Tuyên Quang. Năm đó, khi tôi đến, nhìn xa, tre phủ núi Nà mượt xanh như một tấm lông thú. Rồi sau đó, Tre nở hoa, rừng chuyển màu vàng lúa chín, tre chết đứng. Người Cao lan (Sơn dương) gọi là rừng "quy", khoảng 100 năm một lần. Cả rừng, tre già, tre cụ, tre trẻ "quy" tất, thế là kỳ lạ phải không? Kỷ niệm vậy đó.

Hoa tre trên cao nguyên Những nụ hoa tre Cả đời tre, hoa tre chỉ nở một lần Hoa tre nở từ mắt tre

Tre trúc là biểu tượng của mẫu người quân tử bởi loài cây này tuy cứng mà vẫn mềm mại, đổ mà không gãy, rỗng ruột như tinh thần an nhiên tự tại, không mê đắm quyền vị, vật chất. Và cũng như một người quân tử, tre và hoa tre chết đứng chứ không rũ xuống như những loài hoa khác. Đó là hình ảnh hiếm thấy giữa đất trời.

Măng trúc mùa xuân

Trúc lâm thất hiền

 Nguyễn Tịch, Kê Khang, Lưu Linh

Sơn Đào, Hướng Tú, Vương Nhung, Nguyễn Hàm

Trúc lâm thất hiền, bảy nhà thơ, nhà văn Trung Quốc sống thời kì cuối Ngụy đầu Tấn, thế kỉ thứ 3, ở ẩn trong rừng trúc, đánh đàn, uống rượu, ngâm thơ, bàn triết học Lão Trang, nói chuyện huyền viễn để tỏ lòng chống đối chế độ đen tối đương thời. 

Cảnh đấu kiếm trong rừng trúc
Phim Ngọa hổ tàng long

Xưa ông trạng Mạc Đỉnh Chi đi sứ bên Tàu ...

... Từ xưa, tôi chỉ nghe nói có "Mai tước họa" (bức vẽ cành mai chim sẻ) chứ chưa hề nghe nói đến" trúc tước họa" (bức vẽ cành trúc chim sẻ). Nay tể tướng lại để bức trướng "Trúc tước họa", "Trúc" là quân tử, "Tước" là tiểu nhân; làm như vậy là để tiểu nhân lên trên quân tử, tôi e rằng cái đạo tiểu nhân sẽ ngày càng rạng rỡ, mà cái đạo quân tử sẽ ngày một tiêu tan.

Trúc tước họa

Dưới chế độ Ngô Đình Diệm, tất cả các khuôn dấu của cơ quan chính quyền, kể cả khuôn dấu của tổng thống đều có bình bụi trúc ở hình tròn nhỏ phía trong.

Bụi trúc, nói theo cách Tàu là "Tiết trực tâm hư", có nghĩa là tiết tháo (hoặc đoạn, khúc giữa hai mắt tre) ngay thẳng, vì dân vì nước, không xiên xẹo; tâm có nghĩa là lòng thì trống rỗng, không có gì riêng tư cho bản thân. "Tiết trực tâm hư" tượng trưng cho tấm lòng của người quân tử. Ông Ngô Đình Diệm cai trị nhân dân theo cung cách của một người quân tử nên ông lấy cây tre, bụi trúc làm biểu tượng, làm lời nhắc nhủ cho công chức, cán bộ.

Theo http://vanthekt.blogspot.com/